Shloka 32
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
प्रतोदानां च योक्त्राणां कशानां चैव मारिष । राशय: स्मात्र दृश्यन्ते विनिकीर्णा रणक्षितौ,आर्य! भरतनन्दन! भूपाल! उस रणभूमिमें गिरे हुए उद्दधीप्त परिघ, मुदगर, प्रास, भिन्दिपाल, खड़्ग, फरसे, तीखे तोमर, सुवर्णमय कवच, ध्वज, ढाल, सोनेके डंडोंसे विभूषित छत्र, व्यजन, चाबुक, जोते, कोड़े और अंकुश ढेर-के-ढेर बिखरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca | pratodānāṃ ca yoktrāṇāṃ kaśānāṃ caiva māriṣa | rāśayaḥ smātra dṛśyante vinikīrṇā raṇakṣitau ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ເຫັນກອງຂອງໄມ້ງໍ (goad), ສາຍບັງເຫຼັກ/ສາຍບັງ (reins), ແລະ ແສ້ ກະຈາຍຢູ່ທົ່ວໄປ.» ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສົງຄາມເຮັດໃຫ້ແມ່ນແຕ່ເຄື່ອງມືແຫ່ງການຄວບຄຸມແລະລະບຽບ ກໍກາຍເປັນຂີ້ເຫຍື້ອທີ່ຖືກປະຖິ້ມ, ເຜີຍໃຫ້ເຫັນການພັງທະລາຍຂອງວິໄນປົກກະຕິທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງການຮົບ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dehumanizing aftermath of war: even tools meant for guidance and restraint (reins, goads, whips) lie discarded, suggesting that in violent conflict ordinary order and self-control collapse—inviting reflection on dharma and the cost of adharma.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra what he ‘sees’ on the battlefield: piles of driving and controlling implements—goads, reins, and whips—strewn across the war-ground, part of a broader visual catalogue of the field after intense fighting.