Shloka 85
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
वसिष्ठ बोले--मेरा नाम वसिष्ठ है, सबसे श्रेष्ठ होनेके कारण लोग मुझे वरिष्ठ भी कहते हैं। मैं गृहस्थ-आश्रममें वास करता हूँ; अतः वसिष्ठता (ऐश्वर्य-सम्पत्ति) और वासके कारण तुम मुझे वसिष्ठ समझो ।।
vasiṣṭha uvāca—mama nāma vasiṣṭhaḥ; sarvaśreṣṭhatvāt lokā māṃ variṣṭham api vadanti. ahaṃ gṛhasthāśrame vasāmi; ato vasiṣṭhatāyāḥ (aiśvarya-sampatteḥ) vāsāc ca tvaṃ māṃ vasiṣṭhaṃ vijānīhi. ||
yātudhānī uvāca—mune! tvayā svanāmnaḥ kṛtā niruktiḥ; tasyā api akṣarāṇāṃ vyāhāraḥ duṣkaraḥ. ahaṃ etan nāma dhārayituṃ na śaknomi. gaccha, padminīṃ (taḍāgaṃ) praviśa. ||
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ນາມຂອງຂ້າແມ່ນ ວະສິດຖະ. ເພາະຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ຍອດຢ່າງ ຜູ້ຄົນຈຶ່ງເອີ້ນຂ້າວ່າ ວະຣິດຖະ (ຜູ້ຍອດທີ່ສຸດ) ອີກດ້ວຍ. ຂ້າດໍາລົງຢູ່ໃນຂັ້ນຊີວິດຄົນເຮືອນ; ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍເຫດແຫ່ງ ‘ວະສິດຖະຕາ’—ຄວາມຮັ່ງມີແລະຄວາມຍອດຢ່າງ—ແລະໂດຍເຫດແຫ່ງການພັກອາໄສ (ວາສະ) ຈົ່ງເຂົ້າໃຈວ່າຂ້າແມ່ນ ວະສິດຖະ». ຍາຕຸທານີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຸນີ! ນິຣຸກຕິທີ່ທ່ານໃຫ້ໄວ້ກ່ຽວກັບນາມຂອງທ່ານ ແມ່ນແຕ່ພະຍາງກໍຍາກຈະອອກສຽງ. ຂ້າຈໍານາມນີ້ບໍ່ໄດ້. ຈົ່ງໄປ—ເຂົ້າໄປໃນສະໜອງດອກບົວ».
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how a name can be interpreted through qualities and conduct: Vasiṣṭha links his identity to excellence (variṣṭhatva) and to the dharmic stability of the householder stage, suggesting that social roles and virtues can ground one’s reputation and ‘name’.
Vasiṣṭha explains the meaning of his name through wordplay and self-description. The demoness Yātudhānī responds dismissively, saying the explanation is too difficult even to pronounce or remember, and orders him to go and enter a lotus-pond.