Shloka 55
'मैंने तो अत्यन्त भयंकर एवं सर्वसंहारक अस्त्रका प्रयोग किया था; फिर उसने किस कारणसे इन मर्त्यधर्मा श्रीकृष्ण और अर्जुनका वध नहीं किया? ।। एतत् प्रब्रूहि भगवन् मया पृष्टो यथातथम् | श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन सर्वमेतन््महामुने,“भगवन्! महामुने! मैंने जो आपसे यह प्रश्न किया है, इसका मुझे यथार्थ उत्तर दीजिये। मैं यह सब कुछ ठीक-ठीक सुनना चाहता हूँ
etad prabrūhi bhagavan mayā pṛṣṭo yathātatham | śrotum icchāmi tattvena sarvam etan mahāmune ||
«ໂອ ທ່ານຜູ້ປະເສີດ, ໂອ ມະຫາມຸນີ—ຂໍໃຫ້ທ່ານກ່າວບອກໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ດັ່ງທີ່ຂ້ອຍໄດ້ຖາມ. ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະຟັງທຸກຢ່າງໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງຕາມສັດຈິງ: ແມ່ນວ່າໄດ້ໃຊ້ອາວຸດອັນນ່າສະພຶງກົວ ແລະທຳລາຍທຸກສິ່ງ—ແຕ່ເປັນເພາະເຫດໃດມັນຈຶ່ງບໍ່ສັງຫານ ກຣິສນະ ແລະ ອາຣຊຸນ ຜູ້ຢູ່ໃນທຳມະດາຂອງມະນຸດຜູ້ຕ້ອງຕາຍ?»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds truthful inquiry (yathātatham, tattvena): even amid war and claims of irresistible power, one must seek the real cause behind events. It also points to the Mahābhārata’s recurring theme that mere force—even a ‘all-destroying’ astra—does not operate independently of higher order (dharma, destiny, and divine protection).
Sañjaya presses a revered sage for an exact explanation: despite the deployment of a terrifying, supposedly annihilating weapon, Kṛṣṇa and Arjuna were not killed. He asks for the true reason and requests a complete, accurate account.