Shloka 25
द्रोणपर्व (अध्याय १) — भीष्मनिधनानन्तरं धृतराष्ट्रस्य शोकः, सेनायाः स्थितिः, कर्णस्मरणं च
Droṇa Parva, Chapter 1: Dhṛtarāṣṭra’s grief after Bhīṣma’s fall and the army’s reorientation toward Karṇa
पतिते भरतश्रेष्ठे बभूव कुरुवाहिनी । द्यौरिवापेतनक्षत्रा हीनं खमिव वायुना,भरतशिरोमणि भीष्मके धराशायी हो जानेपर कौरव-सेना नक्षत्ररहित आकाश, वायुशून्य अन्तरिक्ष, नष्ट हुई खेतीवाली भूमि, असंस्कृत वाणी तथा राजा बलिके बाँध लिये जानेपर नायकविहीन हुई असुरोंकी सेनाके समान उद्विग्न, असमर्थ और श्रीहीन हो गयी
patite bharataśreṣṭhe babhūva kuruvāhinī | dyaur ivāpetanakṣatrā hīnaṃ kham iva vāyunā ||
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອພີສະມະ—ຜູ້ເລີດໃນວົງພາຣະຕະ—ຕົກລົງ, ກອງທັບກຸຣຸກໍສັ່ນສະເທືອນ ແລະຄວາມສະຫງ່າລາສີຫຼຸດລົງ. ມັນເຫມືອນຟ້າທີ່ຂາດດາວ, ເຫມືອນອາກາດກວ້າງທີ່ຫວ່າງເປົ່າຈາກລົມ: ບໍ່ມີຜູ້ນຳ, ທໍ້ຖອຍໃຈ, ແລະບໍ່ອາດກະທຳໄດ້ດ້ວຍພະລັງເຊັ່ນເກົ່າ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological role of a dharmic, stabilizing leader: when such a figure falls, collective courage and order can collapse. Strength in war is not only weapons and numbers, but also morale, trust, and the presence of a guiding exemplar.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that after Bhīṣma has fallen on the battlefield, the Kuru forces become distressed and ineffective. The army’s condition is compared to a sky without stars and to empty space lacking wind—images of loss, disorientation, and diminished vitality.