Shloka 41
सुप्ता: शुशुभिरे तत्र नि:श्वसनन््तो महीतले । विकीर्णा गिरयो यद्वन्नि:श्वसद्धिर्महोरगै:,धरतीपर सोकर निःश्वास खींचते हुए गजराज ऐसे सुशोभित हो रहे थे, मानो पर्वत विखरे पड़े हों और उनमें रहनेवाले बड़े-बड़े सर्प लंबी साँसें छोड़ रहे हों
suptāḥ śuśubhire tatra niḥśvasanto mahītale | vikīrṇā girayo yadvan niḥśvasaddhir mahoragaiḥ ||
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ຊ້າງທັງຫຼາຍນອນຢູ່ເທິງດິນ ແລະຫາຍໃຈໜັກໆ; ໃນສະພາບນັ້ນພວກມັນກັບເບິ່ງງາມສະຫງ່າ—ຄ້າຍພູເຂົາທີ່ກະຈາຍຢູ່, ດັ່ງວ່າງູໃຫຍ່ໆທີ່ອາໄສຢູ່ໃນນັ້ນກຳລັງພົ່ນລົມຫາຍໃຈຍາວໆ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຜົນພວງຂອງສົງຄາມ: ແມ່ນແຕ່ສັດທີ່ແຂງແກ່ງກໍຖືກຫຼຸດລົງເຫຼືອແຕ່ຄວາມນິ່ງງຽບອັນເມື່ອຍລ້າ, ແລະສະໜາມຮົບກາຍເປັນພູມທັດແຫ່ງຄວາມທຸກ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຮຸ່ງໂລດ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse conveys the sobering truth of war’s residue: power and grandeur collapse into exhaustion and vulnerability. Through a majestic simile (elephants as mountains), it implicitly critiques triumphalism and points to the pervasive suffering that follows violence.
Sañjaya reports a battlefield scene where elephants lie asleep on the ground, breathing heavily. Their scattered bodies resemble mountains strewn across the earth, and their exhalations are likened to the breaths of great serpents imagined to dwell within mountains.