Adhyaya 196
Chapter Arc: धृतराष्ट्र का प्रश्न: संजय से वह व्यथा-भरा जिज्ञासा करता है कि ‘धर्मिष्ठ आचार्य द्रोण’ को ‘अधर्म’ से धृष्टद्युम्न ने मार गिराया—यह सुनकर अश्वत्थामा ने क्या कहा? → संजय अश्वत्थामा की असाधारण सामर्थ्य का स्मरण कराता है—वह अनेक दिव्यास्त्रों (मानव, वारुण, आग्नेय, ब्राह्म, ऐन्द्र, नारायण) में नित्य प्रतिष्ठित, रहस्यमय आचार्य-परंपरा का उत्तराधिकारी, और द्रोण के निकटतम शिष्य-योद्धा है। इस पृष्ठभूमि से संकेत मिलता है कि पिता-गुरु के वध का समाचार उसके भीतर प्रलय-सा क्रोध जगाएगा। → अधर्मपूर्ण वध का समाचार अश्वत्थामा के भीतर ‘अन्तक’ तुल्य उग्रता को जाग्रत करता है—संजय उसके रथी-श्रेष्ठ, दृढ़धन्वा, शीघ्रगामी, रण में अव्यथित और पृथ्वी को बाण-वर्षा से दबा देने वाले रूप का वर्णन कर, उसके प्रतिशोध की अनिवार्यता को चरम पर ले जाता है। → अध्याय का निष्कर्ष ‘क्या कहा’ के प्रत्यक्ष संवाद से अधिक, अश्वत्थामा के क्रोध-स्वरूप और अस्त्र-सम्पदा की स्थापना में है—यह स्पष्ट कर दिया जाता है कि द्रोण-वध के बाद कौरव-पक्ष में अब अश्वत्थामा का प्रतिहिंसक संकल्प निर्णायक शक्ति बनेगा। → अश्वत्थामा के अगले वचन/कर्म की ओर तीव्र संकेत—उसका क्रोध किस पर, किस विधि से, और किन अस्त्रों के द्वारा फूटेगा—यह अगले अध्यायों के लिए छोड़ा जाता है।
Shlokas
Verse 1
ऑऔपन--#ह< बक। ] अति्शऑशा: चतुन॑वर्त्याधेकशततमो< ध्याय: धृतराष्ट्रका प्रश्न धृतराष्ट उवाच अधर्मेण हत॑ श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संजय । ब्राह्मणं पितरं वृद्धमश्वत्थामा किमब्रवीत्
ທຣິຕະຣາດຖະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ສັນຊະຍະ, ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ພໍ່ເຖົ້າຂອງເຂົາ—ໂດຣະນະ ຜູ້ເປັນພຣາຫມັນ—ຖືກ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ຂ້າດ້ວຍວິທີອັນບໍ່ຊອບທຳ, ອັດສະວັດຖາມາ ໄດ້ເວົ້າຫຍັງ?»
Verse 2
मानवं वारुणाग्नेयं ब्राह्ममस्त्रं च वीर्यवान् । ऐन्द्रं नारायणं चैव यस्मिन् नित्यं प्रतिष्ठितम्
ທຣິຕະຣາດຖະເວົ້າວ່າ: «ຜູ້ກ້າຫານຜູ້ມີລິດນັ້ນ ຜູ້ທີ່ອາວຸດມະນຸດ, ວາຣຸນະ, ອາກເນຍ, ພຣະພຣະມາ, ອິນທຣະ ແລະ ນາຣາຍະນະ ຕັ້ງຢູ່ໃນຕົນເຂົາເປັນນິດ—ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ອາຈານຜູ້ຖືທຳນັ້ນ ຖືກ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ຂ້າໃນສົງຄາມດ້ວຍກົນອຸບາຍອັນບໍ່ຊອບທຳ—ອັດສະວັດຖາມາ ຜູ້ກ້າຫານ ໄດ້ເວົ້າຫຍັງ?»
Verse 3
तमधर्मेण धर्मिष्ठं धृष्टद्युम्नेन संयुगे । श्रुत्वा निहतमाचार्य सो<श्व॒त्थामा किमब्रवीत्
ທຣະຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ອາຈານ—ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນທຳມະ—ຖືກ ທຣິດຍຸມນະ ຂ້າໃນສະໜາມຮົບດ້ວຍການອະທຳ ນັ້ນ ອັສວັດຖາມາ ຜູ້ກ້າຫານ ໄດ້ເວົ້າຫຍັງ?»
Verse 4
येन रामादवाप्येह धरनुर्वेदं महात्मना | प्रोक्तान्यस्त्राणि दिव्यानि पुत्राय गुणकाड्क्षिणा
ທຣະຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ທ່ານດໂຣນະ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ຮັບວິຊາທະນຸຣະເວດ (ວິຊາການຍິງທະນູ) ຈາກ ຣາມາ (ພະຣະຊຸຣາມ) ແລະເພາະປາຖະໜາໃຫ້ລູກຊາຍຂອງຕົນບັນລຸຄວາມເລິດລ້ຳໃນຄຸນຄ່າແລະຝີມື ຈຶ່ງຖ່າຍທອດອາວຸດທິບທັງປວງທີ່ຕົນເຄີຍໄດ້ຮັບສອນນັ້ນໃຫ້ແກ່ລູກຊາຍດ້ວຍ.»
Verse 5
एकमेव हि लोके<स्मिन्नात्मनो गुणवत्तरम् | इच्छन्ति पुरुषा: पुत्रं लोके नान्यं कथंचन,मनुष्य इस जगत्में केवल पुत्रको ही अपनेसे भी अधिक गुणवान् बनाना चाहते हैं, दूसरेको किसी प्रकार भी नहीं
ທຣະຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ມະນຸດປາຖະໜາໃຫ້ມີພຽງຜູ້ດຽວທີ່ເລິດກວ່າຕົນໃນຄຸນຄ່າ—ນັ່ນຄື ລູກຊາຍຂອງຕົນ; ສໍາລັບຄົນອື່ນ ບໍ່ປາຖະໜາເລີຍ ບໍ່ວ່າຈະດ້ວຍວິທີໃດ.»
Verse 6
आचार्याणां भवन्त्येव रहस्यानि महात्मनाम् । तानि पुत्राय वा दद्यु: शिष्यायानुगताय वा,महात्मा आचार्योंके पास बहुत-सी रहस्यकी बातें होती हैं, जिन्हें या तो वे अपने पुत्रको दे सकते हैं या अनुगत शिष्यको
ທຣະຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ອາຈານຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ຍ່ອມມີຄໍາສອນລັບ ແລະຄວາມຮູ້ພາຍໃນ. ຄວາມຮູ້ນັ້ນ ພວກເຂົາອາດຖ່າຍທອດໃຫ້ລູກຊາຍຂອງຕົນ ຫຼືໃຫ້ສິດທິສາວົກຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ ແລະຕິດຕາມຢ່າງສັດຊື່.»
Verse 7
स शिष्य: प्राप्प तत् सर्व सविशेषं च संजय । शूर: शारद्वतीपुत्र: संख्ये द्रोणादनन्तर:
ທຣະຕະຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັນຊະຍະ, ສິດທິສາວົກນັ້ນໄດ້ຮັບວິຊາທັງໝົດຢ່າງຄົບຖ້ວນ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມລັບພິເສດ. ອັສວັດຖາມາ ວິລະຊົນ ບຸດແຫ່ງ ຊາຣະດະວະຕີ, ໄດ້ຮຽນວິຊາທະນູທັງປວງຈາກບິດາ ດໂຣນະ; ແລະໃນສະໜາມຮົບ ຫຼັງຈາກດໂຣນະແລ້ວ ຜູ້ທີ່ສາມາດສູງສຸດກໍແມ່ນເຂົາ.»
Verse 8
रामस्य तु सम: शस्त्रे पुरंदरसमो युधि । कार्तवीर्यसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ
ພຣະອົງ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ອັສວັດຖາມາ ເທົ່າທຽມ ຣາມະ (ປຣະສຸຣາມະ) ໃນວິຊາອາວຸດ; ເທົ່າທຽມ ປຸຣັນດະຣະ (ອິນທຣະ) ໃນສົງຄາມ; ເທົ່າທຽມ ກາຣຕະວີຣຍະ ໃນກຳລັງແລະວິຣະພາບ; ແລະເທົ່າທຽມ ພຣຶຫັສປະຕິ ໃນປັນຍາປຶກສາ. ດ້ວຍການປຽບທຽບເຊັ່ນນີ້ ກະສັດໄດ້ຊູ້ຊູມຄວາມເລິດລ້ຳອັນນ່າຢ້ານຂອງບຸດແຫ່ງດໂຣນະ—ຄວາມເລິດລ້ຳນັ້ນ ໃນບັນຍາກາດທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ ຍິ່ງເພີ່ມທັງຄວາມຫວາດຫວັນຕໍ່ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະພາລະຮັບຜິດຊອບທີ່ມາກັບອຳນາດ».
Verse 9
महीधरसम: स्थैय्यें तेजसाग्निसमो युवा । समुद्र इव गाम्भीरयें क्रोथे चाशीविषोपम:
ພຣະອົງ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ອັສວັດຖາມາ ຜູ້ໜຸ່ມ ໝັ້ນຄົງດັ່ງພູ, ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງໄຟ, ລຶກລ້ຳດັ່ງມະຫາສະໝຸດ, ແລະໃນຄວາມໂກດ ດັ່ງງູພິດ. ໃນວິຊາອາວຸດ ເຂົາດັ່ງປຣະສຸຣາມະ; ໃນສິລະປະສົງຄາມ ດັ່ງອິນທຣະ; ໃນກຳລັງແລະວິຣະພາບ ດັ່ງອາຣຊຸນ ບຸດແຫ່ງກຣິຕະວີຣຍະ; ໃນປັນຍາ ດັ່ງພຣຶຫັສປະຕິ. ເຂົາເປັນຣະຖີຜູ້ເລີດລ້ຳໃນໂລກ ແລະເປັນຜູ້ຈັບຄັນທະນູອັນໝັ້ນແຂງ. ເຂົາໄດ້ຊະນະຄວາມເມື່ອຍລ້າແລະອ່ອນເພຍ. ໃນສົງຄາມ ເຂົາເຄື່ອນໄຫວໄວດັ່ງລົມ; ແລະເມື່ອຖືກຄວາມໂກດຄອບງຳ ເຂົານ່າຢ້ານດັ່ງພຣະຍົມເອງ».
Verse 10
स रथी प्रथमो लोके दृढ्धन्वा जितक्लम: । शीघ्रो5निल इवाक्रन्दे चरन् क्रुद्ध इवान्तक:
ພຣະອົງ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ນັກຮົບນັ້ນເປັນຣະຖີຜູ້ເລີດລ້ຳໃນໂລກ ຈັບຄັນທະນູແນ່ນຫນາ ແລະໄດ້ຊະນະຄວາມເມື່ອຍລ້າ. ໃນຄວາມອື້ອອຶງຂອງສົງຄາມ ເຂົາເຄື່ອນໄຫວໄວດັ່ງລົມ; ແລະເມື່ອໂກດ ເຂົານ່າຢ້ານດັ່ງຄວາມຕາຍເອງ».
Verse 11
अस्यता येन संग्रामे धरण्यभिनिपीडिता । यो न व्यथति संग्रामे वीर: सत्यपराक्रम:
ພຣະອົງ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຂົາປ່ອຍອາວຸດໃນສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ພື້ນດິນກໍຖືກກົດທັບດ້ວຍກຳລັງການຈູ່ໂຈມ. ວິຣະບຸລຸດນັ້ນ ຜູ້ມີພະລັງອັນແທ້ຈິງ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນການຮົບ.»
Verse 12
वेदस्नातो व्रतस्नातो धनुर्वेदे च पारग: । महोदधिरिवाक्षोभ्यो रामो दाशरथिर्यथा
ພຣະອົງ ທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ເຂົາສຳເລັດການສຶກສາພຣະເວດ ແລະໄດ້ຮັບພິທີອາບນ້ຳຂອງຜູ້ຈົບການສຶກສາ; ອີກທັງສຳເລັດວິໄນຕາມຄຳປະຕິຍານ ແລະໄດ້ຮັບພິທີນັ້ນເຊັ່ນກັນ; ແລະເຂົາຊຳນານຢ່າງສົມບູນໃນວິຊາທະນູ. ດັ່ງມະຫາສະໝຸດ ແລະດັ່ງຣາມະ ບຸດແຫ່ງດະຊະຣະຖະ, ເຂົາບໍ່ອາດຖືກກະທົບໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ຫຼືຖືກກໍ່ໃຫ້ປັ່ນປ່ວນໄດ້.»
Verse 13
तमधर्मेण धर्मिष्ठं धृष्टद्युम्नेन संयुगे । श्रुत्वा निहतमाचार्यम श्वत्थामा किमब्रवीत्
ທ້າວ ທຣິຕະຣາດ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ອາຈານ ໂດຣນະ—ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນທຳມະ—ຖືກ ທຣິສະຕະດຸມນະ ຂ້າໃນສົງຄາມດ້ວຍວິທີອະທຳ ອັສວັດຖາມາ ໄດ້ເວົ້າຫຍັງ?»
Verse 14
धृष्टद्युम्नस्य यो मृत्यु: सृष्टस्तेन महात्मना । यथा द्रोणस्य पाञ्चाल्यो यज्ञसेनसुतो5भवत्
ທ້າວ ທຣິຕະຣາດ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມຕາຍທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ສຳລັບ ທຣິສະຕະດຸມນະ ນັ້ນ ຖືກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍມະຫາອາດຕະມານັ້ນ—ດັ່ງທີ່ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງປານຈາລະ ບຸດຂອງ ຢັດຍະເສນ (ດຣຸປະດະ) ເກີດມາເພື່ອຂ້າ ໂດຣນະ»។
Verse 15
त॑ नृशंसेन पापेन क्र्रेणादीर्घदर्शिना । श्रुत्वा निहतमाचार्यम श्वत्थामा किमब्रवीत्,उस नृशंस, पापी, क्रूर और अदूरदर्शी धृष्टद्युम्नके हाथसे आचार्यका वध हुआ सुनकर अश्व॒ृत्थामाने क्या कहा?
ທ້າວ ທຣິຕະຣາດ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອ ອັສວັດຖາມາ ໄດ້ຍິນວ່າ ອາຈານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ (ໂດຣນະ) ຖືກຂ້າໂດຍ ທຣິສະຕະດຸມນະ ຜູ້ໂຫດຮ້າຍ ມີບາບ ໂຫດດຸ ແລະສາຍຕາສັ້ນ ລາວໄດ້ເວົ້າຫຍັງ?»
Verse 193
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रगोक्षपर्वमें अश्वत्थामाका क्रोधविषयक एक सौ तिरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນ ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາຍໃນ ໂດຣນະປັຣວະ—ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການປ່ອຍອາວຸດ ນາຣາຍະນາສະຕຣະ ແລະການປົກປ້ອງຝູງງົວ—ບົດທີ 193 ວ່າດ້ວຍຄວາມໂກດຂອງ ອັສວັດຖາມາ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 194
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि धृतराष्ट्रप्रश्ने चतुर्नवत्यधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ໃນ ໂດຣນະປັຣວະ—ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການປ່ອຍອາວຸດ ນາຣາຍະນາສະຕຣະ ແລະໃນບົດຖາມຂອງ ທ້າວ ທຣິຕະຣາດ—ບົດທີ 194 ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.