Shloka 18
अभिमन्योर् दारुणः संमर्दः
Abhimanyu’s fierce melee amid chariot formations
सुभद्राकुमार अभिमन्युने पहले गजारोहियोंसहित बहुत-से गजराजोंको मारकर व्यूहमें प्रवेश करनेके लिये जो पाण्डवोंको मार्ग दिखा दिया था, उसे जयद्रथने बंद कर दिया ।। यतमानास्तु ते वीरा मत्स्यपञ्चालकेकया: । पाण्डवाश्नान्वपद्यन्त प्रतिशेकुर्न सैन्धवम्,वे वीर मत्स्य, पांचाल, केकय तथा पाण्डव बारंबार प्रयत्न करके व्यूहपर आक्रमण करते थे; परंतु सिंधुराजके सामने टिक नहीं पाते थे
yatamānās tu te vīrā matsya-pañcāla-kekayāḥ | pāṇḍavāś cānvapadyanta pratiṣekur na saindhavam ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ອະພິມັນຍຸ ບຸດຂອງສຸພັດຣາ ໄດ້ສັງຫານຊ້າງຫຼາຍໂຕພ້ອມຄົນຂັບຊ້າງ ແລະ ໄດ້ຊີ້ທາງໃຫ້ພວກປານດະວະເຂົ້າສູ່ວິວະຫະ (ຂະບວນຮົບ) ແຕ່ໄຊຍະດຣະຖະກໍປິດທາງນັ້ນເສຍ. ບັນດາວີລະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ—ມັດສະຍະ, ປັນຈາລະ, ເກກະຍະ ແລະ ປານດະວະ—ພາກັນພະຍາຍາມຊໍ້າໆ ເພື່ອຈະທະລຸວິວະຫະແລະຄືບໜ້າ; ແຕ່ເມື່ອປະຈັນໜ້າກັບກະສັດແຫ່ງສິນທຸ (ໄຊຍະດຣະຖະ) ພວກເຂົາກໍບໍ່ອາດຢືນຢັນຫຼືບັງຄັບໃຫ້ເກີດທາງຜ່ານໄດ້. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ຜູ້ປ້ອງກັນທີ່ແນ່ວແນ່ພຽງຄົນດຽວ ຢູ່ຈຸດຄັບຄັ້ນສໍາຄັນ ສາມາດຂັດຂວາງແມ່ນແຕ່ຄວາມມຸ່ງຫມັ້ນອັນຊອບທໍາ ເມື່ອກົນລະຍຸດ ແລະ ສະພາບການຫັນໄປຕໍ່ຕ້ານ.
संजय उवाच
Educational Q&A
Persistent effort (prayatna) is essential, yet outcomes in dharmic conflict also depend on positioning, timing, and the opponent’s strategic advantage. The verse highlights the ethical tension of righteous intent meeting practical constraints: valor alone may not suffice without coordinated means.
The allied forces of the Pāṇḍavas—Matsyas, Pañcālas, and Kekayas—repeatedly attempt to break into the enemy formation, but Jayadratha, stationed as a key defender, successfully checks their advance and prevents them from pushing through.