Shloka 3036
न दिशो टद्यौर्न चोर्वी च न सम॑ विषमं तथा । उस अन्धकारमें न तो कौरव पहचाने जाते थे और न पांचाल तथा पाण्डव ही। दिशा, आकाश, भूमण्डल और सम-विषम स्थान आदिका भी पता नहीं चलता था
na diśo tad dyauḥ na ca urvī ca na samaṃ viṣamaṃ tathā |
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນຄວາມມືດອັນປົກຄຸມນັ້ນ ບໍ່ອາດແຍກອອກໄດ້ທັງທິດທາງ ທັງຟ້າ ຫຼືແມ່ນແຜ່ນດິນອັນກວ້າງໃຫຍ່; ແມ່ນກະທັ້ງບ່ອນໃດຮາບພຽງ ຫຼືຂຸບຂະຫຍຸງກໍບໍ່ອາດຮູ້ໄດ້. ໃນຄວາມມືດບອດຂອງສະໜາມຮົບນັ້ນ ບໍ່ອາດຈຳແນກກອຣະວະໄດ້ ແລະບໍ່ອາດຈຳແນກປານຈາລາ ແລະປານດະວະໄດ້—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສົງຄາມສາມາດລຶບລ້າງເຄື່ອງໝາຍທົ່ວໄປຂອງຕົວຕົນ ແລະທິດທາງໄດ້.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extreme violence and calamity cloud discernment: when perception fails, even basic orientation and recognition collapse, warning that war breeds moral and practical confusion.
Sañjaya describes a moment on the battlefield when darkness becomes so dense that directions, sky, and ground cannot be distinguished, and combatants—Kauravas, Pāñcālas, and Pāṇḍavas—cannot be identified.