Adhyaya 9
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः (Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa)
Upa-parva: Droṇābhimukha-prayāṇa (Encirclement Queries and Approaches toward Droṇa)
Vaiśaṃpāyana narrates that Dhṛtarāṣṭra, overwhelmed by grief after questioning Sañjaya, collapses and is revived by attendants with cold water and fanning; palace women lift him and seat him. Regaining consciousness, the trembling king resumes interrogation, repeatedly asking who could restrain specific Pāṇḍava-aligned champions advancing toward Droṇa. The chapter builds a rhetorical inventory: Arjuna’s approach is described through storm-and-thunder imagery (Gāṇḍīva’s roar; arrow-rain; chariot-sound), while other figures—Bhīma, the twins, Sātyaki, Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin, Abhimanyu, the Draupadeyas, allied kings, and Ghaṭotkaca—are praised via epithets stressing discipline, courage, and near-invincibility. The sequence culminates in a theological reassurance: Nārāyaṇa/Kṛṣṇa as the Pāṇḍavas’ support, implying that defeat is improbable when divine guidance aligns with their cause, and foreshadowing continued narration of Kṛṣṇa’s “divine deeds” for inner steadiness.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र को रणभूमि से यह असह्य समाचार मिलता है कि आचार्य द्रोण—जिन्हें वह अजेय मानता था—मारे गए। राजा का हृदय शोक और अविश्वास से भर उठता है और वह संजय से बार-बार पूछता है: यह कैसे संभव हुआ? → धृतराष्ट्र द्रोण की अपराजेयता का स्मरण करता है—उनके दिव्यास्त्र, स्वर्ण-पंखों वाले बाणों की वर्षा, और शत्रुओं को रौंदती उनकी रथ-चाल। वह संभावनाएँ गिनता है: क्या रथ टूट गया, क्या धनुष खंडित हुआ, क्या वे प्रमत्त हुए? फिर वह युद्ध-व्यवस्था पर प्रश्न उठाता है—कौन-कौन वीर उनके आगे-पीछे रक्षा में लगे थे, और वे कैसे हटे? → राजा का शोक क्रोध में बदलता है: ‘सिंह-हाथी समान पराक्रमी द्रोण का वध मैं नहीं सह सकता।’ वह द्रोण-वध को केवल पराक्रम का नहीं, व्यवस्था-भंग और भाग्य-प्रहार का परिणाम मानने लगता है—और पुरुषार्थ को भी अनर्थ का कारण कहकर दैव को श्रेष्ठ ठहराता है। → अध्याय का निष्कर्ष धृतराष्ट्र के भीतर टूटते भरोसे में है: द्रोण के गिरने से कौरव-सेना की ढाल टूट गई, और राजा का मन भविष्य के अनिष्ट की ओर झुक जाता है। संजय के उत्तर की प्रतीक्षा में धृतराष्ट्र का विलाप और प्रश्न-श्रृंखला ही इस अध्याय का स्थायी स्वर बनती है। → संजय से धृतराष्ट्र का आग्रह बना रहता है—‘विस्तार से बताओ: द्रोण के निकट कौन थे, अर्जुन ने किसे रोका, और पार्षत (धृष्टद्युम्न) कैसे द्रोण तक पहुँचा?’
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३७ “लोक हैं।) नवमो<्ध्याय: द्रोणाचार्यकी मृत्युका समाचार सुनकर धृतराष्ट्रका शोक करना धृतराष्ट उवाच कि कुर्वाणं रणे द्रोणं जघ्नु: पाण्डवसूंजया: । तथा निपुणमस्त्रेषु सर्वशस्त्रभूतामपि
ທຣິຕະຣາດຖະກ່າວວ່າ: “ສັນຊະຍະເອີຍ, ໃນສະໜາມຮົບ ໂດຣນະກຳລັງເຮັດຫຍັງຢູ່ ຈຶ່ງໃຫ້ພານດະວະ ແລະສຣິນຈະຍະ ສາມາດຟັນຟາດລົງໄດ້? ລາວເປັນຜູ້ຊຳນານຍິ່ງໃນອາວຸດຍິງ ແລະເປັນຜູ້ເລີດລ້ຳໃນບັນດາຜູ້ຖືອາວຸດທັງປວງ.”
Verse 2
रथभज़ो बभूवास्य थनुर्वाशीर्यतास्यत: । प्रमत्तो वाभवद् द्रोणस्ततो मृत्युमुपेयिवान्
ທຣິຕະຣາດຖະກ່າວວ່າ: “ລົດຮົບຂອງລາວແຕກພັງຫຼື? ຫຼືຄັນທະນູຂາດໃນຂະນະທີ່ຍິງລູກສອນ? ຫຼືໂດຣນະເຜີຍເລີຍ ຈຶ່ງໄດ້ພົບຄວາມຕາຍ?”
Verse 3
कथं नु पार्षतस्तात शत्रुभिर्दुष्प्रधर्षणम् किरन्तमिषुसंघातान् रुक्मपुड्खाननेकश:
ທຣິຕະຣາດຖະກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ບຸດຂອງພາຣະສະຕະ (ທຣິສຕະດຍຸມນະ) ສາມາດສັງຫານໂດຣນະ—ຜູ້ທີ່ສັດຕູຍາກຈະຝ່າຝືນ—ໄດ້ແນວໃດ, ໃນຂະນະທີ່ລາວກຳລັງຫວ່ານຝົນລູກສອນເປັນກອງໆ ມີຂົນປີກທອງ ນັບບໍ່ຖ້ວນ? ໂດຣນະເປັນພຣາຫມັນນັກຮົບຜູ້ມີວິໄນ ຍຶດຖືຈັນຍາບັນຂອງຕົນຢ່າງໝັ້ນຄົງ, ຊຳນານອາວຸດທິບ ແລະວິຊາອາວຸດ, ເປັນມະຫາຣະຖະຜູ້ມຸ່ງຫາຊັຍຊະນະ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍກົນອຸບາຍໃດ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ອາຈານຜູ້ນ່າຢ້ານກົວເຊັ່ນນີ້ ຖືກລົ້ມລົງໃນສະໜາມຮົບ?”
Verse 4
क्षिप्रहस्तं द्विजश्रेष्ठ कृतिनं चित्रयोधिनम् दूरेषुपातिनं दान्तमस्त्रयुद्धेषु पारगम्
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງຜູ້ປະເສີດ! ດໂຣນາ ມືໄວ ຊໍານານ ແລະເປັນນັກຮົບຜູ້ມີກົນລະຍຸດຫຼາກຫຼາຍອັນປະຫຍັດປະຫຍອມ. ທ່ານຍິງລູກສອນໄດ້ແຕ່ໄກ ມີຄວາມສະຫງົບຄວບຄຸມຕົນ ແລະຊໍານານໃນວິຊາການຮົບດ້ວຍອາວຸດ. ແລ້ວເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ ທຣິສຕະຍຸມນະ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງປານຈາລາ ຈຶ່ງສາມາດສັງຫານພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດນັ້ນ—ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນສົງຄາມ ຜູ້ພາກພຽນເພື່ອໄຊຊະນະ ແລະເປັນວີລະບຸລຸດມະຫາຣະຖີ—ຜູ້ທີ່ສັດຕູທັງຫຼາຍເຫັນວ່າບໍ່ອາດພິຊິດໄດ້?»
Verse 5
पाज्चालपुत्रो न्यवधीद् दिव्यास्त्रधरमच्युतम् । कुर्वाणं दारुणं कर्म रणे यत्तं महारथम्
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງປານຈາລາ ທຣິສຕະຍຸມນະ ສັງຫານດໂຣນາ—ຜູ້ຖືອາວຸດທິບ ແລະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນສັດຈະວັດ—ໄດ້ແນວໃດ, ໃນຂະນະທີ່ມະຫາຣະຖີນັ້ນກໍາລັງພາກພຽນໃນສົງຄາມ ແລະກໍາລັງກະທໍາກິດອັນດຸຮ້າຍ? ດໂຣນາເບິ່ງເຫັນດັ່ງບໍ່ອາດພິຊິດໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍວິທີໃດຈຶ່ງທໍາໃຫ້ອາຈານຜູ້ມີວິໄນ ແລະນ່າຢ້ານກົວນັ້ນລົ້ມລົງ?»
Verse 6
व्यक्त हि दैवं बलवत् पौरुषादिति मे मति: । यद् द्रोणो निहतः शूर: पार्षतेन महात्मना
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບຂ້ອຍ ມັນປາກົດຊັດວ່າ ພຣະພິລິດ (ຊະຕາ) ແຂງແຮງກວ່າຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ; ເພາະດໂຣນາ—ແມ່ນແຕ່ເປັນວີລະບຸລຸດ—ກໍຖືກສັງຫານໂດຍບຸດຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ແຫ່ງປຣິສະຕະ (ທຣິສຕະຍຸມນະ)»។
Verse 7
अस्त्र॑ चतुर्विधं वीरे यस्मिन्नासीत् प्रतिष्तितम् तमिष्वस्त्रधराचार्य द्रोणं शंससि मे हतम्
ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວີລະບຸລຸດນັ້ນ ວິຊາອາວຸດສີ່ປະເພດໄດ້ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ; ດໂຣນາ ອາຈານແຫ່ງນັກທະນູ ແລະຜູ້ຖືອາວຸດຍິງ. ແຕ່ເຈົ້າກໍາລັງບອກຂ້ອຍວ່າ ດໂຣນາ ຖືກສັງຫານແລ້ວ. ສິ່ງນີ້ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 8
श्रुत्वा हतं रुक्मरथं वैयातच्रपरिवारितम् । जातरूपशिरस्त्राणं नाद्य शोकमपानुदे
«ເມື່ອຂ້ອຍໄດ້ຍິນວ່າ ດໂຣນາ—ຜູ້ຂຶ້ນລົດຮົບທອງ ມີເກາະຫຸ້ມປ້ອງກັນລ້ອມຮອບ ແລະສວມໝວກເຫຼັກທອງ—ຖືກສັງຫານແລ້ວ, ມື້ນີ້ຂ້ອຍບໍ່ອາດຂັບໄລ່ຄວາມໂສກເສົ້າອອກໄປໄດ້ເລີຍ»។
Verse 9
न नूनं परदु:खेन प्रियते कोडपि संजय । यत्र द्रोणमहं श्रुत्वा हतं जीवामि मन्दधी:,संजय! निश्चय ही कोई भी दूसरेके दुःखसे नहीं मरता है, तभी तो मैं मन्दबुद्धि मनुष्य द्रोणाचार्यको मारा गया सुनकर भी जी रहा हूँ इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि धृतराष्ट्रशोके नवमो<ध्याय: ।।
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນ ບໍ່ມີໃຜຕາຍເພາະຄວາມທຸກຂອງຄົນອື່ນ, ສັນຈະຍະ; ເພາະຂ້າ—ຜູ້ມີປັນຍາທຶບ—ຍັງຄົງມີຊີວິດ ແມ່ນແຕ່ໄດ້ຍິນວ່າ ອາຈານ ໂດຣະນະ ຖືກສັງຫານແລ້ວ»។
Verse 10
दैवमेव परं मन्ये नन्वनर्थ हि पौरुषम् | अश्मसारमयं नून॑ हृदयं सुदृढे मम
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ ຂ້າເຫັນວ່າ ວາສະນາເທົ່ານັ້ນແມ່ນສູງສຸດ; ເພາະຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ ດູເຫມືອນຈະໄຮ້ຜົນແທ້. ແນ່ນອນ ຫົວໃຈຂ້າຄົງເປັນດັ່ງແກ່ນຫີນ—ແຂງກະດ້າງ ບໍ່ຍອມອ່ອນ—ເພາະຂ້າອົດທົນ ແລະຍັງຄົງຢືນຢູ່ໃນຄວາມພິນາດນີ້»។
Verse 11
ब्राह्मे दैवे तथेष्वस्त्रे यमुपासन् गुणार्थिन:
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ປາຖະໜາຄຸນຄ່າ ແລະຄວາມຊໍານານ ໄດ້ນົບນ້ອມບູຊາທ່ານ ດ້ວຍພິທີພຣາຫມັນ, ດ້ວຍວິນັຍອັນເປັນທິບ, ແລະດ້ວຍການຝຶກຝົນແຫ່ງອາວຸດ»។
Verse 12
शोषणं सागरस्येव मेरोरिव विसर्पणम्
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ເວົ້າດ້ວຍນ້ຳສຽງອັນມີລາງຮ້າຍ ໂດຍຍົກອຸປະມາອັນແຮງກ້າ: ສິ່ງທີ່ກໍາລັງຖືກພະຍາຍາມ ຫຼືກໍາລັງເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ບໍ່ອາດເປັນໄປໄດ້ ແລະຜິດທໍາມະຊາດ ດັ່ງການເຮັດໃຫ້ທະເລແຫ້ງ ຫຼືເຮັດໃຫ້ພູເມຣຸ ເລື່ອນຫຼຸດຈາກທີ່ຕັ້ງຂອງມັນ.
Verse 13
दुष्टानां प्रतिषेद्धा5डसीद् धार्मिकाणां च रक्षिता
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານເປັນຜູ້ຫ້າມປາມຄົນຊົ່ວ ແລະເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງຜູ້ທໍາດີ»។
Verse 14
यो5हासीत् कृपणस्यार्थे प्राणानपि परंतप: । शत्रुओंको संताप देनेवाले द्रोणाचार्य दुष्टोंको दण्ड देनेवाले और धार्मिकोंके रक्षक थे। उन्होंने मुझ कृपणके लिये अपने प्राणतक दे दिये ।।
ພຣະທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ເພື່ອຂ້າ—ຜູ້ອັບອາຍຕໍ່າຕ້ອຍ—ທ່ານນັ້ນພ້ອມຈະສະຫຼະແມ່ນແຕ່ຊີວິດ, ໂອ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ! ດໂຣນາຈາຣຍະ ຜູ້ນຳຄວາມທຸກທໍລະມານໃຫ້ສັດຕູ, ຜູ້ລົງໂທດຄົນຊົ່ວ, ແລະຜູ້ຄຸ້ມຄອງຄົນທຳມະ—ເພາະຂ້າ ທ່ານໄດ້ບູຊາສະຫຼະແມ່ນແຕ່ຊີວິດຂອງຕົນ. ແລະເພາະອານຸພາບວິລະກຳຂອງທ່ານນັ້ນແຫຼະ ລູກຊາຍຂ້າຜູ້ປັນຍາທຶບທື່ ໄດ້ຜູກຄວາມຫວັງແຫ່ງໄຊຊະນະ».
Verse 15
बृहस्पत्युशनस्तुल्यो बुद्धथया स निहतः कथम् | मेरे मूर्ख पुत्रोंकोी जिनके ही पराक्रमके भरोसे विजयकी आशा बनी हुई थी तथा जो बुद्धिमें बृहस्पति और शुक्राचार्यके समान थे, वे द्रोणाचार्य कैसे मारे गये? ।।
ພຣະທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ມີປັນຍາເທົ່າທຽມພຣະພຣະຫັດສະປະຕິ ແລະ ອຸສະນະ (ສຸກຣາຈາຣຍະ) ນັ້ນ ຈະຖືກສັງຫານໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ທີ່ລູກຊາຍຂ້າຜູ້ໂງ່ເຂົາລະຫວ່າງ ຍັງອາໄສອານຸພາບວິລະກຳຂອງທ່ານເພື່ອຫວັງໄຊ—ດໂຣນາຈາຣຍະຈະຖືກຂ້າໄດ້ຢ່າງໃດ?»
Verse 16
रथे वातजवा युक्ता: सर्वशस्त्रातिगा रणे । बलिनो ह्वेषिणो दान्ता: सैन्धवा: साधुवाहिन:
ພຣະທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ມ້າແຫ່ງສິນທຸ—ທີ່ຖືກຜູກເຂົ້າກັບລົດຮົບ ແລະໄວດັ່ງລົມ—ໃນສົງຄາມນັ້ນ ພວກມັນປອດໄພດີບໍ? ພວກມັນສາມາດຫຼີກພົ້ນການຟັນຟາດຂອງອາວຸດທຸກຊະນິດໄດ້ບໍ? ແຂງແຮງ ຝຶກດີ ຍອມຟັງ ແລະຮັບນ້ຳໜັກລົດໄດ້ດີ—ພວກມັນຢືນຢັນໃນສະໜາມຮົບ ແລະຮ້ອງຮິນຮິນດັງໆ ທົນສຽງສາຍຄັນທະນູ, ຝົນລູກສອນ, ແລະການປະທະອາວຸດ ໂດຍບໍ່ທໍ້ຖອຍໃຈ ໄດ້ບໍ?»
Verse 17
दृढा: संग्राममध्येषु कच्चिदासन्नविह्नला: । करिणां बूंहतां युद्धे शड्खदुन्दुभिनि:स्वनै:
ພຣະທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນກາງສົງຄາມ ພວກມັນແນ່ນຫນາ ແລະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວບໍ? ໃນຄວາມອື້ອອຶງແຫ່ງສົງຄາມ—ເມື່ອຊ້າງໃຫຍ່ຮ້ອງກັງວານ ແລະສຽງສັງຂ໌ກັບກອງດຸນດຸບີດັງສະທ້ອນ—ພວກມັນຍັງບໍ່ຕົກໃຈບໍ?»
Verse 18
ज्याक्षेपशरवर्षाणां शस्त्राणां च सहिष्णव: । आशंसन्त: पराज्जेतुं जितश्वासा जितव्यथा:
ພຣະທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ພວກມັນທົນສຽງສາຍຄັນທະນູ ແລະຝົນລູກສອນ ພ້ອມທັງການຟັນຟາດຂອງອາວຸດໄດ້ບໍ? ມຸ່ງຫວັງຈະພິຊິດສັດຕູ—ຊະນະລົມຫາຍໃຈ ແລະຊະນະຄວາມເຈັບປວດ—ພວກມັນບໍ່ເສຍຂວັນໃນສະໜາມຮົບບໍ?»
Verse 19
हया: पराजिता: शीघ्रा भारद्वाजरथोद्वहा: । ते सम रुक्मरथे युक्ता नरवीरसमास्थिता:
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ມ້າອັນວ່ອງໄວທີ່ລາກລົດຮົບຂອງ ພາຣັດວາຊະ ຖືກປະລາຍແລ້ວ. ແຕ່ມ້າເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເມື່ອຖືກຜູກໃໝ່ໃສ່ລົດຮົບທີ່ປະດັບດ້ວຍຄຳ ກໍຍືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງ ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງນັກຮົບຜູ້ກ້າ».
Verse 20
जातरूपपरिष्कारमास्थाय रथमुत्तमम्
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຂຶ້ນນັ່ງລົດຮົບອັນຍອດເຢັ່ຍ ທີ່ປະດັບດ້ວຍຄຳທີ່ຕົກແຕ່ງຢ່າງປະນີດ…»
Verse 21
विद्यां यस्पोपजीवन्ति सर्वलोकधनुर्धरा:
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວເຖິງນັກທະນູຜູ້ຊ່ຽວຊານ ທີ່ມີຊື່ສຽງໄປທົ່ວໂລກ—ຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍວິຊາຄວາມຮູ້ຂອງຕົນ ແລະດຳເນີນຕາມວິໄນແຫ່ງຄວາມຊຳນານ ໂດຍສະເພາະວິຊາອາວຸດ.
Verse 22
दिवि शक्रमिव श्रेष्ठ महामात्र धनुर्भुताम्
ທຣິຕຣາສຕຣະ ນຳນັກຮົບຜູ້ເລີດລ້ຳ—ແມ່ທັບຜູ້ໂດດເດັ່ນໃນຫມູ່ນັກທະນູ—ໄປປຽບດັ່ງ ພຣະອິນທຣາ ໃນສະຫວັນ, ເພື່ອຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມເກງຂາມທີ່ຄວາມຊຳນານທາງສົງຄາມນັ້ນກໍ່ໃຫ້ເກີດ ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຄວາມມືດມົນຂອງສົງຄາມ.
Verse 23
ननु रुक्मरथं दृष्टवा प्राद्रवन्ति सम पाण्डवा:
ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນ, ເມື່ອເຫັນ ຣຸກມະຣະຖະ ພວກປານດະວະ ກໍພາກັນພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າໃນທັນທີ»។ ຖ້ອຍຄຳນີ້ສະທ້ອນຄວາມກັງວົນຂອງກະສັດຕໍ່ຈັງຫວະຂອງສະໜາມຮົບ—ພຽງແຕ່ເຫັນນັກຮົບຜູ້ໜຶ່ງ ກໍອາດກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດການເຄື່ອນໄຫວທາງຍຸດທະວິທີທັນທີ ແລະການປະທະຄືນໃໝ່ ໃນການຕໍ່ສູ້ເພື່ອທຳມະ ທ່າມກາງພາລະທາງຈິດໃຈຂອງສົງຄາມ.
Verse 24
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं रणे तस्मिन् महाबलम् | उस समरांगणमें दिव्य अस्त्रोंका प्रयोग करनेवाले तथा सुवर्णमय रथपर आरूढ़ हुए महाबली द्रोणाचार्यको देखकर तो समस्त पाण्डव-योद्धा भाग खड़े होते थे ।।
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ເມື່ອວີຣະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ກຳລັງປ່ອຍອາວຸດທິບ ແມ່ນແຕ່ທຳມະຣາຊ (ຢຸທິສຖິຣະ) ພ້ອມດ້ວຍນ້ອງໆ ແລະມີກອງທັບທັງປວງໜຸນຫຼັງ ກໍຖືກສັ່ນຄວາມກ້າ ແລະຈຳຕ້ອງຕອບໂຕ…»
Verse 25
नूनमावारयत् पार्थों रथिनो<न्यानजिह्ागै:
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນ ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ໄດ້ກັ້ນຂວາງບັນດານັກຮົບລົດສຶກອື່ນໆ ໃຫ້ຖອຍກັບ ດັ່ງຖືກງູວ່ອງໄວ ແລະບໍ່ພາດເປົ້າ ຂູ່ຂວາງ»។
Verse 26
न हाहं परिपश्यामि वधे कज्चन शुष्मिण:
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ອະນິດຈາ! ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຊາຍໃດຜູ້ມີພະລັງຮ້ອນແຮງ ທີ່ຈະນຳໃຫ້ເຂົາຕາຍໄດ້.»
Verse 27
तैर्वतः सर्वतः शूर: पाउ्चाल्यापसदस्तत:
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວວີຣະບຸລຸດນັ້ນຖືກພວກເຂົາລ້ອມຮອບທຸກດ້ານ—ໂດຍພວກຊາຍຕ່ຳຕ້ອຍ ແລະບໍ່ສົມກຽດໃນຫມູ່ປານຈາລາ.»
Verse 28
केक्यैश्रेदिकारूषैर्मस्स्यैरन्यैश्व भूमिपै: । व्याकुलीकृतमाचार्य पिपीलैरुरगं यथा
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ອາຈາຣຍະ! ທ່ານຖືກພວກເກກະຍະ, ເຈດິ, ກາຣູສະ, ມັດສະຍະ ແລະກະສັດອື່ນໆ ກໍ່ກວນໃຫ້ວຸ່ນວາຍ—ດັ່ງງູຖືກຝູງມົດລ້ອມຮຸກຮານ.»
Verse 29
कर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर्मम । केकय
ທຣິຕຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນຄວາມຄິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂ້າ: ໃນຂະນະທີ່ ໂດຣນະ ກໍາລັງຈົ່ງໃຈຢູ່ໃນພາລະກິດອັນຍາກຢ່າງຫຼວງ ພວກເກກະຍະ, ເຈດີ, ກາຣູສະ, ທະຫານແຫ່ງດິນແດນມັດສະຍະ ແລະກະສັດອື່ນໆ ຄົງໄດ້ຮຸກຮານອາຈານຈາກທຸກທິດ—ດັ່ງຝູງມົດຫຼາຍໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ງູມືດມົນ. ໃນສະພາບນັ້ນເອງ ເມື່ອຖືກກອງທັບປານດະວະປິດລ້ອມຈາກທຸກດ້ານ ທ່ານທຣິສຕະດຍຸມນະຜູ້ຕໍ່າຊ້າ ຄົງໄດ້ສັງຫານ ໂດຣນາຈາຣະຍະ ໃນຂະນະທີ່ທ່ານກໍາລັງປະກອບພາລະກິດອັນຍາກນັ້ນ»។
Verse 30
ब्राह्मणानां प्रतिष्ठा35सीत् स्रोतसामिव सागर: । क्षत्रं च ब्रह्म चैवेह यो5भ्यतिष्ठत् परंतप:
ທ່ານເປັນຫຼັກພຶ່ງອັນໝັ້ນຄົງຂອງພວກພຣາຫມັນ ເຫມືອນມະຫາສະໝຸດທີ່ຮັບແລະທໍາໃຫ້ກະແສນໍ້າແຫ່ງແມ່ນໍ້າທັງຫຼາຍສະຫງົບມັ້ນ. ໃນໂລກນີ້ ທ່ານຄໍາຈຸນທັງອໍານາດກະສັດ ແລະພຣະພິທີຮູ້ (ພຣະພຣະຫມະ) ຄຽງຄູ່ກັນ—ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ.
Verse 31
स कथं ब्राह्म॒णो वृद्ध: शस्त्रेण वधमाप्तवान् । जो छहों अंगों तथा पंचम वेदस्थानीय इतिहास-पुराणोंसहित चारों वेदोंका अध्ययन करके ब्राह्मणोंके लिये उसी प्रकार आश्रय बने हुए थे
ທຣິຕຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນເຖົ້າຜູ້ນັ້ນ ຈະມາຮັບຄວາມຕາຍດ້ວຍອາວຸດໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ທີ່ຮຽນຮູ້ວິທະຍາເວດທັງສີ່ ພ້ອມດ້ວຍອົງປະກອບຊ່ວຍທັງຫົກ ແລະ ‘ເວດທີຫ້າ’ ຄື ອິຕິຫາສະ ແລະ ປຸຣານະ; ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງໃຫ້ພຣາຫມັນ ເຫມືອນມະຫາສະໝຸດເປັນທີ່ພຶ່ງໃຫ້ແມ່ນໍ້າ; ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ແຕ່ກໍປະພຶດຕາມທໍາຂອງທັງພຣາຫມັນແລະກະສັດ—ໂດຣນາຈາຣະຍະຜູ້ເຖົ້ານັ້ນ ຈະຖືກສັງຫານດ້ວຍອາວຸດໄດ້ແນວໃດ? ແລະຂ້າ ແມ່ນຜູ້ບໍ່ຄ່ອຍໂກດ ແຕ່ກໍອົດທົນຄວາມທຸກນີ້ມາດົນແລ້ວ»។
Verse 32
यस्य कर्मानुजीवन्ति लोके सर्वधनुर्भुतः
ທຣິຕຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ກຳລັງກິດຂອງທ່ານເປັນເສົາຄ້ຳຈຸນຊີວິດ ແລະການດຳລົງຊີບຂອງນັກຮົບຜູ້ຖືຄັນທະນູທັງປວງໃນໂລກ»។
Verse 33
स सत्यसंध: सुकृती श्रीकामैर्निहत: कथम् । जगतके सम्पूर्ण धनुर्धर जिनके शिक्षणरूपी कर्मका आश्रय लेकर जीवन-निर्वाह करते हैं, उन सत्यप्रतिज्ञ पुण्यात्मा द्रोणाचार्यको राजलक्ष्मीके लोभियोंने कैसे मार डाला? ।।
ໂດຣນາຈາຣະຍະຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ສັດຈະ ແລະມີບຸນກຸສົນນັ້ນ ຖືກພວກທີ່ໂລບໃນລາຊະສິຣິ ສັງຫານໄດ້ແນວໃດ? ເພາະນັກທະນູທັງປວງໃນໂລກ ດຳລົງຊີບໂດຍອາໄສກຳລັງກິດແຫ່ງການສອນຂອງທ່ານ.
Verse 34
क्षिप्रहस्तश्न बलवान् दृढ्धन्वारिमर्दन:
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ນັ້ນມືໄວ ມີກຳລັງແຂງ ຈັບຄັນທະນູແນ່ນຫນາ ແລະເປັນຜູ້ບົດບີ້ສັດຕູ. ຕໍ່ໜ້າຜູ້ປາຖະໜາວິຊາສັກສິດ ລາວດັ່ງສຽງແຫ່ງເວດ; ແລະໃນຫມູ່ນັກທະນູ ລາວດັ່ງສຽງຕຶງຂອງສາຍທະນູ—ເປັນໝາຍແຫ່ງວິໄນແລະຄວາມຊຳນານ. ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ຕົກເປັນເປົ້າໝາຍຂອງລູກສອນຂອງລາວ ກໍເກືອບບໍ່ມີຫວັງລອດຊີວິດສຳລັບວີລະຊົນຜູ້ໃຝ່ຊະນະ».
Verse 35
न यस्य विजयाकाडूभक्षी विषयं प्राप्प जीवति । यं द्ौन जहत: शब्दौ जीवमानं कदाचन
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດແມ່ນແມ່ນໄດ້ບັນລຸສິ່ງທີ່ປາຖະໜາແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ດຳລົງຊີວິດດັ່ງຜູ້ຫິວຫາຊະນະ—ຜູ້ນັ້ນ ດໂຣນາ ບໍ່ເຄີຍລະທິ້ງ ຕາບໃດທີ່ຍັງມີຊີວິດ».
Verse 36
अदीनं पुरुषव्याघत्रं हवीमनतमपराजितम्
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣ ກ່າວວ່າ: «(ຂ້າເຫັນ) ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ—ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ກົ້ມຈິດ ແລະບໍ່ເຄີຍຖືກພິຊິດ».
Verse 37
कथं संजय दुर्धर्षमनाधृष्यशोबलम्
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັນຊະຍະ, ຈະຈັດການກັບຜູ້ນັ້ນ—ຜູ້ນ່າຢ້ານ ຕ້ານທານຍາກ ແລະສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍສະຫງ່າລາສີທີ່ບໍ່ອາດລະເມີດ—ໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 38
पश्यतां पुरुषेन्द्राणां समरे पार्षतो5वधीत् । संजय! जिनके यश और बलका तिरस्कार होना असम्भव था, उन दुर्धर्ष वीर द्रोणाचार्यको समरभूमिमें सम्पूर्ण नरेशोंके देखते-देखते धृष्टद्युम्नने कैसे मार डाला? ।।
ທ້າວ ທຣິຕຣາສຕຣ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ໜ້າບັນດາກະສັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ກຳລັງເບິ່ງຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ, ປາຣສະຕະ (ທຣິສຕະດຍຸມນະ) ໄດ້ສັງຫານ ດໂຣນາຈາຣະຍະ—ວີລະຊົນຜູ້ບໍ່ອາດຖືກລົບຫຼູ່ ທັງດ້ວຍຊື່ສຽງແລະກຳລັງ. ໂອ ສັນຊະຍະ, ທຣິສຕະດຍຸມນະ ສັງຫານດໂຣນາໃນສະໜາມຮົບ ໃນຂະນະທີ່ບັນດາຜູ້ປົກຄອງກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ໄດ້ແນວໃດ? ແລະໃຜກັນທີ່ຕໍ່ສູ້ຢູ່ດ້ານໜ້າ ຄຸ້ມກັນດໂຣນາຢ່າງໃກ້ຊິດ?»
Verse 39
केडरक्षन् दक्षिणं चक्रं सव्यं के च महात्मन:
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ມີຈິດໃຈສູງ! ໃຜເຝົ້າຮັກສາລໍ້ຂວາຂອງຂະບວນຮູບນັ້ນ ແລະ ໃຜເຝົ້າຮັກສາລໍ້ຊ້າຍ? ວີລະບຸລຸດໃດຢືນນໍາໜ້າ ດຣົະນາຈາຣະຍະ—ຜູ້ມຸ່ງມັ່ນໃນສົງຄາມ—ໃນສະໜາມນັ້ນ? ແລະ ຜູ້ໃດທີ່ສະຫຼະຄວາມຍຶດຕິດຕໍ່ຮ່າງກາຍ ເຜີຍໜ້າຕໍ່ຂ້າສັດຕູ ແລະ ເລືອກຄວາມຕາຍໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ?»
Verse 40
पुरस्तात् के च वीरस्य युध्यमानस्य संयुगे | के च तस्मिंस्तनूंस्त्यकत्वा प्रतीपं मृत्युमाव्रजन्
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຍາມທີ່ວີລະບຸລຸດນັ້ນກໍາລັງຮົບຢູ່ກາງສົງຄາມ ໃຜຢືນຢູ່ດ້ານໜ້າຂອງລາວ? ໃຜເຝົ້າລໍ້ຂວາ ແລະ ໃຜເຝົ້າລໍ້ຊ້າຍ? ແລະ ຜູ້ໃດທີ່ສະຫຼະຮ່າງກາຍ ເຜີຍໜ້າຕໍ່ສັດຕູ ແລະ ໄປສູ່ຄວາມຕາຍໃນສະໜາມນັ້ນ?»
Verse 41
द्रोणस्य समरे वीरा: के5कुर्वन्त परां धृतिम् कच्चिन्नैनं भयान्मन्दा: क्षत्रिया व्यजहन् रणे
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສົງຄາມຂອງ ດຣົະນາ ວີລະບຸລຸດໃດສະແດງຄວາມອົດທົນແລະຄວາມໝັ້ນຄົງສູງສຸດ? ບັນດາກະສັດຕຣິຍະທີ່ໃຈອ່ອນເພາະຄວາມຢ້ານ ຄົງບໍ່ໄດ້ລະທິ້ງລາວໃນສະໜາມຮົບດອກຫລື?»
Verse 42
रक्षितारस्तत: शून्ये कच्चित् तैर्न हतः परै: । किन वीरोंने युद्धमें द्रोणाचार्यको उत्तम धैर्य प्रदान किया? उनकी रक्षा करनेवाले मूर्ख क्षत्रियोंने भयभीत होकर युद्धस्थलमें उन्हें अकेला तो नहीं छोड़ दिया? और इस प्रकार शत्रुओंने सूनेमें तो उन्हें नहीं मार डाला? ।।
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຜູ້ຄຸ້ມກັນຂອງລາວບໍ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງ ແລະ ລາວຖືກປະໄວ້ໃນທີ່ໂລ່ງບໍ່ມີການປ້ອງກັນ ດຣົະນາຈາຣະຍະ ບໍ່ຖືກສັດຕູຟັນລົງດອກຫລື? ວີລະບຸລຸດໃດໃນສົງຄາມໄດ້ມອບຄວາມໝັ້ນຄົງແຫ່ງຄວາມກ້າຫານອັນສູງສຸດໃຫ້ດຣົະນາ? ຫຼືວ່າ ກະສັດຕຣິຍະຜູ້ໂງ່ທີ່ຖືກແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ຄຸ້ມກັນລາວ ຖືກຄວາມຢ້ານຄອບງໍາ ແລ້ວລະທິ້ງລາວໃນສະໜາມຮົບ ເຖິງຂັ້ນສັດຕູຂ້າລາວເມື່ອຢືນຢູ່ຜູ້ດຽວ? ແລະ ແນ່ນອນ ນັກຮົບບໍ່ຄວນຫັນຫຼັງໃນສົງຄາມເພາະຢ້ານສັດຕູ ແຕ່ຄວນສະແດງຄວາມກ້າຫານ»
Verse 43
परामप्यापदं प्राप्प स कथं निहत: परै: । जो बड़ी-से-बड़ी आपत्ति पड़नेपर भी रणमें अपने शौर्यके कारण शत्रुको भयवश पीठ नहीं दिखा सकते थे, वे विपक्षियोंद्वारा किस प्रकार मारे गये? || ४२ ई ।।
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ເມື່ອພົບພາວະວິກິດອັນໜັກຫນ່ວງທີ່ສຸດ ລາວຖືກສັດຕູຂ້າໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ທີ່ດ້ວຍພະລັງແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ ບໍ່ອາດຖືກບັງຄັບໃຫ້ຫັນຫຼັງໃນສົງຄາມເພາະຄວາມຢ້ານ—ພວກວີລະບຸລຸດຝ່າຍຕົກຕໍ່ຕ້ານຂ້າລາວໄດ້ແນວໃດ? ສັນຊະຍະ, ຈົ່ງບອກຂ້ອຍເຖິງສິ່ງທີ່ຄົນຜູ້ສູງສົ່ງຄວນເຮັດ ເມື່ອຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍວິກິດອັນຫນັກແລະສິ້ນຫວັງ»
Verse 44
पराक्रमेद् यथाशक्त्या तच्च तस्मिन् प्रतिष्ठितम् । संजय! बड़े भारी संकटमें पड़नेपर श्रेष्ठ पुरुषको यही करना चाहिये कि वह यथाशक्ति पराक्रम दिखावे; यह बात द्रोणाचार्यमें पूर्णरूपसे प्रतिष्ठित थी ।।
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນວິກິດໃຫຍ່ ບຸລຸດຜູ້ສູງສົ່ງຄວນສະແດງຄວາມກ້າຫານຕາມກຳລັງຂອງຕົນ; ແລະຫຼັກນີ້ໄດ້ຝັງແນ່ນອນຢູ່ໃນທໂຣນາຈາຣຍະ. ແຕ່ບັດນີ້ ລູກເອີຍ, ໃຈຂ້າຖືກຄວາມມົວມົນຄອບງຳ—ຈົ່ງຢຸດເລື່ອງນີ້ໄວ້ກ່ອນ. ເມື່ອຂ້າກັບຄືນສູ່ສະຕິ ສັນຊະຍະ, ຂ້າຈະຖາມເຈົ້າອີກເຖິງເຫດການເຫຼົ່ານີ້»។
Verse 103
यच्छुत्वा निहतं द्रोणं शतधा न विदीर्यते । मैं तो दैवको ही श्रेष्ठ मानता हूँ। पुरुषार्थ तो अनर्थका ही कारण है। निश्चय ही मेरा यह अत्यन्त सुदृढ़ हृदय लोहेका बना हुआ है
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ທໂຣນາ ຖືກສັງຫານ ຫົວໃຈຂ້າກໍບໍ່ແຕກເປັນຮ້ອຍຊິ້ນ. ຂ້າເຫັນວ່າ ພຣະພິລິດ/ຊະຕາ ເທົ່ານັ້ນແມ່ນສູງສຸດ; ຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດກັບເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມພິນາດ. ແນ່ນອນ ຫົວໃຈຂ້ານີ້ແຂງກ້າດັ່ງເຫຼັກ—ເຖິງຈະໄດ້ຍິນວ່າ ທໂຣນາຈາຣຍະ ຖືກສັງຫານ ກໍບໍ່ແຕກເປັນຮ້ອຍເສັ້ນ»។
Verse 116
ब्राह्मणा राजपुत्राश्न स कथं मृत्युना हृत: । गुणार्थी ब्राह्मण तथा राजकुमार ब्राह्म और दैव अस्त्रोंके लिये जिनकी उपासना करते थे, उन्हें मृत्यु कैसे हर ले गयी?
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມຕາຍຈະພາເຂົາໄປໄດ້ແນວໃດ—ຜູ້ທີ່ທັງພຣາຫມັນ ແລະ ເຈົ້າຊາຍທັງຫຼາຍຕ່າງສະແຫວງຫາ; ພຣາຫມັນຜູ້ມຸ່ງຫາຄຸນຄ່າແລະຄຸນທຳ, ແລະມີສະຫງ່າລາສີດັ່ງລູກກະສັດ? ຜູ້ມີິດທາງທຳ ແລະໄດ້ຮັບການນັບຖືຈາກຜູ້ບູຊາເພື່ອອາວຸດເທວະ—ຄວາມຕາຍຈະຊະນະເຂົາໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 123
पतनं भास्करस्यथेव न मृष्ये द्रोणपातनम् । द्रोणका रणभूमिमें गिराया जाना समुद्रके सूखने, मेरु पर्वतके चलने-फिरने और सूर्यके आकाशसे टूटकर गिरनेके समान है। मैं इसे किसी प्रकार सहन नहीं कर पाता
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າທົນບໍ່ໄດ້ກັບການລົ້ມຂອງທໂຣນາ—ດັ່ງທີ່ບໍ່ອາດທົນເຫັນດວງອາທິດຕົກລົງ. ການທີ່ທໂຣນາຖືກທຳໃຫ້ລົ້ມໃນສະໜາມຮົບ ສຳລັບຂ້າເຫມືອນທະເລແຫ້ງ, ພູເມຣຸເຄື່ອນຈາກທີ່ຕັ້ງ, ຫຼືດວງອາທິດແຕກອອກຈາກຟ້າແລ້ວຕົກກະແທກລົງ. ຂ້າທົນບໍ່ໄດ້ເລີຍ»។
Verse 193
कथं नाभ्यतरंस्तात पाण्डवानामनीकिनीम् । क्या द्रोणाचार्यके रथको वहन करनेवाले वे शीघ्रगामी अश्व पराजित हो गये थे? तात! द्रोणाचार्यके सुवर्णमय रथमें जुते हुए और उन्हीं नरवीर आचार्यकी सवारीमें काम आनेवाले वे घोड़े पाण्डव-सेनाको पार कैसे नहीं कर सके?
ທຣິຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ພວກເຂົາບໍ່ອາດຝ່າທະລຸ ແລະຂ້າມຜ່ານກອງຮົບຂອງພານດະວະ? ມ້າທີ່ໄວປານລົມ—ທີ່ຖືກຜູກເຂົ້າກັບລົດຄຳຂອງທໂຣນາຈາຣຍະ ແລະເປັນພາຫະນະຂອງອາຈານຜູ້ກ້າຫານນັ້ນ—ຖືກປະລາຍຊະນະຫຼື? ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ມັນບໍ່ອາດພາທ່ານຂ້າມຜ່ານກອງພານດະວະໄດ້?»
Verse 206
भारद्वाज: किमकरोद् युधि सत्यपराक्रम: । उस सुवर्णभूषित उत्तम रथपर आरूढ़ हो सत्यपराक्रमी द्रोणाचार्यने युद्धस्थलमें क्या किया?
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະໜາມຮົບ ບຸດຂອງ ພາຣັດວາຊະ—ຄື ດໂຣນະ ຜູ້ກ້າຫານບໍ່ເຄີຍອ່ອນ—ໄດ້ເຮັດຫຍັງ? ເມື່ອຂຶ້ນນັ່ງເທິງລົດຮົບອັນດີເລີດ ປະດັບດ້ວຍຄຳ ດໂຣນາຈານ ຜູ້ຍຶດຫມັ້ນໃນສັດຈະ ແລະມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ໄດ້ກະທຳການໃດໃນສົງຄາມ?»
Verse 213
स सत्यसंधो बलवान् द्रोण: किमकरोदू युधि । समस्त जगतके धनुर्धर जिनकी विद्याका आश्रय लेकर जीवननिर्वाह करते हैं, उन सत्यपराक्रमी बलवान द्रोणाचार्यने युद्धमें क्या किया?
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສົງຄາມ ດໂຣນະ ຜູ້ຍຶດຫມັ້ນໃນສັດຈະ ແລະມີພະລັງ ໄດ້ເຮັດຫຍັງ? ທ່ານແມ່ນອາຈານຜູ້ມີອຳນາດ ແລະວີລະກຳປະຈັກຊັດ; ນັກທະນູທົ່ວໂລກພຶງພາວິຊາຍຸດທະຂອງທ່ານເພື່ອດຳລົງຊີວິດ—ດັ່ງນັ້ນ ດໂຣນາຈານ ໄດ້ສຳເລັດຫຍັງໃນສົງຄາມ?»
Verse 226
के नुतं रौद्रकर्माणं युद्धे प्रत्युद्ययू रथा: । स्वर्गमें देवराज इन्द्रके समान जो इस लोकमें श्रेष्ठ और समस्त धनुर्धरोंमें महान् थे
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ຖາມວ່າ: «ໃນສະໜາມຮົບ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ໃດບ້າງທີ່ກ້າອອກໄປປະຈັນໜ້າ ດໂຣນາຈານ—ຜູ້ກະທຳການອັນດຸຮ້າຍ—ຜູ້ຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ຍິງທະນູສູງສຸດໃນໂລກນີ້ ແລະເທົ່າທຽມອິນທຣະ ຈອມເທວະໃນສະຫວັນ? ໃນສະໜາມນັ້ນ ວີລະບຸລຸດໃດບ້າງອອກໄປປະຈັນໜ້າທ່ານ?»
Verse 246
पाज्चाल्यप्रग्रहो द्रोणं सर्वतः समवारयत् । भाइयोंसहित धर्मराज युधिष्ठिरने अपनी सारी सेनाके साथ जाकर धृष्टद्युम्नरूपी डोरीकी सहायतासे द्रोणाचार्यको घेर तो नहीं लिया था?
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ກອງທັບປານຈາລະ ບໍ່ໄດ້ລ້ອມດໂຣນະຈານຈາກທຸກທິດດອກຫລື? ເມື່ອ ທັມມະຣາຊ ຢຸທິສຖິຣະ ພ້ອມດ້ວຍອ້າຍນ້ອງ ແລະກອງທັບທັງໝົດ ໄດ້ຍົກໄປ ແລະໃຊ້ ດຣິສຕະດຍຸມນະ ດັ່ງເຊືອກຜູກຮັດ ເພື່ອປິດລ້ອມດໂຣນາຈານ?»
Verse 266
धृष्टय्युम्नादृते रौद्रात् पाल्यमानात् किरीटिना । किरीटथधारी अर्जुनके द्वारा सुरक्षित भयंकर स्वभाववाले धृष्टद्युम्नको छोड़कर दूसरे किसीको मैं ऐसा नहीं देखता
ທ້າວ ທຣິຕຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ນອກຈາກ ດຣິສຕະດຍຸມນະ ຜູ້ດຸຮ້າຍ—ຜູ້ທີ່ອາຣຈຸນ ຜູ້ສວມມົງກຸດ (ກິຣີຕິນ) ກຳລັງປົກປ້ອງ—ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນຜູ້ໃດອື່ນທີ່ຈະສາມາດສັງຫານ ດໂຣນາຈານ ຜູ້ສະຫວ່າງໄສສູງສຸດໄດ້. ເວັ້ນແຕ່ດຣິສຕະດຍຸມນະຜູ້ນ່າຢ້ານ ທີ່ຖືກອາຣຈຸນຄຸ້ມຄອງ ບໍ່ມີໃຜທີ່ຂ້ອຍເຫັນວ່າສົມຄວນກັບການຂ້າດໂຣນະ»
Verse 313
अनर्हमाणान् कौन्तेयान् कर्मणस्तस्य तत् फलम् | मैंने अमर्षमें भरकर सदा कष्ट भोगनेके अयोग्य कुन्तीकुमारोंको क्लेश ही दिया है; परंतु मेरे इस बर्तावको द्रोणाचार्यने चुपचाप सह लिया था। उनके उसी कर्मका यह वधरूपी फल प्राप्त हुआ है
ທຣິຕະຣາດ ຄິດທົດໃຈດ້ວຍຄວາມສຳນຶກຜິດວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຄັບແຄ້ນທີ່ລຸກຄຸກຢູ່ໃນໃຈ ຂ້າໄດ້ທຳໃຫ້ລູກຊາຍຂອງກຸນຕີ—ຜູ້ບໍ່ຄວນຮັບທຸກ—ພົບແຕ່ຄວາມລຳບາກມາດົນນານ. ດໂຣນາຈາຣຍະ ໄດ້ອົດທົນຕໍ່ການກະທຳນັ້ນຢ່າງງຽບໆ; ບັດນີ້ ຂ້າເຫັນການຕາຍຂອງດໂຣນາ ເປັນຜົນອັນນ່າຫວາດກົວຂອງກຳຊົ່ວນັ້ນ ທີ່ຫວນກັບມາເປັນກຳມະຜົນກາງສົງຄາມ.
Verse 336
स कथं निहतः: पार्थ: क्षुद्रमत्स्यैर्यथा तिमि: । स्वर्गलोकमें इन्द्रके समान जो इस लोकमें सबसे श्रेष्ठ थे
ທຣິຕະຣາດ ກ່າວວ່າ: ພາຣຖະ ຖືກໂຄ່ນລົງໄດ້ແນວໃດ—ດັ່ງປາໃຫຍ່ “ຕິມິ” ຖືກຝູງປານ້ອຍໆ ຮ່ວມກັນຂ້າ? ລູກຊາຍຂອງກຸນຕີ ຈະຂ້າດໂຣນາຈາຣຍະ—ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ກຳລັງຫນັກ ເທົ່າອິນທຣາໃນສະຫວັນ ແລະເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ສຸດໃນໂລກນີ້—ໄດ້ດັ່ງປານ້ອຍໆ ຮ່ວມກັນທຳລາຍປາໃຫຍ່ “ຕິມິ” ແນວໃດ? ມັນເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ?
Verse 353
ब्राह्मश्व वेदकामानां ज्याघोषश्न धनुष्मताम् । जो शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले
ທຣິຕະຣາດ ກ່າວວ່າ: ສຳລັບຜູ້ມຸ່ງຫາການຮຽນວິທະຍາວິເທດ ມີສຽງສວດວິເທດ; ສຳລັບນັກທະນູ ມີສຽງສາຍທະນູກະທົບ. ບົດນີ້ຊູ້ຂຶ້ນສອງ “ສຽງ” ທີ່ກຳນົດໂລກຂອງນັກຮົບ: ຄວາມຮູ້ອັນສັກສິດຢູ່ຝ່າຍໜຶ່ງ ແລະວິໄນແຫ່ງອາວຸດຢູ່ອີກຝ່າຍ—ຢືນຄຽງກັນໃນສົງຄາມ ແລະຮ້ອງຂໍຄວາມມຸ່ງໝັ້ນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ.
Verse 366
नाहं मृष्ये हतं द्रोणं सिंहद्विरदविक्रमम् । सिंह और हाथीके समान पराक्रमी, उदार, लज्जाशील और किसीसे पराजित न होनेवाले पुरुषसिंह द्रोणका वध मैं नहीं सहन कर सकता
ທຣິຕະຣາດ ກ່າວວ່າ: ຂ້າບໍ່ອາດອົດທົນໄດ້ທີ່ດໂຣນາຖືກຂ້າ—ດໂຣນາຜູ້ມີພະລັງດັ່ງສິງແລະຊ້າງ. ຄຳຄ່ຳຄວນນີ້ສະທ້ອນຄວາມໂສກແລະຄວາມຜູກພັນຂອງກະສັດໃນກາງສົງຄາມ—ເມື່ອການລົ້ມລົງຂອງອາຈານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ ກາຍເປັນຄວາມຊັອກທາງໃຈແລະທາງທຳທີ່ບໍ່ອາດຮັບໄດ້.
Verse 383
के नु पश्चादवर्तन्त गच्छन्तो दुर्गमां गतिम् कौन-कौनसे वीर उस समय निकटसे द्रोणाचार्यकी रक्षा करते हुए उनके आगे रहकर युद्ध करते थे और कौन-कौन योद्धा दुर्गम मार्गपर पैर बढ़ाते हुए उनके पीछे रहकर रक्षा करते थे?
ທຣິຕະຣາດ ຖາມວ່າ: ເມື່ອພວກເຂົາເຄື່ອນໄປຕາມເສັ້ນທາງອັນຍາກຈະຜ່ານນັ້ນ ໃຜແດ່ຢືນຢູ່ຂ້າງໜ້າ ສູ້ຮົບປົກປ້ອງດໂຣນາຈາຣຍະ ແລະໃຜແດ່ຢູ່ຂ້າງຫຼັງເປັນກອງຫຼັງ ຄອຍຄຸ້ມກັນຂະນະທີ່ກ້າວໄປຕາມມາຄົມອັນທຸກທົນນັ້ນ?
Verse 2536
ततो द्रोणं समारोहत् पार्षत: पापकर्मकृत् । निश्चय ही अर्जुनने अपने सीधे जानेवाले बाणोंके द्वारा अन्य रथियोंको आगे बढ़नेसे रोक दिया था। इसीलिये पापकर्मा धृष्टद्युम्न द्रोणाचार्यपर चढ़ाई कर सका
ທ່ານທຣິຕະຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: ແລ້ວມາ ບຸດແຫ່ງພຣິສະຕະ ຄື ດຣິສະຕະດຸມນະ ຜູ້ຖືກຕິຕຽນວ່າກະທຳບາບ ໄດ້ຮຸກເຂົ້າໃສ່ ດໂຣນະ. ເນື່ອງຈາກ ອາຣະຈຸນ ໃຊ້ລູກສອນທີ່ບິນຕົງ ຂັດຂວາງຢ່າງແນ່ນອນ ບໍ່ໃຫ້ນັກຮົບລົດຄົນອື່ນໆ ຮຸກຄືບໜ້າ; ດັ່ງນັ້ນ ດຣິສະຕະດຸມນະ ຈຶ່ງອາດອາໄສຊ່ອງວ່າງນັ້ນ ເຂົ້າຈູ່ໂຈມ ດໂຣນາຈາຣະຍະ ໄດ້.
Frequently Asked Questions
The dilemma is interpretive and ethical: Dhṛtarāṣṭra’s paternal attachment drives him to seek assurances of Kaurava resistance, while the narrative exposes how emotional dependence can distort a ruler’s capacity to face consequences of prior choices.
The chapter illustrates that mental steadiness (dhṛti) is tested by adverse reports; disciplined inquiry must be paired with detachment, and reliance on higher principles (dharma/refuge in Nārāyaṇa) is presented as a stabilizing orientation.
A direct phalaśruti formula is not stated; however, a meta-narrative signal appears when the speaker indicates an intent to recount Nārāyaṇa’s divine deeds “with devotion” for personal steadiness, framing remembrance as spiritually and psychologically beneficial.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.