Shloka 23

Devanagari script

ततश्षतुर्दिशं सैन्यैट्रीपदस्पाभिसंवृत: । निर्दहन्‌ क्षत्रियव्रातान्‌ द्रोण: पर्यचरद्‌ रणे,तदनन्तर ट्रुपदकी सेनाओंद्वारा चारों ओरसे घिरे हुए द्रोणाचार्य क्षत्रियसमूहोंको दग्ध करते हुए रणभूमिमें विचरने लगे

Transliteration

tataś caturdiśaṃ sainyais tripadāspābhisaṃvṛtaḥ | nirdahan kṣatriyavrātān droṇaḥ paryacarat raṇe ||

Translation

ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ດໂຣນາ ຖືກກອງທັບຂອງຕຣິກາຣຕະ ປິດລ້ອມຈາກທັງສີ່ທິດ ກໍເຄື່ອນໄຫວວຽນໄປໃນສະໜາມຮົບ ເຜົາຜານຫມູ່ນັກຮົບກະສັດຕຣິຍະເປັນຈໍານວນຫຼາຍ—ກົດດັນການຮົບດ້ວຍພະລັງອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ທ່າມກາງຄວາມມືດມົນທາງທໍາຂອງສົງຄາມ.

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• चतुर्दिशम्: in/through the four directions (all around)
• चतुर्दिशम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: चतुर्दिश् (दिश्-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सैन्यैः: by armies/troops
• सैन्यैः: Karana
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• त्रिपदस्य: of Drupada (lit. 'three-footed')
• त्रिपदस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: त्रिपद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अभिसंवृतः: surrounded/encircled
• अभिसंवृतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: अभि-सम्-√वृ (वृञ् वरणे) → अभिसंवृत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (भूतकर्मणि/क्त)

• निर्दहन्: burning/consuming
• निर्दहन्: Karta
• Type: Verb
• Root: निर्-√दह् (दह् भस्मीकरणे) → निर्दहन् (कृदन्त, शतृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वर्तमान कृदन्त, शतृ)

• क्षत्रियव्रातान्: hosts/multitudes of Kshatriyas
• क्षत्रियव्रातान्: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षत्रियव्रात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• द्रोणः: Drona
• द्रोणः: Karta
• Type: Noun
• Root: द्रोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पर्यचरद्: roamed/moved about
• पर्यचरद्: Karta
• Type: Verb
• Root: परि-√चर् (चर् गतौ) → पर्यचरत्
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• रणे: in battle
• रणे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Droṇa (Droṇācārya)
• Trigartas
• battlefield (raṇa)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the grim ethical tension of dharma in war: even a revered teacher like Droṇa, bound by role and circumstance, becomes an instrument of large-scale destruction. It invites reflection on how duty, allegiance, and the momentum of conflict can eclipse compassion.

What is happening in the narrative?

Sañjaya describes Droṇa being surrounded on all sides by the Trigarta forces, yet continuing to range across the battlefield, cutting down great numbers of kṣatriya warriors with overwhelming martial power.