Adhyaya 98
छत्रोपानहदानफलप्रशंसा — Praise of the Merit of Donating Umbrella and Footwear
Upa-parva: Dāna-Dharma (Charity Instructions) — Chatra-Upānaha Dāna Episode
Yudhiṣṭhira inquires about Jamadagni’s response when Sūrya (Bhāskara), seeking something, approached him. Bhīṣma recounts that Jamadagni, radiant like fire, initially does not incline to calmness; Sūrya speaks gently in the guise of a brāhmaṇa and raises an epistemic challenge: how can a moving deity be reliably targeted by a ‘moving sign’? Jamadagni replies that through inner knowledge (jñānacakṣuṣ) he knows Sūrya whether stationary or moving, and specifies a precise temporal locus—Sūrya’s brief pause in the afternoon—asserting certainty of encounter. Sūrya concedes Jamadagni’s capacity but identifies himself as a wrongdoer who has come for refuge (śaraṇāgata). Jamadagni then reframes the ethical boundary: harming one who has sought refuge violates foundational virtues and is equated with grave transgressions; instead, Sūrya should devise a resolution that makes the sun-heated path easier for people. Sūrya institutes a remedy by gifting an umbrella (to shield from rays) and leather footwear (to protect the feet), declaring the practice will circulate in the world and yield imperishable merit. Bhīṣma concludes by recommending that such gifts be given to brāhmaṇas, detailing stated rewards (comfort after death, honored residence in celestial realms) and summarizing the phalaśruti of donating umbrella and footwear.
Chapter Arc: युधिष्ठिर भीष्म से पूछते हैं—छत्र और उपानह (पादुका/जूता) की उत्पत्ति कैसे हुई, और इनका दान केवल श्राद्ध में ही नहीं, अन्य पुण्य अवसरों पर भी क्यों दिया जाता है। → भीष्म एक प्राचीन आख्यान खोलते हैं: भार्गव-जमदग्नि दिव्य धनुष लेकर सूर्य की ओर बार-बार बाण संधान करते हैं; रेणुका उन तेजस्वी बाणों को उठाती-लाती रहती है। ज्येष्ठ मास की प्रचण्ड धूप बढ़ती जाती है और रेणुका का सिर व पाँव संतप्त होने लगते हैं—वह वृक्षों की छाया में रुक-रुक कर चलती है, पर पति के शाप/आज्ञाभय से फिर उठ खड़ी होती है। → सूर्यदेव ब्राह्मण-वेष में प्रकट होकर जमदग्नि से प्रश्न करते हैं—‘सूर्य ने आपका क्या अपराध किया?’—और इस टकराव में तप, तेज और मर्यादा का चरम संघर्ष उभर आता है: एक ओर ऋषि का क्रोध-पराक्रम, दूसरी ओर लोक-नियम का अधिष्ठाता सूर्य। → भीष्म इस प्रसंग को दान-धर्म से जोड़ते हैं: प्रचण्ड धूप से रक्षा और पथिक-जीवन की मर्यादा हेतु छत्र और उपानह का महत्व प्रतिष्ठित होता है—ये वस्तुएँ केवल श्राद्ध नहीं, अनेक पुण्य-निमित्तों में दान योग्य मानी जाती हैं क्योंकि वे कष्ट-निवारण और लोक-हित का प्रत्यक्ष साधन हैं। → सूर्य और भार्गव-तप के संवाद/समाधान की आगे की परिणति तथा दान-विधि के सूक्ष्म नियम अगले भाग में विस्तार पाते हैं।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-- माल छा जज पञ्चनवतितमो< ध्याय: छत्र और उपानहकी उत्पत्ति एवं दानविषयक युधिष्ठिरका प्रश्न तथा सूर्यकी प्रचण्ड धूपसे रेणुकाका मस्तक और पैरोंके संतप्त होनेपर जमदग्निका सूर्यपर कुपित होना और विप्ररूपधारी सूर्यसे वार्तालाप युधिछिर उवाच यदिदं श्राद्धकृत्येषु दीयते भरतर्षभ । छत्र॑ चोपानहौ चैव केनैतत् सम्प्रवर्तितम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ໃນພິທີ śrāddha ມີການໃຫ້ທານ—ໂດຍສະເພາະ ຮົ່ມ (ຈັດຕະ) ແລະ ເກີບ. ປະເພນີນີ້ໃຜເປັນຜູ້ເລີ່ມຕົ້ນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ?”
Verse 2
कथं चैतत् समुत्पन्नं किमर्थ चैव दीयते । न केवल श्राद्धकृत्ये पुण्यकेष्वपि दीयते
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ປະເພນີນີ້ເກີດຂຶ້ນແນວໃດ ແລະ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງໃຫ້ທານ? ເພາະມັນບໍ່ໄດ້ໃຫ້ພຽງແຕ່ໃນພິທີ śrāddha ແກ່ຜູ້ລ່ວງລັບເທົ່ານັ້ນ; ແຕ່ຍັງໃຫ້ໃນໂອກາດແຫ່ງບຸນອີກຫຼາຍປະການ.”
Verse 3
बहुष्वपि निमित्तेषु पुण्यमाश्रित्य दीयते । एतद्ू विस्तरशो राजन् श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ໃນຫຼາຍໆເຫດປັດໃຈ ແລະ ໂອກາດຕ່າງໆ ຜູ້ຄົນໃຫ້ທານສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ໂດຍອາໄສບຸນ (puṇya) ເປັນເປົ້າໝາຍ. ໂອ ພະຣາຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຟັງເລື່ອງນີ້ໃຫ້ລະອຽດ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ.”
Verse 4
भीष्म उवाच शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् । यथैतत् प्रथितं लोके यथा चैतत् प्रवर्तितम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າເລື່ອງຮົ່ມ ແລະ ເກີບໃຫ້ລະອຽດ. ຈົ່ງຟັງວ່າມັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນໂລກແນວໃດ, ແລະ ປະເພນີການໃຫ້ທານນີ້ເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປແນວໃດ.”
Verse 5
यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथा गतम् | सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि नराधिप
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍໃຫ້ທ່ານຢ່າງຄົບຖ້ວນວ່າ ທານຈະກາຍເປັນອະກະສິຍ (ບໍ່ເສື່ອມສູນ) ໄດ້ແນວໃດ ແລະ ມັນນໍາໄປສູ່ການໄດ້ຮັບບຸນຢ່າງໃດ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວທຸກປະເດັນໂດຍບໍ່ຂາດຕົກ».
Verse 6
जमदम्नेश्व संवाद सूर्यस्य च महात्मन: । पुरा स भगवान् साक्षाद्धनुषाक्रीडयत् प्रभो
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ໃນເລື່ອງນີ້ມີການເລົ່າເຖິງບົດສົນທະນາໃນອະດີດ ລະຫວ່າງລະສີ Jamadagni ແລະ ພະອາທິດຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່. ນານມາແລ້ວ Jamadagni ຜູ້ນ່າເຄົາລົບນັ້ນ ໄດ້ຫຼິ້ນກັບຄັນທະນູ—ຝຶກຍິງທະນູເປັນການປະພຶດວິໄນ. ໃນເວລານັ້ນ ພັນລະຍາຂອງທ່ານ ຄື Renuka ໄດ້ນໍາລູກສອນທີ່ຍິງອອກໄປແລ້ວ ກັບຄືນມາມອບໃຫ້ທ່ານຊໍ້າໆ».
Verse 7
संधाय संधाय शरांक्षिक्षेप किल भार्गव: । तान् क्षिप्तान् रेणुका सर्वास्तस्येषून्दीप्ततेजस:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ພວກບາຣກະວະ (ຜູ້ສືບສາຍພຣິກຸ) ໄດ້ຂຶ້ນສາຍ ແລະ ຍິງລູກສອນຊໍ້າໆ. Renuka ເຫັນລູກສອນທັງຫມົດນັ້ນ ທີ່ສ່ອງປະກາຍດ້ວຍເທດສະ (ພະລັງອັນຮຸ່ງເຮືອງ) ເມື່ອມັນຖືກຍິງອອກໄປ…»
Verse 8
अथ तेन स शब्देन ज्यायाश्रैव शरस्य च
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວດ້ວຍສຽງນັ້ນ—ສຽງດັງກັງວານຂອງສາຍທະນູ ແລະ ສຽງຫວີດຂອງລູກສອນ—ເຫດການນັ້ນຖືກໝາຍໄວ້…»
Verse 9
ततो मध्याद्वमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ເມື່ອພະອາທິດໃນເດືອນ Jyeṣṭha ຂຶ້ນສູ່ກາງວັນ, Jamadagni ຜູ້ຍັງຫຼິ້ນຍິງທະນູຢູ່ ໄດ້ກ່າວກັບ Renuka ວ່າ: “ໂອ ຜູ້ມີຄິ້ວງາມ ແລະ ດວງຕາກວ້າງ, ຈົ່ງຮີບໄປນໍາລູກສອນເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຫຼຸດອອກຈາກຄັນທະນູຂອງຂ້າກັບຄືນມາ, ເພື່ອໃຫ້ຂ້າຈະໄດ້ວາງມັນຂຶ້ນອີກ ແລະ ຍິງອອກໄປອີກຄັ້ງ”».
Verse 10
स सायकान् द्विजो मुक्त्वा रेणुकामिदमब्रवीत् । गच्छानय विशालाक्षि शरानेतान् धनुश्च्युतान्
ເມື່ອປ່ອຍລູກສອນແລ້ວ ພຣາຫມັນນັ້ນໄດ້ກ່າວກັບ ເຣນຸກາ ວ່າ: «ໄປເຖີດ ຜູ້ມີດວງຕາໃຫຍ່, ໄປນຳລູກສອນເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຕົກຈາກຄັນທະນູກັບຄືນມາ».
Verse 11
सा गच्छन्त्यन्तरा छायां वृक्षमाश्रित्य भामिनी
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ມີໃຈເຮັດໃຫ້ຮ້ອນແຮງນັ້ນ ເມື່ອເດີນໄປ ໄດ້ອາໄສຕົ້ນໄມ້ໜຶ່ງ ແລະເຄື່ອນໄປພາຍໃນເງົາຂອງມັນ».
Verse 12
स्थिता सा तु मुहूर्त वै भर्तु: शापभयाच्छुभा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດນັ້ນ ຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນຊົ່ວຄາວ ເນື່ອງຈາກຢ້ານຄຳສາບຂອງຜົວ».
Verse 13
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເຣນຸກາ ຜູ້ມີຊື່ສຽງ ແລະມີອວັຍະວະງາມ ໄດ້ກັບຄືນມາ ພ້ອມຖືລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນຂະນະນັ້ນນາງເສົ້າໝອງຢ່າງຫນັກ—ອົດທົນຄວາມເຈັບປວດຈາກຝາຕີນທີ່ເຜົາຮ້ອນໃຫ້ໄດ້ທີ່ສຸດ ແລະສັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມຢ້ານຜົວ ເມື່ອນາງເຂົ້າໄປໃກ້ພວກເຂົາ».
Verse 14
सा वै खिन्ना सुचार्वगी पदभ्यां दुःखं नियच्छती । उपाजगाम भर्तरें भयाद् भर्तु: प्रवेषती
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເຣນຸກາ ຜູ້ມີຊື່ສຽງ ແລະມີອວັຍະວະງາມ ກັບຄືນມາພ້ອມຖືລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ. ນາງເມື່ອຍລ້າຢ່າງຫນັກ; ອົດທົນຄວາມເຈັບປວດທີ່ເຜົາຮ້ອນຢູ່ຝາຕີນໃຫ້ໄດ້ທີ່ສຸດ ແລະເຂົ້າໄປຫາຜົວ ພ້ອມກັບສັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ລາວ».
Verse 15
स तामृषिस्तदा क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम् | रेणुके कि चिरेण त्वमागतेति पुन: पुन:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ມະຫາຣິສີໄດ້ໂກດ ແລະເວົ້າກັບພັນລະຍາຜູ້ໜ້າງາມຂອງຕົນ ຖາມຊ້ຳໆວ່າ «ເຣນຸກາ! ເຈົ້າມາຊ້າເຫຼືອເກີນໄປເພາະຫຍັງ?»
Verse 16
रेणुकोवाच शिरस्तावत् प्रदीप्तं मे पादौ चैव तपोधन । सूर्यतेजोनिरुद्धाहं वृक्षच्छायां समाश्रिता
ເຣນຸກາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສັ່ງສົມຕະປະ, ຫົວຂ້ອຍຮ້ອນໄໝ້ ແລະ ຕີນທັງສອງກໍຖືກເຜົາ. ຖືກຂັດຂວາງໂດຍລັງສີອັນແຮງກ້າຂອງຕາເວັນ ຂ້ອຍຈຶ່ງໄດ້ໄປພຶ່ງພາຮົ່ມໄມ້ ແລະຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນຊົ່ວຄາວເພື່ອພັກ»។
Verse 17
एतस्मात् कारणाद् ब्रह्मंश्चवितयैतत् कृतं मया । एतच्छुत्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं तपोधन
ເຣນຸກາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ, ເພາະເຫດນີ້ແຫຼະ ຂ້ອຍຈຶ່ງໄດ້ປະຕິບັດວຽກທີ່ທ່ານສັ່ງ ດ້ວຍຄວາມລ່າຊ້າເພີຍນ້ອຍ. ໂອ ຜູ້ສັ່ງສົມຕະປະ, ຂໍໃຫ້ທ່ານຢ່າໂກດ ເມື່ອໄດ້ຟັງຄໍານີ້ຈາກຂ້ອຍ»។
Verse 18
जगदग्निरुवाच अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् । शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा
ຈະມະດັກນິ ກ່າວວ່າ: «ເຣນຸກາ! ມື້ນີ້ ຂ້ອຍຈະຍິງໃຫ້ຕາເວັນຜູ້ມີລັງສີສະຫວ່າງໄສນັ້ນ—ຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າທຸກ—ຕົກລົງດ້ວຍລູກສອນຂອງຂ້ອຍ ອັນມີອໍານາດໄຟແຫ່ງອາວຸດ»។
Verse 19
भीष्म उवाच स विस्फार्य धर्नुर्दिव्यं गृहीत्वा च शरान् बहून् । अतिष्ठत् सूर्यममभितो या तो याति ततो मुख:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ດຶງຄັນທະນູທິບພະ ແລະຈັບລູກສອນຫຼາຍດອກ; ແລ້ວຢືນປະຈັນໜ້າຕໍ່ຕາເວັນ—ຫັນໃບໜ້າໄປທາງທີ່ຕາເວັນເຄື່ອນໄປ.
Verse 20
भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठि!! ऐसा कहकर महर्षि जमदग्निने अपने दिव्य धनुषकी प्रत्यंचा खींची और बहुत-से बाण हाथमें लेकर सूर्यकी ओर मुँह करके वे खड़े हो गये। जिस दिशाकी ओर सूर्य जा रहे थे, उसी ओर उन्होंने भी अपना मुँह कर लिया था ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ມະຫາຣິສີ ຈະມະດັກນິ ໄດ້ດຶງສາຍຄັນທະນູທິບຂອງຕົນ ຈັບລູກສອນຫຼາຍດອກໄວ້ໃນມື ແລະຢືນຫັນໜ້າໄປຫາພຣະອາທິດ. ທິດໃດທີ່ພຣະອາທິດກຳລັງເຄື່ອນໄປ ທ່ານກໍຫັນໜ້າໄປທາງນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອເຫັນທ່ານຕິດອາວຸດພ້ອມຮົບ ພຣະອາທິດຈຶ່ງເຂົ້າມາ ແລະກ່າວວ່າ: “ໂອ ລູກຂອງກຸນຕີ—ໃນຮູບພຣາຫມະນ—ພຣະອາທິດໄດ້ເຮັດຜິດອັນໃດຕໍ່ເຈົ້າ?”»
Verse 21
कुन्तीनन्दन! उन्हें युद्धके लिये तैयार देख सूर्यदेव ब्राह्मणका रूप धारण करके उनके पास आये और बोले--'ब्रह्मन! सूर्यने आपका क्या अपराध किया है? ।।
ໂອ ລູກຂອງກຸນຕີ! ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາພ້ອມຮົບ ພຣະອາທິດໄດ້ຮັບຮູບເປັນພຣາຫມະນ ເຂົ້າໄປໃກ້ ແລະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມະນເອີຍ! ພຣະອາທິດໄດ້ເຮັດຜິດອັນໃດຕໍ່ທ່ານ?» ພຣະອາທິດສະຖິດຢູ່ເທິງຟ້າ ດຶງເອົາຄວາມຊຸ່ມຊື່ນຂອງແຜ່ນດິນດ້ວຍລຳແສງ ແລະໃນລະດູຝົນ ຜູ້ສ້າງກາງວັນກໍຫຼັ່ງສານອັນນັ້ນກັບຄືນລົງມາເປັນຝົນ.
Verse 22
ततो>न्न॑ जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् । अन्न प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມະນ! ຈາກຝົນນັ້ນ ອາຫານເກີດຂຶ້ນ—ອາຫານທີ່ນຳຄວາມຜາສຸກແລະຄວາມສຸກໃຈແກ່ມະນຸດ. ແທ້ຈິງ ‘ອາຫານແມ່ນລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດ (ປຣານ)’ ດັ່ງທີ່ວິດາໄດ້ສອນຊ້ຳໆ.»
Verse 23
अथाम्रेषु निगूढश्न रश्मिभि: परिवारित: । सप्तद्वीपानिमान ब्रह्मन् वर्षेणाभिप्रवर्षति
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມະນ! ພຣະອາທິດ—ຊ່ອນຢູ່ໃນເມກ ແລະຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍກຸ່ມລຳແສງ—ໄດ້ຫຼັ່ງຝົນລົງເທິງດິນແດນເຈັດທະວີບນີ້ ໃຫ້ນ້ຳຝົນຫຼາກຫຼາຍທ່ວມພື້ນດິນ.
Verse 24
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पुष्पपत्रजम् । सर्व वर्षाभिनिर्वत्तमन्न॑ं सम्भवति प्रभो
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈາກນ້ຳຝົນນັ້ນ ເກີດຂຶ້ນມາເປັນສະຫມຸນໄພຫຼາຍຊະນິດ ເປັນເຄືອວັນ ແລະພືດລົ້ນລານ ພ້ອມດ້ວຍດອກແລະໃບຂອງມັນ. ໂອ ພຣະອົງ! ໂດຍທົ່ວໄປ ອາຫານແລະເມັດພືດທຸກຊະນິດ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍນ້ຳຝົນ.»
Verse 25
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च । गोदानानि विवाहाश्न तथा यज्ञसमृद्धयः
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ພິທີທັງຫມົດເລີ່ມແຕ່ພິທີເກີດ—ວຣະຕະ ແລະ ພິທີອຸປະນະຍະນະ (ຮັບສາຍສັກສິດ), ການໃຫ້ງົວເປັນທານ, ການແຕ່ງງານ, ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຍັດ—ລ້ວນສໍາເລັດໄດ້ດ້ວຍ “ອັນນະ” (ອາຫານ) ແລະ ການຈັດຫາອາຫານ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມມັ່ນຄົງຂອງທັມມະໃນຊີວິດຄອບຄົວ ແລະ ພິທີກຳ ພຶງພາການຫຼ້ຽງຊີວິດດ້ວຍອາຫານ.
Verse 26
शास्त्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसंचया: । अन्नतः सम्प्रवर्तन्ते तथा त्वं वेत्थ भार्गव
ຄຳສອນໃນຄຳພີ, ທານຕາມພິທີ, ການຜູກພັນສຳພັນ, ແລະ ການສະສົມຊັບສິນ—ລ້ວນເຄື່ອນໄຫວມາຈາກ “ອັນນະ” (ອາຫານ) ທັງນັ້ນ; ແລະ ເຈົ້າກໍຮູ້ດີຢູ່ແລ້ວ, ໂອ ບາຣຄະວະ (ຜູ້ສືບສາຍພຣິກຸ).
Verse 27
रमणीयानि यावन्ति यावदारम्भकाणि च । सर्वमन्नात् प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ສິ່ງທັງຫມົດທີ່ນ່າຊົມນ່າພໍໃຈ, ແລະ ສິ່ງທັງຫມົດທີ່ເປັນເຄື່ອງມືໃນການຜະລິດ ແລະ ການເລີ່ມການງານ—ລ້ວນເກີດຈາກ “ອັນນະ” (ອາຫານ). ຂ້າພະເຈົ້າພຽງແຕ່ເວົ້າສິ່ງທີ່ເຈົ້າຮູ້ຢູ່ແລ້ວ.
Verse 28
सर्व हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत् कीर्तितं मया । प्रसादये त्वां विप्रषषे कि ते सूर्य निपात्य वै
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣາຫມະນະ, ເຈົ້າຮູ້ທັງຫມົດຢູ່ແລ້ວ ກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວ. ຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດແກ່ເຈົ້າ ໃນການເຮັດໃຫ້ພຣະອາທິດຕົກລົງ? ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອ້ອນວອນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າພໍໃຈ—ຂໍໃຫ້ລະທິ້ງປະສົງທີ່ຈະນໍາພຣະອາທິດລົງນັ້ນເຖີດ.
Verse 76
आनीय सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत । प्रभो! इस विषयमें महर्षि जमदग्नि और महात्मा भगवान् सूर्यके संवादका वर्णन किया जाता है। पूर्वकालकी बात है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ນາງໄດ້ນໍາມາ ແລະ ມອບຄືນໃຫ້ລາວຊໍ້າໆ, ໂອ ອັຈຍຸຕະ. ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ໃນເລື່ອງນີ້ ມີການເລົ່າເຖິງບົດສົນທະນາລະຫວ່າງມະຫາລິສີ ຈະມະດັກນິ ແລະ ພຣະສູຣຍະຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່. ໃນການກ່ອນການ, ມື້ໜຶ່ງ ຈະມະດັກນິ ຜູ້ເປັນຜູ້ສືບສາຍພຣິກຸ ກໍາລັງຫຼິ້ນກິລາຍິງທະນູ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ບໍ່ເຄີຍຄົດຄ້ານຈາກທັມມະ, ລາວວາງລູກສອນໃສ່ຄັນທະນູ ແລະ ຍິງອອກຊໍ້າໆ; ແລະ ເມຍຂອງລາວ ເຣນຸກາ ໄດ້ໄປເກັບລູກສອນອັນສະຫວ່າງໄສເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະ ນໍາມາມອບຄືນໃຫ້ລາວເທື່ອແລ້ວເທື່ອອີກ.
Verse 86
प्रहष्ट: सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् । धनुषकी प्रत्यंचाकी टंकारध्वनि और बाणके छूटनेकी सनसनाहटसे जमदग्नि मुनि बहुत प्रसन्न होते थे। अतः वे बार-बार बाण चलाते और रेणुका उन्हें दूरसे उठा-उठाकर लाया करती थीं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ທ່ານຍິງລູກສອນຊ້ຳໆ ແລະນາງກໍໄປເກັບນຳກັບຄືນມາ. ສຽງຕັງການຂອງສາຍຄັນທະນູ ແລະສຽງຮີດສຽວຂອງລູກສອນທີ່ຖືກປ່ອຍອອກ ເຮັດໃຫ້ມຸນີ ຈະມະດັກນິ ພໍໃຈຢ່າງຫຼາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຍິງຊ້ຳໆ ໃນຂະນະທີ່ ເຣນຸກາ ຍົກເກັບຈາກໄກ ແລະນຳກັບມາໃຫ້ທ່ານຢູ່ເລື້ອຍໆ.
Verse 94
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें शपथविधिनामक चौरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ ພາກອະນຸສາສະນະ—ໃນພາກວ່າດ້ວຍທຳແຫ່ງການໃຫ້ທານ—ບົດທີ 94 ຊື່ “ວິທີການປະຕິຍານ (ການສາບານ)” ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ. ການປິດທ້າຍນີ້ເປັນການໝາຍຢ່າງເປັນທາງການວ່າຄຳສອນນີ້ສຳເລັດ ແລະຍ້ຳເນັ້ນນ້ຳໜັກທາງທຳຂອງຄຳສັດຈະ ແລະຄວາມປະພຶດຕາມລະບຽບໃນເລື່ອງທຳມະ.
Verse 95
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि छत्रोपानहोत्पत्तिर्नाम पञ्चनवतितमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກອະນຸສາສະນະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກທຳແຫ່ງການໃຫ້ທານ—ບົດທີ 95 ຊື່ “ກຳເນີດຂອງຮົ່ມ ແລະ ເກີບ” ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 103
यावदेतान् पुनः सुभ्रु क्षिपमीति जनाधिप । जनेश्वर! इस प्रकार बाण चलानेकी क्रीड़ा करते-करते ज्येष्ठ मासके सूर्य दिनके मध्यभागमें आ पहुँचे। विप्रवर जमदग्निने पुन: बाण छोड़कर रेणुकासे कहा--'सुभ्रु! विशाललोचने! जाओ
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ໃນຂະນະທີ່ ຈະມະດັກນິ ຍັງຫຼິ້ນກິລາຍິງລູກສອນ ຍິງຊ້ຳໆ ຢູ່ນັ້ນ, ຕາເວັນໃນເດືອນເຈຍດຖະ ກໍຂຶ້ນຮອດກາງວັນ. ແລ້ວ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ ຈະມະດັກນິ ປ່ອຍລູກສອນອີກຊຸດໜຶ່ງ ແລະກ່າວກັບ ເຣນຸກາ ວ່າ: ‘ໂອ ສຸພຣຸ, ນາງຕາກວ້າງ! ໄປນຳລູກສອນເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຫຼຸດອອກຈາກຄັນທະນູຂອງຂ້າກັບຄືນມາ, ເພື່ອໃຫ້ຂ້າວາງມັນຂຶ້ນໃໝ່ແລ້ວຍິງອີກຄັ້ງ’.”
Verse 113
तस्थौ तस्या हि सन्तप्तं शिर: पादौ तथैव च । मानिनी रेणुका वृक्षोंक बीचसे होकर उनकी छायाका आश्रय ले जाती हुई बीच-बीचमें ठहर जाती थी; क्योंकि उसके सिर और पैर तप गये थे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເພາະສີສະ ແລະ ຕີນຂອງນາງຖືກແດດເຜົາຮ້ອນ, ນາງຈຶ່ງຢຸດພັກຊ້ຳໆ ໂດຍເຂົ້າໄປອາໄສຮົ່ມໄມ້ເພື່ອບັນເທົາຄວາມແຜດຮ້ອນ.”
Verse 126
ययावानयितुं भूय: सायकानसितेक्षणा । कजरारे नेत्रोंवाली वह कल्याणमयी देवी एक जगह दो ही घड़ी ठहरकर पतिके शापके भयसे पुनः उन बाणोंको लानेके लिये चल दी
ພີດສະມະເວົ້າວ່າ: ນາງຜູ້ມີດວງຕາດຳ ແລະເປັນມງຄົດນັ້ນ ໄດ້ອອກເດີນທາງອີກຄັ້ງເພື່ອໄປນຳເອົາລູກສອນ. ນາງພັກຢູ່ບ່ອນໜຶ່ງແຕ່ພຽງຊົ່ວຄາວ ແລ້ວດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວຄຳສາບຂອງຜົວ ນາງຈຶ່ງຮີບຮ້ອນອອກເດີນທາງໄປນຳເອົາລູກສອນນັ້ນຄືນ.
Frequently Asked Questions
Whether a powerful agent should punish or harm a wrongdoer who approaches in surrender; the chapter resolves this by prioritizing śaraṇāgata protection and redirecting response toward welfare-producing restitution.
Ethical strength is demonstrated through restraint and constructive remedy: compassion is operationalized via gifts that prevent harm (heat, injury), and righteousness is measured by how one treats the vulnerable and the surrendered.
Yes. The text explicitly states enduring merit for initiating and performing chatra–upānaha dāna, including posthumous comfort and honored residence in celestial realms, and frames the practice as socially reproducible from that day onward.