Shloka 26
विपन्नसस्थेव मही वाक् चैवासंस्कृता तथा । आसुरीव यथा सेना निगृहीते नृूपे बलौ,भरतशिरोमणि भीष्मके धराशायी हो जानेपर कौरव-सेना नक्षत्ररहित आकाश, वायुशून्य अन्तरिक्ष, नष्ट हुई खेतीवाली भूमि, असंस्कृत वाणी तथा राजा बलिके बाँध लिये जानेपर नायकविहीन हुई असुरोंकी सेनाके समान उद्विग्न, असमर्थ और श्रीहीन हो गयी
sañjaya uvāca | vipannasasyā iva mahī vāk caivāsaṃskṛtā tathā | āsurīva yathā senā nigṛhīte nṛpe balau ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອພີສະມະ—ເພັດຍອດແຫ່ງວົງພາຣະຕະ—ລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ ກອງທັບກົວຣະວະກໍກາຍເປັນຫວັ່ນໄຫວ ອ່ອນແຮງ ແລະສູນເສຍສະຫງ່າລາສີ: ເຫມືອນຜືນດິນທີ່ພືດຜົນພັງພິນາດ, ເຫມືອນຖ້ອຍຄໍາທີ່ບໍ່ໄດ້ຂັດເກົ່າ, ແລະເຫມືອນກອງອະສຸຣະເມື່ອພຣະຣາຊາບະລີຖືກປາບ—ໄຮ້ຜູ້ນໍາ ແລະສັ່ນຄວັນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the fall of a righteous, stabilizing leader causes immediate moral and strategic collapse: splendor (śrī), confidence, and coherence vanish, just as fertility, refined speech, or an army’s order fail when their sustaining principle is lost.
After Bhīṣma has fallen in battle, Sañjaya reports that the Kaurava forces become shaken and ineffective. He conveys their disarray through a chain of similes—ruined farmland, unrefined speech, and the Asuras’ army when King Bali is subdued.