Shloka 6
Anuśāsana-parva Adhyāya 112: Dharma as the sole companion; karmic witnesses; rebirth sequences
Bṛhaspati–Yudhiṣṭhira Saṃvāda
तत्त्ववित्त्वनहंबुद्धिस्तीर्थप्रवरमुच्यते । (नारायणे<5थ रुद्रे वा भक्तिस्तीर्थ परं॑ मता ।) शौचलक्षणमेतत् ते सर्वत्रैवान्ववेक्षत:
tattvavittvanahaṁbuddhis tīrthapravaram ucyate | (nārāyaṇe ’tha rudre vā bhaktis tīrtha-paraṁ matā |) śaucalakṣaṇam etat te sarvatraivānvavekṣataḥ |
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ຮູ້ຄວາມຈິງ (ຕັດຕະວິດ) ແລະໃນປັນຍາບໍ່ເກີດແມ່ນແຕ່ຄວາມຄິດວ່າ «ຂ້ອຍ» ນັ້ນ ຖືກເອີ້ນວ່າ ຕີຣຖະອັນປະເສີດທີ່ສຸດ. ອີກທັງ ຄວາມພັກຕິ (bhakti) ທີ່ມີຕໍ່ພຣະນາຣາຍະນະ ຫຼືພຣະຣຸດຣະ (ພຣະສິວະ) ກໍຖືກນັບເປັນການຈາລິກບຸນສູງສຸດ. ນີ້ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດແທ້: ເມື່ອເຈົ້າພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດ ເຈົ້າຈະເຫັນມັນທົ່ວໄປ—ຄວາມບໍລິສຸດບໍ່ແມ່ນຢູ່ແຕ່ພິທີພາຍນອກ ແຕ່ຢູ່ໃນປັນຍາທີ່ປາດຈາກອັດຕາ ແລະຄວາມພັກຕິທີ່ໝັ້ນຄົງ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True ‘tīrtha’ (a purifier) is not only a physical place; the highest purification is an ego-free mind grounded in truth, and sincere devotion to Nārāyaṇa or Rudra. Inner purity (śauca) is recognized by the absence of self-importance and by steady bhakti.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct. Here he reframes pilgrimage and purity as primarily inner qualities—wisdom without ego and devotion—rather than merely external travel or ritual.