Shloka 11
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
ध्यानं तपो दम: क्षान्तिरनसूया मिताशनम् । विषयप्रतिसंहारो मितजल्पस्तथा शम:
bhīṣma uvāca | dhyānaṁ tapo damaḥ kṣāntir anasūyā mitāśanam | viṣaya-pratisaṁhāro mita-jalpas tathā śamaḥ satyam agnihotraṁ ekānta-sevanaṁ—eṣa pravartaka-yajñaḥ | atha nivartaka-yajñasya varṇanaṁ śṛṇu, yathā japaṁ kurvato brahmacāriṇaḥ sarve karmāṇi nivartante | dṛḍha-grāhī karomīti jāpyaṁ japati jāpakaḥ | na sampūrṇo na saṁyukto nirayaṁ so ’nugacchati ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ການພິຈາລະນາສະມາທິ (ທຽນ), ຕະປະ, ການຂົມຕົນ (ດະມະ), ຄວາມອົດທົນ (ຂັນຕິ), ບໍ່ອິດສາ (ອະນະສູຍາ), ກິນຢ່າງພອດປານກາງ (ມິຕາຫາຣ), ຖອນໃຈອອກຈາກອາລົມສຳຜັດ, ເວົ້າພອດຄຳ (ມິຕະຈັລປ), ຄວາມສະງົບ (ຊະມະ), ຄວາມຈິງ, ການບູຊາໄຟ (ອັກນິໂຫຕຣ), ແລະການຢູ່ໂດດດ່ຽວ—ນີ້ແມ່ນ «ຍັດຍະທີ່ກະຕຸ້ນ» ວິໄນທີ່ເປີດທາງ. ບັດນີ້ຈົ່ງຟັງ «ຍັດຍະທີ່ຖອນຄືນ» ທີ່ດ້ວຍກົດຂອງຊະປະ (ການສວດມົນ) ກຳຂອງຜູ້ປະພຶດພຣະຫມະຈັນ (ພຣະຫມະຈາຣິນ) ຈະດັບລົງ (ນຳໄປສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ). ແຕ່ຖ້າຜູ້ສວດມົນຍຶດຕິດກັບຄວາມຕັ້ງໃຈແຂງກ້າ—“ຂ້ອຍຈະເຮັດຊະປະນີ້ໃຫ້ສຳເລັດແນ່ນອນ”—ແລ້ວເລີ່ມສວດຕາມພິທີ ແຕ່ບໍ່ອຸທິດໃຈຢ່າງແທ້ ແລະບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ຜູ້ນັ້ນຈະຕົກສູ່ຄວາມພິນາດ (ນະຣະກະ).
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames ethical and yogic disciplines as a form of ‘sacrifice’: inner practices (meditation, restraint, truth, moderation, seclusion) initiate spiritual progress, while deeper practice aims at cessation of karmic momentum. He warns that taking up japa with stubborn resolve but without genuine engagement or completion is spiritually harmful and leads to downfall.
In Shanti Parva’s instruction section, Bhishma is teaching about inner yajña (sacrifice) and disciplined practice. He lists virtues and observances as the ‘activating sacrifice,’ then transitions to the ‘withdrawing sacrifice’ connected with japa and brahmacarya, adding a cautionary example about negligent or half-hearted practice.