Shloka 273
हरीन्द्रयोर्यथा राजन् वालिसुग्रीवयो: पुरा । उन पर्वत-शिखरोंके टकरानेसे ऐसा महान् शब्द होता था, मानो वज्र फट पड़े हों। नरेश्वर! घटोत्कव और अलायुधका वह भयंकर युद्ध वैसा ही हो रहा था, जैसे पहले त्रेतायुगमें वानरराज बाली और सुग्रीवका युद्ध सुना गया है
harīndrayor yathā rājan vālisugrīvayoḥ purā | parvata-śikharāṇāṃ ṭakarāṇena yathā mahān śabdo bhavati, vajraṃ sphuṭitam iva | nareśvara! ghaṭotkaca-alāyudhayor bhayaṅkaraṃ yuddhaṃ tathāiva pravartate, yathā pūrvaṃ tretāyuge vānara-rājā vāli-sugrīvayor yuddhaṃ śrutam ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ! ເຊັ່ນທີ່ໃນການກ່ອນເຄີຍໄດ້ຍິນເລື່ອງການປະທະກັນຂອງຈອມພະຍາວານອນອັນແຂງກ້າສອງອົງ—ວາລີ ແລະ ສຸຄຣີວ—ຢ່າງໃດ ນີ້ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອຍອດພູປະທະກັນ ຍ່ອມເກີດສຽງຄຳຮາມອັນມະຫາສານ ດັ່ງສາຍຟ້າຜ່າແຕກ; ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ການປະລະມືອັນນ່າສະພຶງກົວຂອງ ຄະຖໂຕກະຈະ ແລະ ອະລາຍຸທະ ກຳລັງດຳເນີນໄປ ດັ່ງສົງຄາມອັນລືອຊາໃນຍຸກເຕຣຕາ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how epic tradition frames present violence through remembered exemplars: the Kurukṣetra duel is measured against a famed earlier combat (Vāli–Sugrīva). Ethically, it underscores the terrifying magnitude of war and the way reputation and precedent shape how deeds are judged and remembered.
Sañjaya describes to the king the ferocious duel between Ghaṭotkaca and Alāyudha. He likens its crashing noise to mountain-peaks colliding and to a thunderbolt splitting, and compares the combat’s intensity to the legendary fight between Vāli and Sugrīva in the Tretā age.