Adhyaya 157
Chapter Arc: युधिष्ठिर का प्रश्न उठता है—कौन पूज्य हैं, किसे नमस्कार करना चाहिए, और मनुष्य को किनके प्रति कैसा आचरण रखना चाहिए? → भीष्म ब्राह्मण-तेज की सीमा रेखांकित करते हैं—ब्राह्मणों का परिभव देवताओं तक को पीड़ा दे सकता है; उनके शाप और क्रोध की अग्नि लोक-व्यवस्था को हिला देती है। साथ ही यह कठिन प्रश्न उभरता है कि यदि ब्राह्मण अनिष्ट कर्मों में भी प्रवृत्त हो, तब भी समाज का व्यवहार क्या हो? → निर्णायक वचन आता है—‘सर्वथा ब्राह्मणो मान्यः; दैवतं विद्धि तत्परम्’—अर्थात् ब्राह्मण को हर स्थिति में मान देना चाहिए, उसे दैवत-तुल्य जानना चाहिए; क्योंकि वे आदि-मध्य-अन्त के ज्ञाता, संशयरहित, परावर-विशेषज्ञ और लोक-धारण करने वाले मनीषी हैं। → भीष्म युधिष्ठिर को व्यवहार-नीति देते हैं—ब्राह्मणों की पूजा और नमस्कार करो, उनके प्रति पुत्रवत् विनय रखो; उनके तेज को अग्नि की तरह समझो जो श्मशान में भी दूषित नहीं होता, और यज्ञ में विधिपूर्वक शोभित होता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआ का बा 2 एकपज्चाशर्दाधकशततमो< ध्याय: ब्राह्मणोंकी महिमाका वर्णन युधिषछ्िर उवाच के पूज्या: के नमस्कार्या: कथं वर्तेत केषु च । किमाचार: कीदृशेषु पितामह न रिष्यते
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ທ່ານປູ່, ໃນໂລກນີ້ ຜູ້ໃດແທ້ໆຄວນແກ່ການເຄົາລົບ? ຄວນນົບນ້ອມຕໍ່ຜູ້ໃດ? ຄວນປະພຶດຕົນແນວໃດ ແລະ ຕໍ່ຄົນປະເພດໃດ? ການປະພຶດແນວໃດ ເມື່ອຄົບຄ້າກັບຄົນແນວໃດ ຈຶ່ງບໍ່ນໍາໄປສູ່ອັນຕະລາຍ ຫຼື ຄວາມຜິດທາງທໍາ?”
Verse 2
भीष्म उवाच ब्राह्मणानां परिभव सादयेदपि देवता: । ब्राह्मणांस्तु नमस्कृत्य युधिष्ठिर न रिष्यते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ການຫຍັບຫຍາມພຣາຫມະນະ ອາດນໍາໃຫ້ແມ່ນແຕ່ເທວະດາກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກ ແລະ ຄວາມຕົກຕໍ່າ. ແຕ່ຜູ້ໃດນົບນ້ອມພຣາຫມະນະ ແລະ ປະພຶດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຖ່ອມຕົນ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ເຄີຍປະສົບອັນຕະລາຍ.”
Verse 3
ते पूज्यास्ते नमस्कार्या वर्तेथास्तेषु पुत्रवत् । ते हि लोकानिमान् सर्वान् धारयन्ति मनीषिण:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ພວກເຂົາເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການເຄົາລົບ ແລະ ຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ. ຈົ່ງປະພຶດຕໍ່ພວກເຂົາເຫມືອນບຸດຜູ້ດີປະພຶດຕໍ່ບິດາ. ເພາະພຣາຫມະນະຜູ້ມີປັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ຄໍ້າຈຸນ ແລະ ທຳນຸບຳລຸງໂລກທັງປວງນີ້.”
Verse 4
ब्राह्मणा: सर्वलोकानां महान्तो धर्मसेतव: । धनत्यागाभिरामाक्ष वाक्संयमरताक्षू ये
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ພຣາຫມະນະເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ເຫມືອນສະພານທີ່ຄໍ້າຈຸນຂອບເຂດແຫ່ງທໍາມະໃຫ້ແກ່ໂລກທັງປວງ. ພວກເຂົາຍິນດີໃນການສະຫຼະຊັບສິນ ແລະ ມຸ່ງໝັ້ນໃນການສໍາລວມວາຈາ.”
Verse 5
रमणीयाश्व भूतानां निधानं च धृतव्रता: । प्रणेतारशक्षु लोकानां शास्त्राणां च यशस्विन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາເປັນຜູ້ນ່າຊົມນ່າຮັກ ແລະເປັນທີ່ຮັກຂອງສັດທັງປວງ; ເປັນຄັງສົມບັດອັນສູງສົ່ງ. ມັ່ນຄົງໃນວຣະຕະຂອງຕົນ ພວກເຂົາເປັນຜູ້ນໍາທາງແຫ່ງສັງຄົມ—ຜູ້ຮຽນຮູ້ ແລະຜູ້ຄ້ຳຈຸນຊາສະຕຣາ (śāstra)—ພ້ອມດ້ວຍຊື່ສຽງອັນຍິ່ງໃຫຍ່.»
Verse 6
तपो येषां धन नित्यं वाक् चैव विपुलं बलम् | प्रभवश्वैव धर्माणां धर्मज्ञा: सूक्ष्मदर्शिन:,सदा तपस्या उनका धन और वाणी उनका महान् बल है। वे धर्मोंकी उत्पत्तिके कारण, धर्मके ज्ञाता और सूक्ष्मदर्शी हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບຜູ້ທີ່ຊັບສົມບັດອັນຖາວອນແມ່ນຕະປະສະຍາ ແລະຄໍາເວົ້າຂອງເຂົາເອງແມ່ນພະລັງອັນຫຼາຍຫຼວງ—ເຂົາເຈົ້າກາຍເປັນແຫຼ່ງກໍ່ເກີດຂອງທຳມະ. ເຂົາເຈົ້າເປັນຜູ້ຮູ້ທຳມະ ແລະມີສາຍຕາອັນລະອຽດລຶກ.»
Verse 7
धर्मकामा: स्थिता धर्मे सुकृतैर्धर्मसेतव: । यान् समाश्रित्य जीवन्ति प्रजा: सर्वाश्चितुर्विधा: ७ ।।
ພວກເຂົາປາຖະໜາແຕ່ທຳມະ ຕັ້ງຢູ່ໃນທຳມະດ້ວຍກຸສົນກຳ ແລະເປັນສະພານແຫ່ງທຳມະ. ອາໄສພວກເຂົານີ້ ປະຊາທັງສີ່ປະເພດທັງປວງຈຶ່ງດໍາລົງຊີວິດໄດ້.
Verse 8
पन्थान: सर्वनेतारो यज्ञवाहा: सनातना: । पितृपैतामहीं गुर्वीमुद्गहन्ति धुरं सदा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນແມ່ນຜູ້ຊີ້ທາງໃຫ້ທຸກຄົນ—ເປັນຜູ້ນໍາ ແລະເປັນຜູ້ສືບສານພິທີຍັດ (yajña) ອັນຖາວອນ. ພວກເຂົາແບກຫາບພາລະອັນໜັກໜ່ວງແຫ່ງຂອບເຂດທຳມະ ທີ່ສືບທອດມາຈາກພໍ່ແລະປູ່ຍ່າຕາຍາຍ ຢູ່ເສມອ.»
Verse 9
धुरि ये नावसीदन्ति विषये सदगवा इव । पितृदेवातिथिमुखा हव्यकव्याग्रभोजिन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ບໍ່ຈົມລົງ ຫຼືບໍ່ຫວັ່ນໄຫວພາຍໃຕ້ແອກແຫ່ງພາລະໜ້າທີ່ໃນຊີວິດໂລກ—ດັ່ງງົວດີທີ່ບໍ່ເຄີຍອ່ອນແຮງເມື່ອແບກຂອງ—ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ສຶກທຸກລໍາບາກໃນການແບກພາລະທຳມະ. ຄົນເຊັ່ນນັ້ນກາຍເປັນເສມືອນ ‘ປາກ’ ຂອງເທວະ, ບັນພະບຸລຸດ, ແລະແຂກ; ແລະເປັນຜູ້ມີສິດຮັບສ່ວນທໍາອິດຂອງເຄື່ອງບູຊາ ທັງພິທີຖວາຍແດ່ເທວະ (havya) ແລະພິທີຖວາຍແດ່ບັນພະບຸລຸດ (kavya).»
Verse 10
भोजनादेव लोकांस्त्रींस्त्रायन्ते महतो भयात् | दीप: सर्वस्य लोकस्य चक्षुश्क्षुष्मतामपि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແຕ່ພຽງການໃຫ້ອາຫານເທົ່ານັ້ນ ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍກໍປົກປ້ອງໂລກທັງສາມຈາກຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່. ພວກເຂົາເປັນດັ່ງໂຄມໄຟທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງໂລກທັງປວງ ແລະເປັນດວງຕາແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ທີ່ມີຕາຢູ່ແລ້ວ».
Verse 11
सर्वशिक्षा श्रुतिधना निपुणा मोक्षदर्शिन: । गतिज्ञा: सर्वभूतानामध्यात्मगतिचिन्तका:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນແມ່ນຜູ້ສອນທຸກຄົນໃຫ້ຮູ້ຄວາມປະພຶດຖືກທຳ ແລະການຮຽນຮູ້. ພຣະເວດແມ່ນຊັບສົມບັດແທ້ຂອງພວກເຂົາ. ຊໍານານໃນວິຊາອັນສັກສິດ ແລະມອງເຫັນການຫຼຸດພົ້ນເປັນເປົ້າໝາຍ; ພວກເຂົາຮູ້ຊະຕາກຳຂອງສັດທັງປວງ ແລະຄິດຄໍານຶງຢູ່ເສມອເຖິງເສັ້ນທາງພາຍໃນແຫ່ງອາດຕາ».
Verse 12
आदिमध्यावसानानां ज्ञातारश्छिन्नसंशया: । परावरविशेषज्ञा गन्तार: परमां गतिम्,ब्राह्मण आदि, मध्य और अन्तके ज्ञाता, संशयरहित, भूत-भविष्यका विशेष ज्ञान रखनेवाले तथा परम गतिको जानने और पानेवाले हैं
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍຮູ້ຈັກຕົ້ນກໍາເນີດ, ກາງ, ແລະຈຸດສິ້ນສຸດ (ຂອງສິ່ງທັງປວງ); ຄວາມສົງໄສຂອງພວກເຂົາຖືກຕັດຂາດແລ້ວ. ພວກເຂົາແຍກແຍະໄດ້ຊັດເຈນລະຫວ່າງສູງແລະຕໍ່າ, ລະຫວ່າງສູງສຸດແລະໂລກີ; ແລະພວກເຂົາຮູ້—ພ້ອມທັງບັນລຸ—ເປົ້າໝາຍສູງສຸດ».
Verse 13
विमुक्ता धूतपाप्मानो निर्द्धन्द्धा निष्परिग्रहा: । मानार्हा मानिता नित्य ज्ञानविद्धिर्महात्मभि:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ ຫຼຸດພົ້ນຈາກພັນທະທຸກຢ່າງ ແລະບໍລິສຸດຈາກບາບ. ຄູ່ຕົວຕໍ່ຕ້ານທັງຫຼາຍບໍ່ອາດຫວັ່ນໄຫວໃຈຂອງພວກເຂົາໄດ້. ພວກເຂົາລະທິ້ງຊັບສິນແລະຄວາມຍຶດຕິດທັງປວງ ແລະເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການເຄົາລົບ. ນັກປັນຍາແລະມະຫາຈິດໃຈທັງຫຼາຍຍໍ້ມກໍຄາລະວະພວກເຂົາຢູ່ເສມອ».
Verse 14
चन्दने मलपड़्के च भोजने5भोजने समा: । सम॑ येषां दुकूलं च तथा क्षौमाजिनानि च,वे चन्दन और मलकी कीचड़में, भोजन और उपवासमें समान दृष्टि रखते हैं। उनके लिये साधारण वस्त्र, रेशमी वस्त्र और मृगछाला समान हैं
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດມີໃຈເທົ່າທຽມກັນທັງໃນການທາໄມ້ຈັນ ແລະໃນຕົມຂີ້ເຫຍື້ອ; ເທົ່າທຽມກັນທັງໃນການກິນ ແລະໃນການອົດອາຫານ—ຜູ້ທີ່ສໍາລັບເຂົາ ຜ້າຫຍາບແລະໄໝລະອຽດ, ຜ້າລິນິນແລະໜັງກວາງ ລ້ວນເທົ່າກັນ—ຄົນເຊັ່ນນັ້ນຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງພາຍໃນ ແລະຄວາມບໍ່ຍຶດຕິດຕໍ່ຄວາມສະບາຍຫຼືຄວາມລໍາບາກ».
Verse 15
तिष्ठेयुरप्यभुज्जाना बहूनि दिवसान्यपि । शोषयेयुश्च गात्राणि स्वाध्यायै: संयतेन्द्रिया:,वे बहुत दिनोंतक बिना खाये रह सकते हैं और अपनी इन्द्रियोंको संयममें रखकर स्वाध्याय करते हुए शरीरको सुखा सकते हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ບໍ່ຮັບປະທານອາຫານ ພວກເຂົາກໍສາມາດຢືນຢັນຢູ່ໄດ້ຫຼາຍມື້; ແລະເມື່ອຄວບຄຸມອິນທຣີຍະ ປະພຶດສະວາທະຍາຍະດ້ວຍວິໄນ ກໍອາດເຮັດໃຫ້ກາຍສູນແຫ້ງ—ສະແດງພະລັງແຫ່ງຕະປະ ແລະການຮຽນຮູ້ອັນສັກສິດຈາກການສຳລວມຕົນ.
Verse 16
अदैवं दैवतं कुर्युर्दवतं चाप्पदैवतम् । लोकानन्यान् सृजेयुस्ते लोकपालांश्ष कोपिता:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍພະລັງແຫ່ງຕະປະ ພຣາຫມັນສາມາດເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນເທວະ ກາຍເປັນເທວະໄດ້; ແລະຖ້າໂກດ ກໍອາດຖອນຄວາມເປັນເທວະຂອງເທວະທັງຫຼາຍໄດ້. ໃນຄວາມໂກດນັ້ນ ພວກເຂົາອາດສ້າງໂລກອື່ນໆ ແລະສ້າງຜູ້ພິທັກໂລກ (lokapāla) ໃໝ່—ຊີ້ວ່າພະລັງທາງວິນຍານເມື່ອຢູ່ກັບການສຳລວມຕົນຈະຄ້ຳຈຸນລະບຽບ; ແຕ່ເມື່ອປະສົມກັບຄວາມໂກດ ກໍອາດກັບຄືນລະບຽບນັ້ນໄດ້.
Verse 17
अपेय: सागरो येषामपि शापान्महात्मनाम् | येषां कोपाग्निरद्यापि दण्डके नोपशाम्यति,उन्हीं महात्माओंके शापसे समुद्रका पानी पीनेयोग्य नहीं रहा। उनकी क्रोधाग्नि दण्डकारण्यमें आजतक शान्त नहीं हुई
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຄຳສາບແຊ່ງຂອງມະຫາອາດຕະມະລິດເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ນ້ຳທະເລກໍກາຍເປັນນ້ຳທີ່ດື່ມບໍ່ໄດ້; ແລະໄຟແຫ່ງຄວາມໂກດຂອງພວກເຂົາ ໃນປ່າດັນດະກະ ກໍຍັງບໍ່ດັບລົງຈົນທຸກມື້ນີ້»។ ຂໍ້ນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມໂກດອັນຊອບທຳຂອງຜູ້ມີຕະປະແລະຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ທຳມະ ອາດຍືນຍາວ ແລະປ່ຽນແປງໂລກໄດ້.
Verse 18
देवानामपि ये देवा: कारणं कारणस्य च । प्रमाणस्य प्रमाणं च कस्तानभिभवेद् बुध:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍ ເປັນເທວະແມ່ນແຕ່ເທວະຂອງເທວະ; ເປັນເຫດແຫ່ງເຫດ ແລະເປັນມາດຕະຖານແຫ່ງມາດຕະຖານ. ຜູ້ມີປັນຍາຄົນໃດຈະກ້າຄິດຈະຂົ່ມເຫັງ ຫຼືຫຍັບຫຍາມພວກເຂົາໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 19
येषां वृद्धश्न बालश्न सर्व: सम्मानमरहति । तपोविद्याविशेषात्तु मानयन्ति परस्परम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນຫມູ່ພຣາຫມັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜູ້ເຖົ້າ ຫຼືເດັກນ້ອຍ ທຸກຄົນລ້ວນຄວນໄດ້ຮັບກຽດ. ແຕ່ໃນຫມູ່ພວກເຂົາເອງ ພວກເຂົາຈະໃຫ້ກຽດກັນເປັນພິເສດຕາມຄວາມເລິດລ້ຳໃນຕະປະ ແລະວິຊາ—ຍອມຮັບວ່າວິໄນທາງວິນຍານ ແລະຄວາມຮູ້ ແມ່ນມາດຕະຖານແທ້ຂອງຄວາມໂດດເດັ່ນ.
Verse 20
अविद्वान ब्राह्माणो देव: पात्र वै पावनं महत् । विद्वान् भूयस्तरो देव: पूर्णमसागरसंनिभ:
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ພຣາຫມັນຜູ້ບໍ່ຮຽນຮູ້ ກໍຖືກນັບຖືດັ່ງເທວະ ແລະເປັນພາຊະນະອັນບໍລິສຸດຍິ່ງ ທີ່ຊ່ວຍຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດ ແລະຄວນແກ່ການບູຊາ. ແລ້ວພຣາຫມັນຜູ້ມີວິຊາ ຈະຄວນໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງຫຼາຍປານໃດ—ທ່ານເປັນດັ່ງເທວະທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າ ເທົ່າກັບມະຫາສະຫມຸດທີ່ເຕັມປຽມ ແລະອຸດົມດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ.
Verse 21
अदिद्वांश्चैव दिद्वांश्न ब्राह्मणो दैवतं महत् । प्रणीतश्नाप्रणीतश्न॒ यथानि्निर्देवतं महत्
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ພຣາຫມັນຈະເປັນຜູ້ຮູ້ຫຼືບໍ່ຮູ້ ກໍເປັນເທວະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໂລກນີ້. ເຫມືອນໄຟ—ຈະຖືກສະຖາປະນາດ້ວຍພິທີສັງສະການຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຫຼືບໍ່ກໍຕາມ—ກໍຍັງເປັນເທວະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຢູ່ເທົ່າເກົ່າ; ດັ່ງນັ້ນພຣາຫມັນກໍຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 22
श्मशाने हापि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हविर्यज्ञे च विधिवद् गृह एवातिशोभते
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຢູ່ໃນປ່າຊ້າ ໄຟອັນສະຫວ່າງໄສກໍບໍ່ຖືກເປື້ອນ. ເມື່ອຖວາຍເຄື່ອງບູຊາໃນຍັດຕາມພິທີຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະໃນເຮືອນດ້ວຍ ໄຟນັ້ນຍິ່ງສະຫວ່າງງາມຂຶ້ນ—ສອນວ່າຄວາມດີແທ້ບໍ່ຖືກເປື້ອນໂດຍສະຖານທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດ ແລະເມື່ອນໍາໃຊ້ຕາມທຳມະ ຈະເປັນມົງຄຸນຍິ່ງ ແລະຄວນແກ່ການບູຊາ.
Verse 23
एवं यद्यप्यनिष्टेषु वर्तते सर्वकर्मसु । सर्वथा ब्राह्मुणो मान्यो दैवतं विद्धि तत्परम्,इस प्रकार यद्यपि ब्राह्मण सब प्रकारके अनिष्ट कर्मोमें लगा हो तो भी वह सर्वथा माननीय है। उसे परम देवता समझो
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພຣາຫມັນຈະໄປພົວພັນກັບກຳທີ່ບໍ່ພຶງປາດໃນທຸກຢ່າງກໍຕາມ ກໍຄວນໄດ້ຮັບການເຄົາລົບໃນທຸກປະການ. ຈົ່ງຮູ້ວ່າທ່ານເປັນເທວະ—ເທວະອັນສູງສຸດໃນການນັບຖື.
Verse 150
इस प्रकार श्रीमह्ाा भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें सावित्रीमन्त्रकी महिमाविषयक एक सौ पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ພາກອະນຸສາສະນະ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ທານ ບົດທີ່ 150 ວ່າດ້ວຍມະຫິມາ ແລະອານຸພາບຂອງມົນຕຣາສາວິຕຣີ ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 151
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि ब्राह्मणप्रशंशायामेकपञ्चाशदधिकशततमो< ध्याय:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໃນ “ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ” ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະວະ ໃນພາກວ່າດ້ວຍ ທານະທັມ (ທັມແຫ່ງການໃຫ້) ບົດທີ່ສັນລະເສີນພຣາຫມະນະ—ເປັນບົດທີ 151—ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ»។ ຄໍາປິດທ້າຍນີ້ວາງຄໍາສອນໃຫ້ຢູ່ໃນກອບຈັນຍາບັນອັນກວ້າງໃຫຍ່: ການໃຫ້ທານທີ່ມີທັມນໍາທາງ ແລະ ການເຄົາລົບຜູ້ທີ່ຮັບຜິດຊອບດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ພິທີກຳອັນສັກສິດ។