Adhyaya 121
Dāna-Śreṣṭhatā: On the Superiority of Giving (Maitreya–Vyāsa Exemplum)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Charity and Conduct Instructions)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to distinguish the relative excellence of vidyā (learning), tapas (austerity), and dāna (giving). Bhīṣma responds by introducing an ancient exemplum: Vyāsa, moving incognito in Vārāṇasī, visits the sage Maitreya. Recognizing him, Maitreya honors and feeds Vyāsa with excellent food. Observing Vyāsa’s pleased smile, Maitreya inquires about its cause and reflects on their perceived closeness in conduct and spiritual attainment. Vyāsa explains that his smile arises from concern about excessive disputation and over-refinement that could imply the Veda speaks untruth; he then states a triad described as the highest vow—do not injure/betray, give, and speak supreme truth. The discourse elevates dāna by stressing that even a small gift yields great result when offered to one in need with a non-envious heart, and that giving surpasses other purificatory acts. Vyāsa explicitly credits Maitreya’s gift to a thirsty recipient as equivalent in merit to great sacrifices, concluding with practical exhortations: enjoy appropriately, be content, give, and perform rites—such conduct is not overcome by mere learning or austerity.
Chapter Arc: भीष्म एक अद्भुत दृष्टान्त उठाते हैं—एक कीट को पूर्व-जन्म की स्मृति है, और वह तिर्यक्-योनि में रहते हुए भी जीवन को छोड़ना नहीं चाहता; मृत्यु का भय और जीवन का स्वाद दोनों साथ-साथ प्रकट होते हैं। → कीट स्वीकार करता है कि प्राण-त्याग अत्यन्त दुःखद और कठिन है; वह पूछता है कि समृद्धि/असमृद्धि, शुभ/अशुभ—किसी भी दशा में जीव मरना क्यों नहीं चाहता। फिर वह मनुष्यों की संपदा-समृद्धि देखकर ईर्ष्या नहीं, बल्कि अपने ही पूर्वकर्मों की नृशंसता स्मरण कर पश्चात्ताप प्रकट करता है। → भीष्म कीट से प्रश्न करते हैं—‘कीट-योनि में तुम्हें सुख कहाँ से?’—और कीट प्रत्युत्तर देता है कि सभी योनियों में जीव विषय-सुख का अनुभव करते हैं; इसलिए वह इसी देह में भी सुख पाकर जीना चाहता है, और मृत्यु से डरता है। → कीट अपने पतन का कारण पूर्वजन्म के क्रूर कर्मों को मानकर सुधार की आकांक्षा करता है और तपोधन से पूछता है कि कौन-सा शुभ कर्म भविष्य में सुख और श्रेय दिला सकता है—कर्म-परिवर्तन की दिशा स्पष्ट होती है। → कीट की जिज्ञासा खुली रह जाती है—वह कल्याणकारी कर्म कौन-सा है जिसे सुनकर वह आगे का मार्ग पकड़ेगा?
Shlokas
Verse 1
अफड-्#-करत सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: शुभ कर्मसे एक कीड़ेको पूर्व-जन्मकी स्मृति होना और कीट-योनिमें भी मृत्युका भय एवं सुखकी अनुभूति बताकर कीड़ेका अपने कल्याणका उपाय पूछना युधिछिर उवाच अकामाश्च् सकामाश्च ये हता: सम महामृधे | कां गतिं प्रतिपन्नास्ते तन्मे ब्रूहि पितामह
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ທ່ານປິຕາມະຫະ! ນັກຮົບທີ່ຖືກສັງຫານໃນການປະທະອັນໃຫຍ່—ຈະຮົບໂດຍບໍ່ມີຄວາມປາຖະໜາສ່ວນຕົວ ຫຼືຮົບດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາ—ພວກເຂົາໄດ້ບັນລຸຄະຕິໃດ? ຂໍທ່ານຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ.”
Verse 2
दुःखं प्राणपरित्याग: पुरुषाणां महामृधे । जानासि त्वं महाप्राज्ञ प्राणत्यागं सुदुष्करम्
“ໂອ ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາອັນໃຫຍ່! ທ່ານຍ່ອມຮູ້ຢູ່ແລ້ວວ່າ ໃນສົງຄາມອັນໃຫຍ່ ການລະທິ້ງຊີວິດຂອງມະນຸດນັ້ນ ເຈັບປວດເພີຍໃດ. ການສະຫຼະຊີວິດແມ່ນກິດທີ່ຍາກຢິ່ງ.”
Verse 3
समृद्धौ वासमृद्धौ वा शुभे वा यदि वाशुभे । कारण तत्र मे ब्रूहि सर्वज्ञो हसि मे मत:
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ຈະຢູ່ໃນຄວາມຮັ່ງມີ ຫຼືຄວາມຂັດສົນ, ຈະເປັນເຫດການມົງຄຸນ ຫຼືອັມົງຄຸນ—ຂໍທ່ານຈົ່ງບອກເຫດຜົນໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ. ເປັນເພາະຫຍັງສັດມີຊີວິດທັງຫຼາຍ ໃນທຸກສະພາບຂຶ້ນລົງ, ໂຊກດີຫຼືໂຊກຮ້າຍ, ຈຶ່ງບໍ່ປາຖະໜາຈະຕາຍ. ຂໍທ່ານອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ; ເພາະຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າທ່ານເປັນຜູ້ຮູ້ທຸກຢ່າງ.”
Verse 4
भीष्म उवाच समृद्धौ वासमृद्धौँ वा शुभे वा यदि वाशुभे । संसारेडस्मिन् समायाता: प्राणिन: पृथिवीपते
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະອົງເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ! ສັດທັງຫຼາຍທີ່ເຂົ້າມາໃນວົງຈອນແຫ່ງສັງສານນີ້ ມັກຖືສະພາບຂອງຕົນ—ຈະຮຸ່ງເຮືອງຫຼືຂາດແຄນ, ເປັນມົງຄຸນຫຼືອັບມົງຄຸນ—ເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຍຶດວ່າ ‘ຄວາມສຸກ’। ພວກເຂົາບໍ່ປາດຖະນາຈະຕາຍ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍເຫດຜົນ—ຈົ່ງຟັງ.»
Verse 5
निरता येन भावेन तत्र मे शृूणु कारणम् | सम्यक् चायमनुप्रश्नस्त्वयोक्तस्तु युधिष्ठिर
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຟັງຈາກຂ້າພະເຈົ້າເຖິງເຫດຜົນແຫ່ງອາການນັ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍຍຶດຕິດກັບຊີວິດ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ຄໍາຖາມຕໍ່ເນື່ອງທີ່ເຈົ້າຖາມນັ້ນ ຖືກຕ້ອງແລະດີຍິ່ງ.»
Verse 6
अतन्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तमिदं नूप । द्वैधायनस्य संवादं कीटस्य च युधिष्ठिर
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງໂດຍບໍ່ລັງເລ ນິທານໂບຮານອັນໂດ່ງດັງນີ້—ຄື ບົດສົນທະນາລະຫວ່າງ ດວຍທາຍນະ (ວຽສະ) ແລະ ແມງຫນອນໜຶ່ງ. ຈົ່ງຟັງ ເພາະມັນກ່ຽວພັນກັບທຳມະ ແລະ ຄວາມປະພຶດທີ່ຖືກຕ້ອງ.»
Verse 7
ब्रह्मभूतश्चरन् विप्र: कृष्णद्वैपायन: पुरा । ददर्श कीटं धावन्तं शीघ्रं शकटवर्त्मनि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ ພຣາຫມັນ ກຣິສນະ-ດວຍປາຍນະ (ວຽສະ) ຜູ້ດໍາເນີນໄປມາໂດຍສະຖິດໃນພຣະພາວະແຫ່ງພຣະພຣະຫມັນ ໄດ້ເຫັນແມງນ້ອຍຕົວໜຶ່ງ ວິ່ງໄວຢ່າງຫຼາຍຕາມຮອຍລໍ້ກະສິກ (ລໍ້ລົດ).»
Verse 8
गतिज्ञ: सर्वभूतानां भाषाज्ञश्व शरीरिणाम् । सर्वज्ञ: स तदा दृष्टवा कीटं वचनमव्रवीत्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ທ່ານນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ທາງໄປແຫ່ງຊະຕາກຳຂອງສັດທັງປວງ ແລະ ຮູ້ພາສາຂອງສັດຜູ້ມີຮ່າງກາຍ, ເປັນຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ—ເມື່ອເຫັນແມງຫນອນນັ້ນແລ້ວ ກໍໄດ້ເວົ້າຄໍານີ້.»
Verse 9
सर्वज्ञ व्यासजी सम्पूर्ण प्राणियोंकी गतिके ज्ञाता तथा सभी देहधारियोंकी भाषाको समझनेवाले हैं। उन्होंने उस कीड़ेको देखकर उससे इस प्रकारकी बातचीत की ।।
ພຣະວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ແມງນ້ອຍເອີຍ, ເຈົ້າເບິ່ງຄືຈະຕົກໃຈຫຼາຍ ແລະຮີບຮ້ອນ. ບອກມາ—ເຈົ້າກຳລັງແລ່ນໄປໃສ? ແລະຄວາມຢ້ານນີ້ມາຈາກໃສ?»
Verse 10
कीट उवाच शकटस्यास्य महतो घोष॑ं श्रुत्वा भयं मम । आगतं वै महाबुद्धे वन एष हि दारुण:
ແມງນ້ອຍກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຄຳຮ້ອງກຶກກ້ອງຂອງລົດເກວຍໃຫຍ່ນີ້ ຄວາມຢ້ານກໍເກີດຂຶ້ນໃນຂ້າ. ນີ້ແມ່ນສິ່ງນ່າສະພຶງກົວຢ່າງແທ້ ທີ່ເຂົ້າມາໃນປ່າ»
Verse 11
कीड़ेने कहा--महामते! यह जो बहुत बड़ी बैलगाड़ी आ रही है, इसीकी घर्घराहट सुनकर मुझे भय हो गया है; क्योंकि उसकी यह आवाज बड़ी भयंकर है ।।
ແມງນ້ອຍກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ! ລົດເກວຍງົວໃຫຍ່ກຳລັງມາທາງນີ້. ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງກຶກກ້ອງຂອງມັນ ຂ້າກໍຢ້ານ, ເພາະສຽງນັ້ນນ່າສະພຶງກົວ. ເມື່ອມັນເຂົ້າໃກ້ ຂ້າອົດຄິດບໍ່ໄດ້ວ່າ ‘ຂໍຢ່າໃຫ້ມັນມາທັບຂ້າໃຫ້ຕາຍ’—ດັ່ງນັ້ນຂ້າຈຶ່ງຮີບຫຼີກອອກຈາກທາງ. ຂ້າໄດ້ຍິນງົວຫາຍໃຈຫອບໆ ພາລະຫນັກຫຼາຍ ແລະຖືກຂັບໂດຍໄມ້ຈິ້ມ; ສຽງຂອງພວກມັນຢູ່ໃກ້ຫຼາຍ ແລະສຽງຄົນທີ່ນັ່ງເທິງລົດກໍລອຍມາເຖິງຫູຂ້າ»
Verse 12
वहतां सुमहाभारं संनिकर्षे स्वनं प्रभो । नृणां च संवाहयतां श्रूयते विविध: स्वन:
«ໂອ ທ່ານເຈົ້າ, ຂ້າໄດ້ຍິນສຽງກຶກກ້ອງຢູ່ໃກ້ຫຼາຍ ຂອງລົດເກວຍທີ່ບັນທຸກພາລະຫນັກຢ່າງຫຼາຍ. ຂ້າຍັງໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງເອີ້ນຫຼາຍຢ່າງຂອງຄົນທີ່ຂັບມັນ. ເມື່ອສຽງແບບນີ້ຕົກໃສ່ຫູ ຂ້າກໍຢ້ານວ່າລົດຈະມາທັບຂ້າ; ດັ່ງນັ້ນຂ້າຈຶ່ງຮີບຫຼີກໜີ. ເບິ່ງເຖີດ—ສຽງແສ້ຟາດໃສ່ງົວ ແລະພວກມັນກຳລັງມານີ້ ຫາຍໃຈຫອບໆພາຍໃຕ້ພາລະໃຫຍ່»
Verse 13
श्रोतुमस्मद्विधेनेष न शक््य: कीटयोनिना । तस्मादतिक्रमाम्येष भयादस्मात् सुदारुणात्
ແມງນ້ອຍກ່າວວ່າ: «ສຳລັບຜູ້ເຊັ່ນຂ້າ—ເກີດມາເປັນແມງນ້ອຍ—ບໍ່ອາດອົດທົນຟັງສຽງນ່າຢ້ານນີ້ໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຮັກສາຊີວິດຈາກຄວາມຢ້ານອັນສະພຶງກົວນີ້ ຂ້າຈຶ່ງຫຼີກໜີອອກຈາກບ່ອນນີ້»
Verse 14
दुःखं हि मृत्युर्थूतानां जीवितं च सुदुर्लभम् | अतो भीत: पलायामि गच्छेयं ना सुखं सुखात्
ສໍາລັບສັດມີຊີວິດທັງຫຼາຍ ຄວາມຕາຍແທ້ໆແມ່ນແຫຼ່ງແຫ່ງຄວາມທຸກທໍລະມານຢ່າງໃຫຍ່ ແລະຊີວິດກໍຫາໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມຢ້ານ ຂ້ອຍຈຶ່ງຫນີໄປ—ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຕົກຈາກຄວາມສະບາຍໄປສູ່ຄວາມທຸກ.
Verse 15
भीष्म उवाच इत्युक्त:ः स तु तं प्राह कुत: कीट सुखं तव । मरणं ते सुखं मन्ये तिर्यग्योनौ तु वर्तसे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ເຂົາກໍຕອບກັບວ່າ: ‘ໂອ ແມງນ້ອຍ, ຄວາມສຸກຂອງເຈົ້າມາຈາກໃສ? ຂ້ອຍເຫັນວ່າ ຄວາມຕາຍນັ້ນຈະເປັນຄວາມສຸກສໍາລັບເຈົ້າ ເພາະເຈົ້າຢູ່ໃນກໍາເນີດຕິຣະຈະນ’”
Verse 16
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! कीड़ेके ऐसा कहनेपर व्यासजीने उससे पूछा--“कीट! तुम्हे सुख कहाँ है?” मेरी समझमें तो तुम्हारा मर जाना ही तुम्हारे लिये सुखकी बात है; क्योंकि तुम तिर्यक् योनि--अधम कीट-योनिमें पड़े हो ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອແມງນ້ອຍເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ພຣະວະຍາສະຈຶ່ງຖາມມັນວ່າ: ‘ແມງນ້ອຍ, ຄວາມສຸກຂອງເຈົ້າຢູ່ໃສ?’ ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້ອຍ ຄວາມຕາຍນັ້ນແຫຼະດີກວ່າສໍາລັບເຈົ້າ, ເພາະເຈົ້າຕົກຢູ່ໃນກໍາເນີດຕິຣະຈະນ—ກໍາເນີດຕໍ່າຕໍ່າຂອງແມງ. ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ຈັກສຽງ, ການສຳຜັດ, ລົດຊາດ, ກິ່ນ, ຫຼືຄວາມເພີດເພີນຫຼາຍຢ່າງ ທັງນ້ອຍທັງໃຫຍ່; ດັ່ງນັ້ນ ສໍາລັບເຈົ້າ ຄວາມຕາຍເທົ່ານັ້ນແມ່ນທາງທີ່ດີກວ່າ.”
Verse 17
कीट उवाच सर्वत्र निरतो जीव इतश्नापि सुखं मम । चिन्तयामि महाप्राज्ञ तस्मादिच्छामि जीवितुम्
ແມງນ້ອຍກ່າວວ່າ: “ໂອ ທ່ານຜູ້ຮູ້, ຊີວິດນັ້ນຂະຫຍັນຢູ່ທົ່ວທຸກແຫ່ງ ແລະແມ່ນແຕ່ຢູ່ນີ້ ຂ້ອຍກໍພົບຄວາມສຸກຂອງຂ້ອຍເອງ. ເມື່ອຄິດພິຈາລະນາແລ້ວ, ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ຂ້ອຍຈຶ່ງປາດຖະໜາຈະມີຊີວິດຕໍ່ໄປ.”
Verse 18
कीड़ेने कहा--महाप्राज्ञ! जीव सभी योनियोंमें सुखका अनुभव करते हैं। मुझे भी इस योनिमें सुख मिलता है और यही सोचकर जीवित रहना चाहता हूँ ।।
ແມງນ້ອຍກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ສັດມີຊີວິດທັງຫຼາຍລ້ວນສຳຜັດຄວາມສຸກໃນທຸກກໍາເນີດ. ຂ້ອຍກໍພົບຄວາມສຸກໃນກໍາເນີດນີ້ເຊັ່ນກັນ ແລະດ້ວຍຄວາມຄິດນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງຢາກມີຊີວິດຕໍ່. ແມ່ນແຕ່ຢູ່ນີ້ ສິ່ງທີ່ເປັນອາລົມແຫ່ງການເພີດເພີນທັງໝົດກໍດໍາເນີນໄປຕາມຮ່າງກາຍທີ່ໄດ້ຮັບ; ຄວາມເພີດເພີນຂອງມະນຸດ ແລະຂອງສັດຢູ່ນິ່ງ (ສະຖາວະ) ແຕກຕ່າງກັນເປັນພິເສດ ແຕ່ລະຢ່າງຕາມທາງຂອງຕົນ.”
Verse 19
अहमासं मनुष्यो वै शूद्रो बहुधन: प्रभो । अब्रद्याण्यो नृशंसश्न कदर्यो वृद्धिजीवन:
ແມງນ້ອຍນັ້ນເວົ້າວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ໃນຊາດກ່ອນ ຂ້ອຍເຄີຍເປັນມະນຸດ—ແທ້ຈິງແລ້ວເປັນຊູດຣະ (Śūdra) ຜູ້ມັ່ງຄັ່ງຫຼາຍ. ຂ້ອຍບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພຣາຫມັນ (Brāhmaṇa); ຂ້ອຍໂຫດຮ້າຍ ໄຮ້ເມດຕາ, ຂີ້ຕື່ນ ແລະດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການກິນດອກເບ້ຍ. ເພາະການປະພຶດແບບນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງຕົກມາຢູ່ສະພາບຕ່ຳຕ້ອຍນີ້».
Verse 20
वाक्तीक्ष्णो निकृतिप्रज्ञो द्वेष्ठा विश्वस्य सर्वश: । मिथ्याकृतो5पि विधिना परस्वहरणे रत:
ແມງນ້ອຍນັ້ນເວົ້າວ່າ: «ນິໄສຂອງຂ້ອຍກາຍເປັນແບບນີ້: ເວົ້າຄຳຮ້າຍຄົມກັບຄົນ, ໃຊ້ປັນຍາເພື່ອຫລອກລວງ, ແລະເກຽດຊັງຜູ້ຄົນທົ່ວໂລກທຸກທາງ. ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຂ້ອຍກະທຳດ້ວຍການຄຳນວນວາງແຜນ, ຂ້ອຍກໍຍັງອຸທິດຕົນໃຫ້ຄວາມເທັດ—ຫລອກຄົນ—ແລະຍຶດເອົາຂອງຜູ້ອື່ນ».
Verse 21
भृत्यातिथिजनश्चवापि गृहे पर्यशितो मया । मात्सर्यात् स्वादुकामेन नृशंसेन बुभुक्षता
ຂ້ອຍກິນອິ່ມຢູ່ໃນເຮືອນ ແມ່ນແຕ່ມີຄົນໃຊ້, ແຂກ, ແລະຜູ້ພຶ່ງພາຢູ່ຕໍ່ໜ້າ. ເພາະຄວາມອິດສາ, ປາຖະໜາແຕ່ຄວາມແຊບ, ແລະຈິດໃຈທີ່ແຂງກະດ້າງດ້ວຍຄວາມໂຫດຮ້າຍແລະຄວາມຫິວ, ຂ້ອຍກິນໂດຍບໍ່ໄດ້ໃຫ້ອາຫານແກ່ຜູ້ທີ່ມາຫາເຮືອນ ແລະຜູ້ທີ່ພຶ່ງພາຂ້ອຍກ່ອນ.
Verse 22
देवार्थ पितृयज्ञार्थमन्नं श्रद्धाउ55हतं मया । न दत्तमर्थकामेन देयमन्नं पुरा किल
ໃນຊາດກ່ອນ ຂ້ອຍເກັບກຳອາຫານດ້ວຍສັດທາ ເພື່ອຖວາຍແກ່ເທວະ ແລະເພື່ອພິທີບູຊາບັນພະບຸລຸດ; ແຕ່ເພາະຄວາມໂລບຢາກສະສົມຊັບ, ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ໃຫ້ທານ ແມ່ນແຕ່ອາຫານທີ່ຄວນໃຫ້ນັ້ນ.
Verse 23
गुप्त शरणमाश्रित्य भयेषु शरणागता: । अकस्मात् ते मया त्यक्ता न त्राता अभयैषिण:
«ໃນຍາມອັນຕະລາຍ ຜູ້ຄົນຫຼາຍຜູ້ປາຖະໜາຄວາມປອດໄພ ໄດ້ມາຫາຂ້ອຍເພື່ອຂໍການຄຸ້ມຄອງ ໂດຍອາໄສທີ່ຫລົບຊ່ອນອັນລັບ. ແຕ່ຂ້ອຍກັບປະຖິ້ມພວກເຂົາຢ່າງກະທັນຫັນ; ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ຊ່ວຍຜູ້ທີ່ສະແຫວງຫາຄວາມບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວ».
Verse 24
धनं धान्यं प्रियान् दारान् यानं वासस्तथादभुतम् । श्रियं दृष्टवा मनुष्याणामसूयामि निरर्थकम्
ເມື່ອເຫັນຊັບສິນແລະເຂົ້າຂອງມະນຸດ, ເມຍອັນເປັນທີ່ຮັກ, ພາຫະນະອັນດີ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມອັນອັດສະຈັນ, ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ຂ້ອຍກໍໄຫມ້ໃຈດ້ວຍຄວາມອິດສາຕໍ່ເຂົາເຈົ້າ ໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນແທ້ໆ.
Verse 25
ईर्ष्यु: परसुखं दृष्टवा अन्यस्य न बुभूषक: । त्रिवर्गहन्ता चान्येषामात्मकामानुवर्तक:
ແມງນ້ອຍນັ້ນກ່າວວ່າ: “ເມື່ອຂ້ອຍເຫັນຄວາມສຸກຂອງຄົນອື່ນ ຄວາມອິດສາກໍເກີດຂຶ້ນໃນໃຈ. ຂ້ອຍບໍ່ປາດຖະນາໃຫ້ໃຜຮຸ່ງເຮືອງ. ຂ້ອຍກາຍເປັນຜູ້ຂັດຂວາງຄົນອື່ນໃນເປົ້າໝາຍສາມປະການແຫ່ງຊີວິດ—ທັມມະ (dharma), ອັດຖະ (artha), ແລະ ກາມະ (kāma)—ແຕ່ຂ້ອຍກໍຕາມໃຈຕົນອັນເຫັນແກ່ຕົວເທົ່ານັ້ນ.”
Verse 26
नृशंसगुणभूयिष्ठं पुरा कर्म कृतं मया | स्मृत्वा तदनुतप्ये5हं हित्वा प्रियमिवात्मजम्
ໃນກ່ອນການ ຂ້ອຍເຄີຍກະທຳກຳທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂຫດຮ້າຍ. ເມື່ອຂ້ອຍລະລຶກເຖິງມັນໃນບັດນີ້ ຂ້ອຍໄຫມ້ໃຈດ້ວຍຄວາມສຳນຶກຜິດ—ເຫມືອນຄົນທີ່ເສຍໃຈຫຼັງຈາກລະທິ້ງລູກຊາຍອັນເປັນທີ່ຮັກ.
Verse 27
शुभानां नाभिजानामि कृतानां कर्मणां फलम् | माता च पूजिता वृद्धा ब्राह्मणश्वार्चितो मया
ແມງນ້ອຍນັ້ນກ່າວວ່າ: “ຂ້ອຍຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້ໂດຍກົງເຖິງຜົນຂອງກຳດີທີ່ເຄີຍເຮັດ. ແຕ່ຂ້ອຍເຄີຍເຄົາລົບບູຊາ ແລະປະຄອງຮັກສາແມ່ຊະລາ, ທັງຍັງໄດ້ຕ້ອນຮັບແຂກພຣາຫມັນຢ່າງສົມຄວນ. ໂອ ພຣາຫມັນ! ໂດຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນນັ້ນ ຄວາມຈື່ຈຳເຖິງຊາດກ່ອນຂອງຂ້ອຍຈຶ່ງບໍ່ຈາກໄປຈົນທຸກມື້ນີ້.”
Verse 28
सकृज्जातिगुणोपेत: संगत्या गृहमागत: । अतिथि: पूजितो ब्रह्मंस्तेन मां नाजहात् स्मृति:
ແມງນ້ອຍນັ້ນກ່າວວ່າ: “ຄັ້ງໜຶ່ງ ແຂກຄົນໜຶ່ງ—ພຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນທຳສົມກັບຊາດກຳເນີດ—ໄດ້ມາຮອດເຮືອນຂ້ອຍໂດຍບັງເອີນ. ຂ້ອຍໄດ້ບູຊາແລະຕ້ອນຮັບທ່ານດ້ວຍພິທີຕາມຄວນ. ໂອ ພຣາຫມັນ! ເພາະການກະທຳນັ້ນ ຄວາມຈື່ຈຳຂອງຂ້ອຍຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຈາກໄປເຖິງບັດນີ້.”
Verse 29
कर्मणा पुनरेवाहं सुखमागामि लक्षये । तच्छोतुमहमिच्छामि त्वत्त: श्रेयस्तपोधन
ແມງນ້ອຍນັ້ນເວົ້າວ່າ: «ຂ້ອຍເຫັນວ່າ ໂດຍກຳຂອງຕົນເອງ ຂ້ອຍຈຶ່ງໄດ້ກັບມາຮອດຄວາມສຸກອີກຄັ້ງ. ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະຟັງຈາກທ່ານ—ໂອ ຜູ້ມີທະປະອັນອຸດົມ—ວ່າສິ່ງໃດແມ່ນປະໂຫຍດສູງສຸດຂອງຂ້ອຍ»។
Verse 116
इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपरव्वके अन्तर्गत दानधर्म पर्वमें अहिंसाके फलका वर्णनविषयक एक सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ ພາຍໃນອະນຸສາສະນະປະວະ ໃນພາກວ່າດ້ວຍທຳແຫ່ງການໃຫ້ (ດານະທຳ) ບົດທີ 116 ອັນອຸທິດແກ່ການພັນລະນາຜົນແຫ່ງອະຫິງສາ (ການບໍ່ເຮັດຮ້າຍ) ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 117
तपोधन! अब मैं पुनः किसी शुभकर्मके द्वारा भविष्यमें सुख पानेकी आशा रखता हूँ। वह कल्याणकारी कर्म कया है, इसे मैं आपके मुखसे सुनना चाहता हूँ ।।
«ໂອ ທະປະທະນ (ຜູ້ມີທະປະອັນອຸດົມ)! ບັດນີ້ ຂ້ອຍຍັງຫວັງວ່າ ໃນອະນາຄົດຈະໄດ້ຮອດຄວາມສຸກ ໂດຍອາໄສກຳດີບາງຢ່າງ. ກຳອັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມເກື້ອກູນນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະຟັງຈາກປາກຂອງທ່ານເອງ»។
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira asks which is superior among learning (vidyā), austerity (tapas), and giving (dāna), seeking a ranked ethical evaluation rather than a purely ritual one.
Dāna is presented as exceptionally purifying and high-yield, especially when given to someone in need with an unresentful, compassionate intention; even small gifts can produce great results.
Yes: it states a threefold ‘highest vow’—do not betray/harm, give, and speak truth—implying that such conduct secures durable merit and social stability beyond performative disputation.