Adhyaya 60
Adhyāya 60: Dāna vs. Yajña—Royal Giving, Protection, and Karmic Share
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Gifts, Recipient-Worthiness, and Royal Purification)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to clarify, with precision, which yields greater post-mortem fruit: dāna (charity) or yajña-kriyā (sacrificial/ritual action), and under what conditions of time, method, and recipient. He further inquires about gifts made within the sacrificial precinct (antarvedī) with faith and compassion, and whether such giving leads to niḥśreyasa (the highest good). Bhīṣma replies by characterizing kṣatriya life as persistently ‘raudra’ (involving force and punitive power), and therefore requiring purifying counter-practices: Vedic rites and sustained giving. He notes that the virtuous may avoid accepting gifts from sinful rulers; thus, the king should perform yajñas with properly obtained fees and, where accepted, give daily with supreme faith. The chapter then outlines a royal program of patronage: satisfying learned and disciplined brāhmaṇas, supplying food and dakṣiṇā, and providing practical goods (cows, oxen, grain, shelter, clothing, footwear, vehicles, beds). It emphasizes discreet or open support to those impoverished by livelihood, prioritizing non-contemptible recipients. Bhīṣma links this to political ethics: by protecting subjects, the king receives a share (here framed as a ‘fourth’) of their virtue and also of their wrongdoing if he fails to protect. The ruler is urged to guard livelihoods—his own and others’—care for servants and subjects as for children, and maintain the continuous welfare (yogakṣema) of brāhmaṇas. The chapter closes with a strong accountability doctrine: a ruler who claims to protect but does not may be collectively removed, while a well-protecting king becomes the sustaining source for all dependents, likened to rain for beings and a great tree for birds.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह के वचनों को सुनकर भी भीतर से काँप उठते हैं—राज्य-लाभ के पीछे छिपी करोड़ों हत्याओं का भार उन्हें ‘श्री’ के प्रकाश में भी अँधेरा दिखाता है। → वे स्वीकार करते हैं कि पृथ्वी जीतकर सैकड़ों राज्यों पर अधिकार मिला, पर उसी के लिए अपने कुटुम्बी कौरवों और सुहृदों का वध हुआ; उन्हें नरक-पतन का निश्चय-सा प्रतीत होता है। इस अपराध-बोध के बीच भीष्म विविध तपों और दानों के फलों का क्रमशः प्रतिपादन करते हैं—मानो युधिष्ठिर के भीतर उठे प्रश्न का उत्तर कर्म-मार्ग से दिया जा रहा हो। → दान की शक्ति का निर्णायक रूपक उभरता है—जैसे महासागर में वायु-युक्त नाव डूबते को पार लगाती है, वैसे ही ‘गवां दान’ (गौ-दान) तीव्र अंधकार वाले नरक में गिरते मनुष्य को परलोक में तार देता है; साथ ही अन्न-जल-रस, आश्रय और वस्त्र देने वाले को वही रस-समृद्धि और संरक्षण लौटकर मिलता है। → भीष्म के उपदेश से युधिष्ठिर का दृष्टिकोण शोक से कर्म-प्रायश्चित्त की ओर मुड़ता है। वे पाण्डवों से कहते हैं कि ‘वीर-मार्ग/धर्म-मार्ग’ के विषय में पितामह का कथन ही उन्हें रुचिकर और ग्राह्य मानना चाहिए—अर्थात् पश्चात्ताप को निष्क्रिय ग्लानि न बनाकर दान-तप के अनुशासन में ढालना। → पाण्डवों की स्वीकृति के बाद भी प्रश्न शेष रहता है—कौन-सा दान, किस भाव और किस पात्र को, युधिष्ठिर के पाप-भार को वास्तव में हल्का करेगा?
Shlokas
Verse 1
अफड---रा+ >> सप्तपञ्चाशत्तमो<्ध्याय: विविध प्रकारके तप और दानोंका फल युधिछिर उवाच मुह्यामीव निशम्याद्य चिन्तयान: पुन: पुनः । हीनां पार्थिवसंघातै: श्रीमद्धि: पृथिवीमिमाम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພິຕາມະຫາ! ເມື່ອຂ້ອຍໄດ້ຟັງ ແລະ ຄິດທົບທວນເຖິງເລື່ອງນີ້ ຂ້ອຍຮູ້ສຶກດັ່ງຈະຫມົດສະຕິຊ້ຳໆ. ເມື່ອເຫັນແຜ່ນດິນນີ້ບັດນີ້ຂາດຫາຍໄປຈາກຝູງກະສັດຜູ້ມັ່ງຄັ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ໃຈຂ້ອຍຖືກຄວາມກັງວົນອັນໜັກໜ່ວງຄອບງຳ».
Verse 2
प्राप्प राज्यानि शतशो महीं जित्वाथ भारत । कोटिश: पुरुषान् हत्वा परितप्ये पितामह
Yudhiṣṭhira said: “O Bhārata, having conquered the earth I have obtained hundreds of kingdoms; yet, after slaying men in countless millions, I burn with remorse, O Grandfather.”
Verse 3
भरतनन्दन! पितामह! यद्यपि मैंने इस पृथ्वीको जीतकर सैकड़ों देशोंके राज्योंपर अधिकार पाया है तथापि इसके लिये जो करोड़ों पुरुषोंकी हत्या करनी पड़ी है, उसके कारण मेरे मनमें बड़ा संताप हो रहा है ।।
Yudhiṣṭhira said: “O scion of Bharata, O Grandfather! Though I have conquered this earth and gained dominion over the kingdoms of hundreds of lands, my heart is tormented, for this has been bought at the cost of the slaughter of countless men. What condition will befall those noble women who have been bereft—of husbands, sons, maternal uncles, and brothers alike?”
Verse 4
वयं हि तान् कुरून् हत्वा ज्ञातींश्व सुहददोडपि वा । अवाकु्शीर्षा: पतिष्यामो नरके नात्र संशय:
If we kill those Kurus—our own kinsmen and even our well-wishers—we shall surely fall into hell, headlong and face-down; of this there is no doubt. Yudhiṣṭhira voices the moral dread that victory purchased by slaughter of one’s own family and allies becomes a grave ethical transgression rather than a triumph.
Verse 5
शरीर योक्तुमिच्छामि तपसोग्रेण भारत । उपदिष्टमिहेच्छामि तत्त्वतो5हं विशाम्पते
Yudhiṣṭhira said: “O Bhārata, I wish to discipline and restrain my body through severe austerity. O lord of the people, I desire here to receive from you a true instruction on this matter—according to its real principles.”
Verse 6
वैशम्पायन उवाच युधिष्ठटिरस्य तद् वाकयं श्रुत्वा भीष्मो महामना: । परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या युधिष्ठिरमभाषत
Verse 7
रहस्यमद्भुतं चैव शृणु वक्ष्यामि यत् त्वयि । या गति: प्राप्यते येन प्रेत्यभावे विशाम्पते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍຈົ່ງຟັງ ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າຄວາມລັບອັນອັດສະຈັນ. ຈົ່ງຟັງເຖິງວ່າ ດ້ວຍກຳໃດ ມະນຸດຈຶ່ງໄດ້ຮັບຊະຕາປາຍທາງໃດ ຫຼັງຄວາມຕາຍ»។
Verse 8
तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यश: । आयु: प्रकर्षो भोगाश्व लभ्यन्ते तपसा विभो
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍຕະປະສະ (ວິໄນອັນເຂັ້ມງວດ) ຈຶ່ງໄດ້ສະຫວັນ; ດ້ວຍຕະປະສະ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ສຽງ. ດ້ວຍຕະປະສະ, ໂອ ຜູ້ມີລິດ, ຈຶ່ງໄດ້ອາຍຸຍືນ, ຄວາມສູງສົ່ງ, ແລະຄວາມສຸກອັນປະເສີດທີ່ສຸດ»។
Verse 9
ज्ञानं विज्ञानमारोग्यं रूपं सम्पत् तथैव च | सौभाग्यं चैव तपसा प्राप्यते भरतर्षभ,'भरतश्रेष्ठ! ज्ञान, विज्ञान, आरोग्य, रूप, सम्पत्ति तथा सौभाग्य भी तपस्यासे प्राप्त होते हैं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງສາພາຣະຕະ, ດ້ວຍຕະປະສະ ຈຶ່ງໄດ້ທັງຄວາມຮູ້ ແລະປັນຍາຮູ້ແຈ້ງ, ສຸຂະພາບດີ, ຄວາມງາມ, ຄວາມຮັ່ງມີ, ແລະໂຊກດີອີກດ້ວຍ»។
Verse 10
धन प्राप्रोति तपसा मौनेनाज्ञां प्रयच्छति । उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍຕະປະສະ ມະນຸດໄດ້ຊັບສິນ; ດ້ວຍພຣະວິນັຍແຫ່ງຄວາມງຽບ (ມົນະວຣະຕະ) ຈຶ່ງໄດ້ອຳນາດສັ່ງການ. ດ້ວຍການໃຫ້ທານ ຈຶ່ງໄດ້ເຄື່ອງໃຊ້ເພື່ອຄວາມສຸກ; ແລະດ້ວຍການປະພຶດພຣະພົມຈັນ (ພຣະຫມະຈັຣຍະ) ຈຶ່ງໄດ້ຊີວິດ—ຄືອາຍຸຍືນ»។
Verse 11
अहिंसाया: फल रूप॑ दीक्षाया जन्म वै कुले । फलमूलाशिनां राज्यं स्वर्ग: पर्णाशिनां भवेत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ການຮັບດິກສາ (ພິທີເຂົ້າສູ່ວິໄນ) ໃນຮູບແບບແຫ່ງອະຫິງສາ (ບໍ່ເບຍບຽນ) ໃຫ້ຜົນເປັນການເກີດໃນຕະກູນສູງ. ຜູ້ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍຜົນໄມ້ແລະຮາກ ໄດ້ຜົນເປັນອຳນາດປົກຄອງ; ຜູ້ດຳລົງດ້ວຍໃບໄມ້ ໄດ້ຜົນເປັນສະຫວັນ»។
Verse 12
“अहिंसाका फल है रूप और दीक्षाका फल है उत्तम कुलमें जन्म। फल-मूल खाकर रहनेवालोंको राज्य और पत्ता चबाकर तप करनेवालोंको स्वर्गलोककी प्राप्ति होती है ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍນົມ ຈະໄດ້ເຖິງສະຫວັນ; ດ້ວຍການໃຫ້ທານ ຈະມັ່ງຄັ່ງດ້ວຍຊັບສິນຍິ່ງຂຶ້ນ. ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຄູອາຈານດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ ຈະໄດ້ຮັບວິຊາຄວາມຮູ້ແທ້; ແລະດ້ວຍການປະກອບພິທີ śrāddha ແກ່ບັນພະບຸລຸດເປັນປະຈຳ ຈະໄດ້ລູກຫຼານ».
Verse 13
गवाढ्यः शाकदीक्षाभ्रि: स्वर्गमाहुस्तृणाशिनाम् | स्त्रियस्त्रिषवर्णं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຂົາກ່າວກັນວ່າ ຜູ້ມີຝູງງົວອຸດົມ ແລະຜູ້ຮັບຖືພຣະວິນັຍ ‘Śāka’ (Śāka-vow) ແມ່ນແມ່ນກິນຫຍ້າກໍຍັງໄດ້ເຖິງສະຫວັນ. ທຳນອງດຽວກັນ ຍິງຜູ້ໜຶ່ງ ຫຼັງຈາກອາບນ້ຳໃນສາມເວລາອັນສັກສິດ ແລະດຳລົງຊີວິດດັ່ງ ‘ດື່ມລົມ’ (ຢູ່ດ້ວຍອາກາດ) ກໍອາດໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງພິທີບູຊາ».
Verse 14
“जो केवल साग खाकर रहनेका नियम लेता है वह गोधनसे सम्पन्न होता है। तृण खाकर रहनेवाले मनुष्योंको स्वर्गकी प्राप्ति होती है। तीनों कालमें स्नान करनेसे बहुतेरी स्त्रियोंकी प्राप्ति होती है और हवा पीकर रहनेसे मनुष्यको यज्ञका फल प्राप्त होता है ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຮັບວິນັຍຢູ່ດ້ວຍຜັກໃບຢ່າງດຽວ ຈະມັ່ງຄັ່ງດ້ວຍຊັບສິນແຫ່ງງົວ; ຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຫຍ້າ ຈະໄດ້ເຖິງສະຫວັນ. ອາບນ້ຳໃນສາມເວລາ ຈະໄດ້ຄູ່ຄອງຫຼາຍ; ແລະຢູ່ດັ່ງ ‘ດື່ມລົມ’ ຈະໄດ້ຜົນແຫ່ງຍັດ. ຜູ້ອາບນ້ຳທຸກມື້ ຈະເປັນຄົນສາມາດແລະຄ່ອງແຄ້ວ; ດວິຈະ (twice-born) ຜູ້ສວດ japa ໃນສອງຍາມສັນທະຍາ (ເຊົ້າແລະແລງ) ຈະໄດ້ບຸນ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຜູ້ຝຶກຕົນຢ່າງເຂັ້ມງວດໃນທະເລຊາຍ ຈະໄດ້ເຖິງສະຫວັນ; ແລະຜູ້ຢູ່ໂດຍບໍ່ກິນອາຫານ (ຢູ່ດ້ວຍອາກາດ) ຈະໄດ້ຜົນແຫ່ງພິທີບູຊາ».
Verse 15
“राजन! जो द्विज नित्य स्नान करके दोनों समय संध्योपासना और गायत्री-जप करता है वह चतुर होता है। मरुकी साधना-जलका परित्याग करनेवाले तथा निराहार रहनेवालेको स्वर्गलोककी प्राप्ति होती है ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ດວິຈະ (twice-born) ຜູ້ອາບນ້ຳທຸກມື້ ແລະບູຊາສັນທະຍາທັງສອງເວລາ ພ້ອມກັບການສວດ Gāyatrī ຈະເປັນຄົນຮອບຄອບ ແລະມີປັນຍາ. ຜູ້ທີ່ລະທິ້ງການໃຊ້ນ້ຳເພື່ອຄວາມສະດວກສະບາຍຂອງກາຍໃນການບຳເນັດຕະປະ ແລະຜູ້ຢູ່ໂດຍບໍ່ກິນອາຫານ ຈະໄດ້ເຖິງໂລກສະຫວັນ. ຜູ້ນອນເທິງດິນໂລ່ງ ຈະໄດ້ເຮືອນແລະຕຽງ; ແລະດ້ວຍການນຸ່ງຫົ່ມເປືອກໄມ້ແລະຜ້າຂາດ ຈະໄດ້ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເຄື່ອງປະດັບອັນດີເລີດ».
Verse 16
शय्यासनानि यानानि योगयुक्ते तपोधने । अन्निप्रवेशे नियतं ब्रह्मलोके महीयते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສຳລັບນັກບຳເນັດຜູ້ມີຕະປະອຸດົມ ແລະຝຶກຕົນໃນໂຍຄະຢ່າງມີວິນັຍ ຈະມີຕຽງ ບ່ອນນັ່ງ ແລະພາຫະນະເກີດຂຶ້ນ. ແລະເມື່ອຜູ້ໃດເຂົ້າໄປໃນໄຟອັນສັກສິດດ້ວຍການປະພຶດຕາມພິທີຢ່າງຖືກຕ້ອງ (ເປັນການປະຕິຍານ) ວິນຍານທີ່ມີຮ່າງນັ້ນຈະໄດ້ຮັບກຽດຕິຍົດໃນພຣະພຣົມໂລກ—ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງສູງໃນໂລກຂອງພຣະພຣົມ».
Verse 17
रसानां प्रतिसंहारात् सौभाग्यमिह विन्दति । आमिषप्रतिसंहारात् प्रजा ह्यायुष्मती भवेत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຖອນຕົນອອກຈາກລົດຊາດແຫ່ງກາມອາລົມ ຄົນຍ່ອມໄດ້ຮັບໂຊກດີໃນໂລກນີ້. ເມື່ອລະການກິນເນື້ອ ລູກຫຼານຍ່ອມມີອາຍຸຍືນ».
Verse 18
उदवासं वसेद् यस्तु स नराधिपतिर्भवेत् सत्यवादी नरश्रेष्ठ दैवतैः सह मोदते,“जो जलमें निवास करता है वह राजा होता है। नरश्रेष्ठ) सत्यवादी मनुष्य स्वर्गमें देवताओंके साथ आनन्द भोगता है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຖືວັດຢູ່ໃນນ້ຳ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ສະຖານະເປັນຜູ້ປົກຄອງ. ແລະຜູ້ເວົ້າຄວາມຈິງ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາມະນຸດ ຍ່ອມເບີກບານໃນສະຫວັນຮ່ວມກັບເທວະດາ».
Verse 19
कीर्तिर्भवति दानेन तथा5<5रोग्यमहिंसया । द्विजशुश्रूषया राज्यं द्विजत्वं चापि पुष्कलम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍການໃຫ້ທານ ກິດຕິສັກກະລະຍ່ອມເກີດ; ດ້ວຍອະຫິງສາ ຍ່ອມໄດ້ສຸຂະພາບແລະຄວາມຜາສຸກ. ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ເປັນທະວິຊະ (ພຣາຫມັນ) ຍ່ອມໄດ້ອຳນາດປົກຄອງ ແລະໄດ້ສ່ວນອັນອຸດົມໃນຄຸນຄ່າແຫ່ງພຣາຫມັນທີ່ແທ້».
Verse 20
“दानसे यश, अहिंसासे आरोग्य तथा ब्राह्मणोंकी सेवासे राज्य एवं अतिशय ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति होती है ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈາກການໃຫ້ທານ ຍ່ອມເກີດກິດຕິສັກ; ຈາກອະຫິງສາ ຍ່ອມເກີດສຸຂະພາບ; ແລະຈາກການຮັບໃຊ້ພຣາຫມັນ ຍ່ອມໄດ້ອຳນາດປົກຄອງ ແລະຄວາມເປັນພຣາຫມັນອັນຍິ່ງ. ການຖວາຍນ້ຳດື່ມ ນຳໄປສູ່ກິດຕິສັກທີ່ບໍ່ເສື່ອມ; ການຖວາຍອາຫານ ທຳໃຫ້ອີ່ມໃຈຢ່າງສົມບູນຕໍ່ຄວາມປາຖະໜາແລະຄວາມເພີດເພີນ».
Verse 21
सान्त्वद: सर्वभूतानां सर्वशोकैर्विमुच्यते । देवशुश्रूषया राज्यं दिव्यं रूपं नियच्छति
ຜູ້ໃດໃຫ້ຄຳປອບໂຍນແກ່ສັດມີຊີວິດທັງປວງ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມພົ້ນຈາກຄວາມໂສກເສົ້າທັງມວນ. ແລະດ້ວຍການຮັບໃຊ້ເທວະດາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຍ່ອມໄດ້ອຳນາດປົກຄອງ ແລະຮູບງາມສະຫວ່າງໄສດັ່ງທິບພະຍະ.
Verse 22
दीपालोक प्रदानेन चक्षुष्मान् भवते नर: । प्रेक्षणीयप्रदानेन स्मृतिं मेधां च विन्दति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດບໍລິຈາກແສງໄຟຈາກຕະກຽງ ຜູ້ນັ້ນຈະມີສາຍຕາດີ ແຈ້ງໃສ. ຜູ້ໃດບໍລິຈາກສິ່ງທີ່ຄວນແກ່ການເບິ່ງ—ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ສາຍຕາຊື່ນບານ ແລະຈິດໃສ—ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຄວາມຈື່ຈຳ ແລະປັນຍາອັນແຫຼມຄົມ.
Verse 23
गन्धमाल्यप्रदानेन कीर्तिर्भवति पुष्कला । केशश्मश्रु धारयतामग्रया भवति संतति:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດບໍລິຈາກນ້ຳຫອມ ແລະພວງດອກໄມ້ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຊື່ສຽງອັນຫຼາຍ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ຮັກສາຜົມ ແລະໜວດເຄົາຕາມວິໄນ ຈະມີລູກຫຼານອັນປະເສີດ.
Verse 24
उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिव । कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद् विशिष्यते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ໃດປະພຶດອົບພະວາດ (ອົບວາດ/ອົບພາສ), ຮັບວິໄນປະຕິບັດ (ດີກສາ), ແລະພິທີອາບນ້ຳ/ອະພິເສກ ຕິດຕໍ່ກັນເປັນເວລາ 12 ປີ ຈະໄດ້ສະຖານະສູງກວ່າແມ່ນແຕ່ “ສະຖານະຂອງວີຣະຊົນ” ທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມກ້າຫານ.
Verse 25
दासीदासमलड्कारान् क्षेत्राणि च गृहाणि च । ब्रह्मदेयां सुतां दत्त्वा प्राप्नोति मनुजर्षभ
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ, ຜູ້ໃດມອບລູກສາວຂອງຕົນເປັນທານຕາມພິທີແຕ່ງງານແບບພຣະພຣະຫມາ (Brahma-dāna) ໃຫ້ແກ່ຜູ້ຊາຍທີ່ສົມຄວນ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຄວາມຮັ່ງມີ—ທາດຊາຍທາດຍິງ, ເຄື່ອງປະດັບ, ນາແລະທີ່ດິນ, ພ້ອມທັງເຮືອນເຮືອນຊານ.
Verse 26
क्रतुभिश्नोपवासैश्व त्रिदिवं याति भारत । लभते च शिवं ज्ञानं फलपुष्पप्रदो नर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ດ້ວຍການປະກອບຍັດ (ພິທີບູຊາ) ແລະການອົບພະວາດ (ອົບວາດ/ອົບພາສ) ມະນຸດຈະໄປສູ່ໂລກສະຫວັນ. ແລະຜູ້ໃດບໍລິຈາກໝາກໄມ້ແລະດອກໄມ້ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບຄວາມຮູ້ອັນເປັນມົງຄຸນ ແລະເກື້ອກູນ—ຄວາມຮູ້ທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມຜາສຸກ ແລະຄວາມຫຼຸດພົ້ນ.
Verse 27
सुवर्णशंगैस्तु विराजितानां गवां सहस्नस्यथ नर: प्रदानात् । प्राप्नोति पुण्यं दिवि देवलोक- मित्येवमाहुर्दिवि देवसंघा:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດບໍລິຈາກງົວພັນໂຕ ທີ່ເຂົາປະດັບດ້ວຍຄຳ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ບຸນ ແລະເຂົ້າເຖິງໂລກເທວະໃນສະຫວັນ—ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ສະພາເທວະຜູ້ສະຖິດໃນຟ້າ ໄດ້ກ່າວໄວ້.
Verse 28
प्रयच्छते य: कपिलां सवत्सां कांस्योपदोहां कनकाग्रशृंगीम् । तैस्तैर्गुणै: कामदुहास्य भूत्वा नरं प्रदातारमुपैति सा गौ:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດບໍລິຈາກງົວສີນ້ຳຕານອ່ອນພ້ອມລູກງົວ ມີພາຊະນະຮີດນົມເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດ (ກະດິ່ງ) ແລະປາຍເຂົາປະດັບຄຳ—ງົວນັ້ນຈະມາຫາຜູ້ໃຫ້ ໂດຍມີຄຸນຄ່າເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເປັນດັ່ງກາມະເທນຸ ຜູ້ບັນດານສິ່ງປາຖະໜາ ແລະນຳຜົນແຫ່ງທານມາໃຫ້.
Verse 29
यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वा- स्तावत् काल प्राप्प स गोप्रदानात् पुत्रांश्व पौत्रांश्ष कुलं च सर्व- मासप्तमं तारयते परत्र
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈຳນວນຂົນໃນຕົວງົວມີເທົ່າໃດ ຜູ້ໃຫ້ງົວຍ່ອມເສວຍສຸກໃນສະຫວັນເທົ່ານັ້ນເປັນປີ ດ້ວຍຜົນແຫ່ງທານງົວ. ບໍ່ພຽງແຕ່ນັ້ນ: ການໃຫ້ງົວນັ້ນເປັນທາງແຫ່ງການພົ້ນທຸກໃຫ້ແກ່ລູກ ຫຼານ ແລະວົງຕະກູນທັງໝົດ ໃນໂລກໜ້າ ຈົນເຖິງຊົນລຸ້ນທີເຈັດ.
Verse 30
सदक्षिणां काञउ्चनचारुशंगीं कांस्योपदोहां द्रविणोत्तरीयाम् । धेनुं तिलानां ददतो द्विजाय लोका वसूनां सुलभा भवन्ति
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນ “ທານງົວຕິນ” ຢ່າງຄົບຖ້ວນ—ມີທັກສິນາ (ຄ່າບູຊາ), ເຂົາງົວປະດັບຄຳງາມ, ມີພາຊະນະຮີດນົມເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດ, ແລະມີຜ້າຄຸມໄຫຼ່ມີຄ່າ—ໂລກຂອງວະສຸທັງຫຼາຍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງໄດ້ໂດຍງ່າຍສຳລັບຜູ້ນັ້ນ.
Verse 31
स्वकर्मभिर्मानवं संनिरुद्धं तीव्रान्धकारे नरके पतन्तम् । महार्णवे नौरिव वायुयुक्ता दानं गवां तारयते परत्र
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະນຸດຜູ້ຖືກກັ້ນຂວາງໂດຍກຳຂອງຕົນ ແລະກຳລັງຕົກລົງສູ່ນະລົກອັນມືດມົນຮ້າຍແຮງ ຍ່ອມຖືກທານງົວພາຂ້າມໄປໃນໂລກໜ້າ—ດັ່ງເຮືອໃນມະຫາສະໝຸດ ໄດ້ອາໄສລົມ ແລ້ວນຳຜູ້ໂດຍສານໄປຮອດຝັ່ງອີກຟາກ.
Verse 32
यो ब्रह्मदेयां तु ददाति कन्यां भूमिप्रदानं च करोति विदप्रे । ददाति चान्न॑ विधिवच्च यश्न स लोकमाप्रोति पुरंदरस्य
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດມອບລູກສາວໃຫ້ແຕ່ງງານໃນຮູບແບບ «ພຣະຫມະທານ» (ການມອບອັນຊອບທຳຕາມພິທີຂອງພຣາຫມັນ), ແລະຍັງມອບທີ່ດິນໃຫ້ພຣາຫມັນ, ພ້ອມທັງມອບອາຫານຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ເຖິງໂລກຂອງພຸຣັນດະຣະ (ພຣະອິນ).
Verse 33
नैवेशिकं सर्वगुणोपपन्नं ददाति वै यस्तु नरो द्विजाय । स्वाध्यायचारित्र्यगुणान्विताय तस्यापि लोका: कुरुषूत्तरेषु
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດມອບເຮືອນພັກທີ່ຈັດໄວ້ຢ່າງພ້ອມພຽງ ມີຄຸນລັກສະນະດີທຸກປະການ ໃຫ້ແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ເປັນ «ທະວິຊະ» (twice-born) ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮູ້ຈາກການສຶກສາຄຳພີ (svādhyāya) ແລະຄວາມປະພຶດຊອບ—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ໂລກໃນດິນແດນທາງເໜືອຂອງກຸຣຸ.
Verse 34
“जो मनुष्य स्वाध्यायशील और सदाचारी ब्राह्मणको सर्वगुणसम्पन्न गृह और शय्या आदि गृहस्थीके सामान देता है, उसे उत्तर कुरुदेशमें निवास प्राप्त होता है ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ມອບເຮືອນ, ຕຽງ, ແລະເຄື່ອງໃຊ້ໃນເຮືອນອື່ນໆ ໃຫ້ແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນໃນສວາດຫຍາຍ (svādhyāya) ແລະມີຄວາມປະພຶດດີ—ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍຄຸນທຳທັງປວງ—ກ່າວກັນວ່າຍ່ອມໄດ້ພັກອາໄສໃນດິນແດນອຸຕຕະຣະ-ກຸຣຸ. ດ້ວຍການມອບງົວແລະງົວຜູ້ລາກລົດ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ເຖິງໂລກຂອງວະສຸ. ການມອບເຄື່ອງປະດັບຄຳ ຖືກປະກາດວ່ານຳໄປສູ່ສະຫວັນ; ແລະການມອບຄຳບໍລິສຸດທີ່ກັ່ນກອງດີ ຍິ່ງໃຫ້ຜົນສູງກວ່ານັ້ນອີກ.
Verse 35
छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठ यान॑ तथोपानहसम्प्रदाने । वस्त्रप्रदानेन फल॑ सुरूप॑ं गन्धप्रदानात् सुरभिर्नर: स्थात्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍການມອບຮົ່ມ ຍ່ອມໄດ້ເຮືອນອັນປະເສີດ; ດ້ວຍການມອບເກີບ ຍ່ອມໄດ້ພາຫະນະ; ດ້ວຍການມອບເສື້ອຜ້າ ຍ່ອມໄດ້ຜົນເປັນຮູບງາມ; ແລະດ້ວຍການມອບຂອງຫອມ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເປັນຄົນມີກິ່ນຫອມຫວານ.
Verse 36
पुष्पोपगं वाथ फलोपगं वा यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय । सश्रीकमृद्ध॑ बहुरत्नपूर्ण लभत्ययत्नोपगतं गृहं वै
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດມອບຕົ້ນໄມ້ໃຫ້ແກ່ພຣາຫມັນ ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍດອກໄມ້ ຫຼືເຕັມໄປດ້ວຍໝາກ—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ເຮືອນອັນຮຸ່ງເຮືອງ ມັ່ງຄັ່ງ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຮັດຕະນະຫຼາຍປະການ ທີ່ໄດ້ມາໂດຍບໍ່ຕ້ອງພະຍາຍາມ.
Verse 37
भक्ष्यानज्नपानीयरसप्रदाता सर्वान् समाप्रोति रसान् प्रकामम् । प्रतिश्रयाच्छादनसम्प्रदाता प्राप्नोति तान्येव न संशयो5त्र
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດໃຫ້ອາຫານໃຫ້ກິນ ໃຫ້ນ້ຳໃຫ້ດື່ມ ແລະເຄື່ອງດື່ມອັນຫອມຫວານນ່າພໍໃຈ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກສົມອາລົມທຸກປະເພດຕາມປາດຖະໜາ. ແລະຜູ້ໃດຈັດຫາທີ່ພັກອາໄສ ແລະເສື້ອຜ້າໃຫ້ປົກຄຸມ ຜູ້ນັ້ນກໍຈະໄດ້ຮັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນຄືນ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສເລີຍ.
Verse 38
स्रग्धूपगन्धाननुलेपनानि स््नानानि माल्यानि च मानवो यः । दद्याद् द्विजेभ्य: स भवेदरोग- स्तथाभिरूपक्ष नरेन्द्र लोके
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນ ພວງມາລາດອກໄມ້ ທູບຫອມ ຂອງຫອມທາກາຍ ຂອງໃຊ້ສຳລັບອາບນ້ຳ ແລະເຄື່ອງປະດັບດ້ວຍດອກໄມ້ ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນຜູ້ປອດໂລກ; ແລະໂອ ພຣະຣາຊາ ຍັງຈະມີຮູບງາມນ່າຊົມໃນໂລກນີ້ດ້ວຍ.
Verse 39
“नरेन्द्र! जो मनुष्य ब्राह्मणोंको फ़ूलोंकी माला, धूप, चन्दन, उबटन, नहानेके लिये जल और पुष्प दान करता है, वह संसारमें नीरोग और सुन्दर रूपवाला होता है ।।
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຜູ້ໃດຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນ ພວງມາລາດອກໄມ້ ທູບ ຈັນທະນ໌ ຂອງຫອມທາກາຍ ນ້ຳສຳລັບອາບ ແລະດອກໄມ້ ຜູ້ນັ້ນຈະປອດໂລກ ແລະມີຮູບງາມໃນໂລກນີ້. ແລະໂອ ພຣະຣາຊາ! ຜູ້ໃດມອບເຮືອນໃຫ້ແກ່ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ) ທີ່ມີເຂົ້າເມັດພັນບໍ່ຂາດ ແລະມີຕຽງນອນພ້ອມ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບທີ່ພັກອາໄສອັນປະເສີດ ງາມດ້ວຍບຸນ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຮັດຕະນະຫຼາຍປະການ.»
Verse 40
“राजन! जो पुरुष ब्राह्मणको अन्न और शय्यासे सम्पन्न गृह दान करता है, उसे अत्यन्त पवित्र, मनोहर और नाना प्रकारके रत्नोंसे भरा हुआ उत्तम घर प्राप्त होता है ।।
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຜູ້ໃດຖວາຍເຮືອນແກ່ພຣາຫມັນ ພ້ອມອາຫານ ແລະຕຽງນອນ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບເຮືອນອັນປະເສີດ ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ງາມນ່າຊົມ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຮັດຕະນະຫຼາຍປະການ. ແລະຜູ້ໃດຖວາຍຕຽງນອນແກ່ພຣາຫມັນ ທີ່ມີຜ້າປູແລະໝອນລາຍງາມ ມີກິ່ນຫອມ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ພັນລະຍາອັນນ່າພໍໃຈໂດຍບໍ່ຕ້ອງພະຍາຍາມ—ຜູ້ມີຮູບງາມ ຜົມງາມ ແລະເກີດໃນຕະກູນດີ.»
Verse 41
पितामहस्यानवरो वीरशायी भवेन्नर: । नाधथिकं विद्यते यस्मादित्याहु: परमर्षय:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດນອນລົງເທິງ ‘ຕຽງຂອງວີລະຊົນ’—ໝາຍເຖິງການລົ້ມຕາຍໃນສະໜາມຮົບ—ຜູ້ນັ້ນຈະເທົ່າທຽມກັບ ‘ປິຕາມະຫະ’ ພຣະພຣະຫມາ. ເພາະບໍ່ມີສິ່ງໃດສູງກວ່າພຣະອົງ—ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ບັນດາລະສີຜູ້ສູງສຸດໄດ້ປະກາດ.»
Verse 42
वैशम्पायन उवाच तस्य तद् वचन श्रुत्वा प्रीतात्मा कुरुनन्दनः । नाश्रमेडरोचयद् वासं वीरमार्गाभिकाडुक्षया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຍຸທິສຖິຣ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງກຸຣຸ ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີໃນໃຈ. ແລະເພາະຄວາມປາຖະໜາຈະເດີນຕາມມາກຄາຂອງນັກຮົບ (ທາງກະສັດຕຣິຍະ) ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ເຫັນດີກັບການພໍານັກໃນອາສຣົມ (ຊີວິດປ່າ/ບວດ) ອີກຕໍ່ໄປ.
Verse 43
ततो युधिष्ठिर: प्राह पाण्डवान् पुरुषर्षभ । पितामहस्य यद् वाक्यं तद् वो रोचत्विति प्रभु:
ແລ້ວຍຸທິສຖິຣ ໄດ້ກ່າວກັບພວກປານດະວະວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ໃນຫມູ່ມະນຸດ! ຂໍໃຫ້ຖ້ອຍຄໍາຂອງປິຕາມະຫະ (ພີສະມະ) ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພວກເຈົ້າ; ຂໍໃຫ້ພວກເຈົ້າຍອມຮັບມັນ.”
Verse 44
पुरुषप्रवर! तब शक्तिशाली राजा युधिष्ठिरने पाण्डवोंसे कहा--“वीरमार्गके विषयमें पितामहका जो कथन है, उसीमें तुम सब लोगोंकी रुचि होनी चाहिये' ।।
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ບຸລຸດ! ກະສັດຍຸທິສຖິຣຜູ້ມີອໍານາດ ໄດ້ກ່າວກັບພວກປານດະວະວ່າ: “ໃນເລື່ອງມາກຄາຂອງນັກຮົບ ຖ້ອຍຄໍາທີ່ປິຕາມະຫະ (ພີສະມະ) ໄດ້ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ຄວນເປັນສິ່ງທີ່ພວກເຈົ້າທຸກຄົນພໍໃຈ.” ແລ້ວພວກປານດະວະທັງໝົດ ພ້ອມດ້ວຍນາງດຣໍປະດີຜູ້ມີກຽດສັກສີ ໄດ້ນົບນ້ອມຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ໂດຍຕອບວ່າ “ດີແທ້—ເປັນດັ່ງນັ້ນ.”
Verse 56
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्यवन और कुशिकका संवादविषयक छतप्पनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ ພາກອະນຸສາສະນະ ໃນຕອນດານະທັມ ບົດທີ 56 ວ່າດ້ວຍບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ຈະຍະວະນະ ແລະ ກຸສິກະ ກໍສໍາເລັດລົງແລ້ວ.
Frequently Asked Questions
How a ruler should evaluate and practice dāna and yajña for lasting merit—specifically, which action is spiritually weightier and what conditions (intent, recipient, circumstance) make giving purifying rather than compromised.
Sustain daily, faith-grounded patronage of disciplined and learned recipients; materially support ritual and social dependents; and treat protection of livelihoods as a primary royal duty that directly shapes the ruler’s moral outcome.
Yes: it frames a doctrine of karmic participation—subjects’ good and bad actions partially accrue to the protecting or neglecting king (expressed as a ‘fourth’ share), making governance itself a moral amplifier.