Shloka 90
अध्याय १४८ — कर्णप्रभावः, धृष्टद्युम्नस्य विरथता, तथा घटोत्कच-आह्वानम्
Chapter 148: Karṇa’s Pressure, Dhṛṣṭadyumna Unhorsed, and the Summoning of Ghaṭotkaca
हस्तिनश्ष हतारोहा दारिताड़ा: सहस्रश: । स्वान्यनीकानि मृद्नन्त आर्तनादा: प्रदुद्रुवु:,राजन! जिनके सवार मार डाले गये थे और समस्त अंग बाणोंसे विदीर्ण हो रहे थे, वे आपके योद्धाओंके वेगवान् और मदमत्त सहस्रों हाथी समरभूमिमें अपनी ही सेनाओंको रौंदते और आर्तनाद करते हुए जोर-जोरसे भागने लगे
sañjaya uvāca | hastinaś ca hatārohā dāritāṅgāḥ sahasraśaḥ | svāny anīkāni mṛdnanta ārtanādāḥ pradudruvuḥ ||
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ຊ້າງສຶກຂອງພະອົງນັບພັນ—ຜູ້ຂີ່ຖືກສັງຫານ ແລະຮ່າງກາຍຖືກລູກສອນທະລຸຂາດ—ກໍກາຍເປັນຄວາມຄຸ້ມຄັ່ງຕົກໃຈ. ມັນຮ້ອງຄຳຄວນດ້ວຍຄວາມທຸກ ແລະພຸ່ງໜີຂ້າມສະໜາມຮົບ ຢ່ຳຢີແມ່ນກະທັ້ງກອງຂອງຕົນເອງ. ເມື່ອວິໄນພັງທະລາຍພາຍໃຕ້ຄວາມຮຸນແຮງ ເຄື່ອງມືແຫ່ງສົງຄາມກໍກາຍເປັນອາວຸດບໍ່ເລືອກໜ້າ ທຳຮ້າຍທັງມິດແລະສັດຕູ ເພີ່ມພູນຄວາມທຸກເກີນກວ່າທີ່ຕັ້ງໃຈ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical fallout of war: once fear and pain overwhelm control, even one’s own forces can become sources of harm. It underscores the fragility of order (niyama) in violence and how suffering spreads beyond deliberate targets.
After their riders are killed and their bodies are riddled with arrows, thousands of Kaurava war-elephants panic. They trumpet in anguish, flee the battlefield, and in their stampede trample their own battle-formations.