Shloka 31
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
आर्य! भरतनन्दन! भूपाल! उस रणभूमिमें गिरे हुए उद्दधीप्त परिघ, मुदगर, प्रास, भिन्दिपाल, खड़्ग, फरसे, तीखे तोमर, सुवर्णमय कवच, ध्वज, ढाल, सोनेके डंडोंसे विभूषित छत्र, व्यजन, चाबुक, जोते, कोड़े और अंकुश ढेर-के-ढेर बिखरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca — ārya! bharatanandana! bhūpāla! tasmin raṇabhūmau patitāni uddīptaparigha-mudgara-prāsa-bhindipāla-khaḍga-paraśu-tīkṣṇa-tomara-svarṇamaya-kavaca-dhvaja-ḍhāla-svarṇadaṇḍa-vibhūṣita-chattra-vyajana-cābuka-yuga-koḍa-aṅkuśāḥ śastrāṇi ca bahudhā rāśi-rāśi vikirṇāni dṛśyante sma.
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ສູງສົງ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍບາຣະຕະ, ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ! ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ມີກອງແລ້ວກອງອີກຂອງອາວຸດແລະເຄື່ອງຍົກຍ້ອງຂອງກະສັດທີ່ລົ້ມລົງ—ຄອນເຫຼັກລຸກໄຟ, ຄອນມຸດຄະຣະ, ຫອກ, ບິນທິປາລ, ດາບ, ຂວານ, ໂຕມະຣະຄົມ, ເກາະອົງຄໍາ, ທຸງ, ໂລ່, ຮົ່ມທີ່ປະດັບດ້ວຍຄັນຄໍາ, ພັດ, ແສ້, ຍອກ, ສາຍຟາດ ແລະ ໄມ້ງໍ (goad)—ກະຈາຍຢູ່ທົ່ວໄປ.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the aftermath of battle: instruments of power and royal splendor—weapons, armor, banners, parasols—lie fallen and scattered. It implicitly points to the impermanence of worldly glory and the heavy cost of kṣatriya warfare, inviting reflection on dharma amid violence.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra what he ‘sees’ on the battlefield: heaps of dropped weapons and royal equipment strewn across the ground, conveying the scale and intensity of the fighting.