Shloka 9
Chapter 5: Dāruka’s Mission, Balarāma’s Yogic Departure, and Kṛṣṇa’s Niṣkramaṇa
रत्नशैवलसंघातां वज्रप्राकारमालिनीम् | रथ्यास्रोतोजलावर्ता चत्वरस्तिमितह्ददाम्,द्वारकापुरी एक नदीके समान थी। वृष्णि और अन्धकवंशके लोग उसके भीतर जलके समान थे। घोड़े मछलीके समान थे। रथ नावका काम करते थे। वाद्योंकी ध्वनि और रथकी घरघराहट मानो उस नदीके बहते हुए जलका कलकल नाद थी। लोगोंके घर ही तीर्थ एवं बड़े-बड़े जलाशय थे। रत्नोंकी राशि ही वहाँ सेवारसमूहके समान शोभा पाती थी। वच्ध नामक मणिकी बनी हुई चहारदीवारी ही उसकी तटपंक्ति थी। सड़कें और गलियाँ उसमें जलके सोते और भँवरें थीं, चौराहे मानो उसके स्थिर जलवाले तालाब थे। बलराम और श्रीकृष्ण उसके भीतर दो बड़े-बड़े ग्राह थे। कालपाश ही उसमें मगर और घड़ियालके समान था। ऐसी द्वारकारूपी नदीको बुद्धिमान् अर्जुनने वृष्णिवीरोंसे रहित हो जानेके कारण वैतरणीके समान भयानक देखा। वह शिशिर कालकी कमलिनीके समान श्रीहीन तथा आनन्दशून्य जान पड़ती थी
vaiśampāyana uvāca | ratnaśaivalasaṅghātāṃ vajraprākāramālinīm | rathyāsrotojalāvartā catvarastimitahradām |
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດວາຣະກາ ປາກົດດັ່ງແມ່ນ້ຳໜຶ່ງ—ກອງແກ້ວມະນີເປັນດັ່ງຝັ່ງທີ່ມີສາຫຼ່າຍສົ່ງປະກາຍ, ກຳແພງລ້ອມເມືອງແຂງດັ່ງຄັນດິນວັດຊະຣະ. ຖະໜົນແລະຊອກຊອຍເປັນດັ່ງກະແສນ້ຳແລະວົງນ້ຳວຽນ, ສາມແຍກສີ່ແຍກເປັນດັ່ງສະນ້ຳນິ່ງ. ເມື່ອກ່ອນ ວຣິສນິ ແລະ ອັນທະກະ ເຕັມຢູ່ພາຍໃນດັ່ງນ້ຳເຕັມແມ່ນ້ຳ; ມ້າເປັນດັ່ງປາ, ລົດສົງຄາມເປັນດັ່ງເຮືອ; ສຽງດົນຕີແລະສຽງຄືກຄືນຂອງລົດ ເປັນດັ່ງສຽງນ້ຳໄຫຼ. ເຮືອນເຮືອນເປັນດັ່ງທ່າຂ້າມອັນສັກສິດ ແລະອ່າງນ້ຳໃຫຍ່; ກອງແກ້ວມະນີສ່ອງປະກາຍດັ່ງຟອງນ້ຳເປັນກຸ່ມ. ແຕ່ບັດນີ້ ເມື່ອຂາດວີຣະບຸລຸດວຣິສນິ ອາຣຊຸນຜູ້ສະຫລາດເຫັນດວາຣະກາອັນເປັນແມ່ນ້ຳນັ້ນ ນ່າຢ້ານດັ່ງແມ່ນ້ຳໄວຕະຣະນີ—ສິ້ນສະຫງ່າລາສີ ແລະສິ້ນຄວາມຊື່ນບານ ດັ່ງສະບົວໃນລະດູໜາວ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage underscores impermanence: even a city famed for prosperity and divine protection becomes desolate when its sustaining community and dharmic order collapse. Splendor without living virtue and guardianship turns into भय (dread), symbolized by the comparison to the Vaitaraṇī.
Vaiśampāyana describes Dvārakā through an extended river-metaphor. Once vibrant with the Vṛṣṇi and Andhaka clans, it is now emptied of its heroes; Arjuna beholds it as terrifying and joyless, signaling the aftermath of the Yādavas’ end and the withdrawal of Kṛṣṇa and Balarāma.