Shloka 11

Droṇa-parva Adhyāya 2: Karṇa’s lament, vow, and battle preparation after Bhīṣma’s fall

Devanagari script

पाण्डवसेनाके राजालोगोंद्वारा जब कौरव-सेनाका ध्वंस होने लगा और बड़ा भारी संग्राम आरम्भ हो गया, तब सम्पूर्ण महारथियोंमें श्रेष्ठ कर्ण समस्त श्रेष्ठ रथियोंका हर्ष और उत्साह बढ़ाता हुआ इस प्रकार बोला-- ।। जगत्यनित्ये सततं प्रधावति प्रचिन्तयन्नस्थिरमद्य लक्षये । भवत्सु तिष्ठत्स्विह पातितो मृथे गिरिप्रकाश: कुरुपुड्रव: कथम्‌,] # 77॥॥॥॥ 0 । 7 5 »> रे नल ्ज १780) 2 )9) सदा मृत्युकी ओर दौड़ लगानेवाले इस अनित्य संसारमें आज मुझे बहुत चिन्तन करनेपर भी कोई वस्तु स्थिर नहीं दिखायी देती; अन्यथा युद्धमें आप-जैसे शूरवीरोंके रहते हुए पर्वतके समान प्रकाशित होनेवाले कुरुश्रेष्ठ भीष्म कैसे मार गिराये गये?

Transliteration

jagaty anitye satataṁ pradhāvati pracintayann asthiram adya lakṣaye | bhavatsu tiṣṭhatsv iha pātito mṛdhe giriprakāśaḥ kurupuṅgavaḥ katham ||

Translation

ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອບັນດາພຣະຣາຊາໃນກອງທັບປານດະວະ ເລີ່ມທຳລາຍກອງທັບເກົາຣະວະ ແລະສົງຄາມອັນໃຫຍ່ຫຼວງປະທຸຂຶ້ນ, ກັນນະ—ຍອດໃນບັນດານັກຮົບລົດສຶກຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ໄດ້ປຸກໃຈແລະເພີ່ມຄວາມຮື້ນເຮືອງໃຫ້ແກ່ບັນດານັກຮົບຊັ້ນນຳ ແລ້ວກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກອັນບໍ່ທ່ຽງນີ້ ທີ່ພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າຢູ່ເທື່ອງໆ, ມື້ນີ້ແມ່ນແມ່ນຂ້ອຍຄິດພິຈາລະນາຫຼາຍປານໃດ ກໍບໍ່ເຫັນສິ່ງໃດທີ່ໝັ້ນຄົງ. ບໍ່ຊັ້ນແລ້ວ ໃນຂະນະທີ່ວີຣະຊົນເຊັ່ນພວກທ່ານຍັງຢືນຢູ່ນີ້, ບີສະມະ—ສະຫງ່າລາສີດັ່ງພູເຂົາ ເປັນຍອດໃນກຸຣຸ—ຈະຖືກຕີລົງໃນສະໜາມຮົບໄດ້ແນວໃດ?»

Word by Word

जगतिin the world

अनित्येimpermanent

सततम्always, continually

प्रधावतिruns forth, hastens

प्रचिन्तयन्thinking deeply, reflecting

अस्थिरम्unstable, not fixed

अद्यtoday, now

लक्षयेI perceive, I see

भवत्सुamong you (honored ones)

तिष्ठत्सुwhile (you) stand, being present

इहhere

पातितःwas felled, was brought down

मृधेin battle

गिरि-प्रकाशःhe whose splendor is like a mountain

कुरु-पुङ्गवःthe foremost of the Kurus

कथम्how?

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

Karṇa

Bhīṣma

Pāṇḍavas (Pāṇḍava army)

Kauravas (Kaurava army)

Kuru lineage (Kurus)

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores anitya (impermanence): even the mightiest and most protected can fall. Karṇa frames Bhīṣma’s defeat as evidence that nothing in the world is stable, pushing listeners to confront mortality and uncertainty amid dharma-conflict.

What is happening in the narrative?

After the Pāṇḍava forces begin to break the Kaurava ranks and the battle intensifies, Karṇa rallies the Kaurava great chariot-warriors. He expresses astonishment that Bhīṣma—once the Kauravas’ towering pillar—has been felled despite so many heroes still fighting.