Shloka 31
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
स कथं ब्राह्म॒णो वृद्ध: शस्त्रेण वधमाप्तवान् । जो छहों अंगों तथा पंचम वेदस्थानीय इतिहास-पुराणोंसहित चारों वेदोंका अध्ययन करके ब्राह्मणोंके लिये उसी प्रकार आश्रय बने हुए थे, जैसे नदियोंके लिये समुद्र हैं। जो शत्रुओंको संताप देनेवाले तथा ब्राह्मण एवं क्षत्रिय दोनोंके धर्मोका अनुष्ठान करनेवाले थे, वे वृद्ध ब्राह्मण द्रोणाचार्य शस्त्रद्वारा कैसे मारे गये? ।। अमर्षिणा मर्षितवान् क्लिश्यमानान् सदा मया
dhṛtarāṣṭra uvāca | sa kathaṁ brāhmaṇo vṛddhaḥ śastreṇa vadham āptavān | amārṣiṇā marṣitavān kliśyamānān sadā mayā ||
ທຣິຕຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນເຖົ້າຜູ້ນັ້ນ ຈະມາຮັບຄວາມຕາຍດ້ວຍອາວຸດໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ທີ່ຮຽນຮູ້ວິທະຍາເວດທັງສີ່ ພ້ອມດ້ວຍອົງປະກອບຊ່ວຍທັງຫົກ ແລະ ‘ເວດທີຫ້າ’ ຄື ອິຕິຫາສະ ແລະ ປຸຣານະ; ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງໃຫ້ພຣາຫມັນ ເຫມືອນມະຫາສະໝຸດເປັນທີ່ພຶ່ງໃຫ້ແມ່ນໍ້າ; ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ແຕ່ກໍປະພຶດຕາມທໍາຂອງທັງພຣາຫມັນແລະກະສັດ—ໂດຣນາຈາຣະຍະຜູ້ເຖົ້ານັ້ນ ຈະຖືກສັງຫານດ້ວຍອາວຸດໄດ້ແນວໃດ? ແລະຂ້າ ແມ່ນຜູ້ບໍ່ຄ່ອຍໂກດ ແຕ່ກໍອົດທົນຄວາມທຸກນີ້ມາດົນແລ້ວ»។
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral shock of war: even a venerable, learned teacher who embodies dharma can be brought down by violence. It underscores the tension between reverence for spiritual authority and the ruthless logic of battlefield duty.
Dhṛtarāṣṭra asks Sañjaya how Droṇa—an aged brāhmaṇa-teacher famed for learning and discipline—could be killed in combat. His question expresses grief, disbelief, and the sense that the war has overturned normal ethical expectations.