Adhyaya 43
Jaratkāru’s Marital Compact and Departure (जरत्कारु–जरत्कारुणी संवादः)
Upa-parva: Āstīka Upākhyāna (Serpent-cycle episode: Jaratkāru–Jaratkāruṇī marriage and progeny)
Sauti narrates how Vāsuki addresses the sage Jaratkāru, offering his sister—named Jaratkāruṇī—as a wife, promising her maintenance and protection. After this pledge, Jaratkāru proceeds to the Nāga residence and performs the marriage rite with mantras and proper procedure. The couple resides in a prepared chamber, and Jaratkāru establishes a strict mutual condition: she must never act or speak in a way he finds displeasing, or he will depart. Jaratkāruṇī, anxious yet compliant, serves him attentively and later approaches him during her fertile period; conception occurs, described as luminous and ascetically potent. On a later day, Jaratkāru sleeps with his head in her lap as sunset approaches. Jaratkāruṇī faces a dilemma: waking him risks anger, but letting him sleep risks a lapse in saṃdhyā observance. She wakes him gently, urging twilight worship and water-rituals. Jaratkāru interprets this as disrespect and announces his departure in accordance with the prior agreement. She pleads, emphasizing her innocence and the Nāgas’ need for offspring due to a maternal curse, but the sage confirms the pregnancy—foretelling a highly dharmic, learned son—and leaves to resume severe austerities.
Chapter Arc: तक्षक को ज्ञात होता है कि कश्यप—मंत्रबल से विषहरण करने वाले द्विजश्रेष्ठ—राजा परीक्षित को बचाने के लिए मार्ग में आ रहे हैं; मृत्यु का निश्चित दूत अपने लक्ष्य तक पहुँचने से पहले ही एक और शक्ति से टकराने वाला है। → तक्षक कश्यप की विद्या को चुनौती देता है—‘अपने मन्त्रबल का पराक्रम दिखाओ’; कश्यप प्रत्युत्तर में कहता है कि यदि तक्षक वृक्ष को भस्म कर सकता है तो वह उसी भस्मराशि से उसे पुनर्जीवित कर देगा। तक्षक वृक्ष को दग्ध करता है, और कश्यप उसे विद्या से जीवित कर देता है—इससे स्पष्ट हो जाता है कि यदि कश्यप राजा के पास पहुँच गया तो तक्षक का दंश निष्फल हो सकता है। तब तक्षक धन देकर कश्यप को लौटा देता है, और स्वयं नागलोक-सम्बद्ध नगर की ओर तीव्र गति से बढ़ता है; मार्ग में उसे राजा की स्थिति और समय-सीमा का समाचार मिलता रहता है। → तक्षक मायावी उपाय चुनता है: ‘फल-पुष्प-उदक’ आदि भेंट के बहाने अपने दूतों को निश्चिन्त भाव से राजा के पास भेजता है और स्वयं भी छल-रूप धारण कर निकट पहुँचता है; उधर राजा परीक्षित, काल-प्रेरित होकर, चेतना-शून्य-सा, उपहास करता हुआ भी अनजाने में मृत्यु के फन्दे की ओर बढ़ता है—और तक्षक भोगों से लिपटकर दंश के लिए तैयार होता है। → कश्यप, जो मन्त्र-विषहरण से रक्षा कर सकता था, धन-प्रलोभन से लौट चुका है; राजरक्षा का अन्तिम कवच हट जाता है। तक्षक की योजना सफल होने की दिशा में स्थिर हो जाती है—राजा के पास पहुँचने का मार्ग अब निर्विघ्न है। → तक्षक भेंट-छल के साथ राजा के समीप पहुँच चुका है—अब प्रश्न केवल यह है कि दंश किस क्षण होगा और राजवंश पर उसका क्या परिणाम पड़ेगा।
Shlokas
Verse 1
भीकम (2 अमान त्रिचत्वारिशो<् ध्याय: तक्षकका धन देकर काश्यपको लौटा देना और छलसे राजा परीक्षित्के समीप पहुँचकर उन्हें डँसना तक्षक उवाच यदि दष्टं मयेह त्वं शक्त: किंचिच्चिकित्सितुम् । ततो वृक्ष मया दष्टमिमं जीवय काश्यप
ຕັກສະກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກາສະຍະປະ! ຖ້າໃນໂລກນີ້ ເຈົ້າສາມາດຮັກສາຜູ້ທີ່ຂ້າກັດໄດ້ແມ່ນແຕ່ນ້ອຍໜຶ່ງ, ກໍຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ນີ້ຟື້ນຄືນຊີວິດ—ຕົ້ນນີ້ແຫຼະທີ່ຂ້າກັດ»។
Verse 2
परं मन्त्रबलं यत् ते तद् दर्शय यतस्व च । न्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम
ຕັກສະກະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງສະແດງພະລັງມົນຕຣາອັນສູງສຸດທີ່ເຈົ້າມີ—ຈົ່ງພາກພຽນແລະສະແດງອອກ. ໃນຂະນະທີ່ເຈົ້າເບິ່ງຢູ່, ໂອ ທະວິຊະຜູ້ປະເສີດ, ຂ້າຈະເຜົາຕົ້ນໄຊ (ນະຍະໂກຣທ) ນີ້ໃຫ້ເປັນຂີ້ເທົ່າ».
Verse 3
काश्यप उवाच दश नागेन्द्र वृक्ष॑ त्वं यद्येतदभिमन्यसे । अहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजजड्रम
ກາສະຍະປະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຍານາກເຈົ້າ, ຖ້າເຈົ້າອວດອ້າງພະລັງຂອງເຈົ້າຈິງ ກໍຈົ່ງກັດຕົ້ນໄມ້ນີ້. ໂອ ງູ, ຕົ້ນໄມ້ທີ່ເຈົ້າກັດນີ້ ຂ້າຈະຊຸບຊີວິດໃຫ້ຟື້ນຄືນ».
Verse 4
सौतिर्वाच एवमुक्त: स नागेन्द्र: काश्यपेन महात्मना । अदशद् वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोध॑ं पन्नगोत्तम:
ສູຕິ (ອຸກຣະສຣະວາ) ກ່າວວ່າ: ເມື່ອມະຫາອາດມາ ກາສະຍະປະ ເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ຕັກສະກະ ພະຍານາກ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ນາກ—ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ ແລະກັດຕົ້ນໄຊ (ນະຍະໂກຣທ) ນັ້ນ.
Verse 5
स वक्षस्तेन दष्टस्तु पन्नगेन महात्मना । आशीविषविषोपेत: प्रजज्वाल समन्तत:,उस महाकाय विषधर सर्पके डँसते ही उसके विषसे व्याप्त हो वह वृक्ष सब ओरसे जल उठा
ເມື່ອນາກພິດຜູ້ໃຫຍ່ນັ້ນກັດແລ້ວ, ພິດອັນຮ້າຍແຮງຂອງອາຊີວິສະ ແຜ່ຊຶມໄປທົ່ວ; ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນກໍລຸກໄໝ້ຂຶ້ນຮອບດ້ານ.
Verse 6
त॑ दग्ध्वा स नगं॑ नाग: काश्यपं पुनरब्रवीत् । कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैनं वनस्पतिम्,इस प्रकार उस वृक्षको जलाकर नागराज पुन: काश्यपसे बोला--'द्विजश्रेष्ठ] अब तुम यत्न करो और इस वृक्षको जिला दो”
ເມື່ອເຜົາຕົ້ນໄມ້ນັ້ນແລ້ວ, ພະຍານາກກໍກ່າວກັບກາສະຍະປະອີກວ່າ: «ໂອ ທະວິຊະຜູ້ປະເສີດ, ບັດນີ້ຈົ່ງພາກພຽນ—ຈົ່ງຊຸບຊີວິດພືດໄມ້ນີ້ໃຫ້ຟື້ນຄືນ».
Verse 7
सौतिरुवाच भस्मी भूत॑ं ततो वृक्ष पन्नगेन्द्रस्य तेजसा । भस्म सर्व समादह्ृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत्
ໂສຕິກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕົ້ນໄມ້ນັ້ນຖືກພະລັງເດືອດຮ້ອນອັນແຜ່ພຸ້ງຂອງພະຍານາກຜູ້ເປັນເຈົ້າ ເຜົາໃຫ້ກາຍເປັນຂີ້ເທົ່າ. ກາສຍະປະໄດ້ຮວບຮວມຂີ້ເທົ່າທັງໝົດໄວ້ດ້ວຍກັນ ແລ້ວກ່າວຄໍາ—ເປີດທາງໃຫ້ການທໍາລາຍອັນດິບໆ ກາຍເປັນຂະນະແຫ່ງການຄິດໄຕ່ຕອງ ແລະການກະທໍາອັນມີເປົ້າໝາຍ.
Verse 8
विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेउद्य वनस्पतौ । अहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजड्रम,“नागराज! इस वनस्पतिपर आज मेरी विद्याका बल देखो। भुजंगम! मैं तुम्हारे देखते- देखते इस वृक्षको जीवित कर देता हूँ
ກາສຍະປະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຍານາກຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ຈົ່ງເບິ່ງພະລັງແຫ່ງວິຊາອັນສັກສິດຂອງຂ້າເຈົ້າໃນຕົ້ນໄມ້ນີ້ໃນວັນນີ້. ໂອ ນາກ, ໃນຂະນະທີ່ເຈົ້າກໍາລັງເບິ່ງ, ຂ້າເຈົ້າຈະຊຸບຊີວິດຕົ້ນໄມ້ນີ້ໃຫ້ຟື້ນຄືນ.”
Verse 9
ततः स भगवान् दिद्वान् काश्यपो द्विजसत्तम: । भस्मराशीकृतं वृक्ष विद्यया समजीवयत्,तदनन्तर सौभाग्यशाली दिद्वान् द्विजश्रेष्ठ काश्यपने भस्मराशिके रूपमें विद्यमान उस वृक्षको विद्याके बलसे जीवित कर दिया
ແລ້ວພຣະລິສີກາສຍະປະ ຜູ້ຮູ້ແທ້ ແລະເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນບັນດາທະວິຊະ ໄດ້ໃຊ້ວິຊາອັນສັກສິດ ຊຸບຊີວິດຕົ້ນໄມ້ທີ່ຖືກຫຼຸດລົງເປັນກອງຂີ້ເທົ່າໃຫ້ຟື້ນຄືນ.
Verse 10
अड्कुरं कृतवांस्तत्र ततः पर्णद्वयान्वितम् । पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुन:
ກາສຍະປະກ່າວວ່າ: “ທີ່ນັ້ນ ຂ້າເຈົ້າໃຫ້ເກີດງອກໃໝ່; ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ມີໃບຄູ່ໜຶ່ງ. ແລະຕາມລໍາດັບອັນເປັນລະບຽບ ຂ້າເຈົ້າຟື້ນຄືນມັນອີກ—ໃຫ້ມີໃບອ່ອນ, ຕໍ່ມາເປັນກິ່ງ, ແລະກິ່ງຍ່ອຍແຜ່ອອກ—ຈົນຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ນັ້ນຢືນດັ່ງເກົ່າ.”
Verse 11
त॑ दृष्टवा जीवितं वृक्ष काश्यपेन महात्मना । उवाच तक्षको ब्रह्मन् नैतदत्यद्भुतं त्वयि
ເມື່ອເຫັນວ່າຕົ້ນໄມ້ຖືກມະຫາອາດມາ ກາສຍະປະ ຊຸບຊີວິດຄືນ ຕັກສະກະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມັນ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງນ່າປະຫລາດໃນຕົວເຈົ້າເລີຍ.”
Verse 12
द्विजेन्द्र यद् विषं हनया मम वा मद्विधस्य वा । कं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन
«ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດ! ຖ້າທ່ານສາມາດທຳລາຍພິດຂອງຂ້າ ຫຼືຂອງງູທີ່ເຫມືອນຂ້າ ໂດຍພະລັງວິຊາຂອງທ່ານໄດ້—ຈົ່ງບອກມາ, ໂອ ຜູ້ມີຊັບເປັນຕະປະ, ທ່ານຈະໄປທີ່ນັ້ນເພື່ອສຳເລັດຈຸດປະສົງອັນໃດ?»
Verse 13
यत् तेडभिलपितं प्राप्तुं फलं तस्मान्नूपोत्तमात् । अहमेव प्रदास्यामि तत् ते यद्यपि दुर्लभम्
«ຜົນອັນໃດທີ່ທ່ານປາຖະໜາຈະໄດ້ຈາກກະສັດຜູ້ປະເສີດນັ້ນ—ແມ່ນແຕ່ຈະຫາຍາກຢ່າງຍິ່ງ—ຂ້າເອງຈະມອບໃຫ້ທ່ານ»។
Verse 14
विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपे । घटमानस्य ते विप्र सिद्धि: संशयिता भवेत्
«ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ! ກະສັດປະຣີກຊິດ ຖືກອຳນາດຄຳສາບຂອງພຣາຫມັນກົດທັບ ແລະອາຍຸກໍໃກ້ຈະສິ້ນ. ໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້ ຖ້າທ່ານພະຍາຍາມຈະໃຫ້ພຣະອົງຟື້ນຄືນຊີວິດ ຄວາມສຳເລັດຂອງທ່ານກໍຍັງນ່າສົງໄສ»។
Verse 15
ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् निरंशुरिव घर्माशुरन्तर्धानमितो व्रजेत्
«ຖ້າທ່ານບໍ່ສຳເລັດ ຊື່ສຽງຂອງທ່ານ—ທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງ ແລະໂດງດັງໃນສາມໂລກ—ຈະຈາງຫາຍຈາກໂລກນີ້ ດັ່ງຄວາມຮ້ອນຂອງຕາເວັນເມື່ອບໍ່ມີລຳແສງ»។
Verse 16
काश्यप उवाच धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे देहि भुजड़म । ततो<हं विनिवर्तिष्ये स्वापतेयं प्रगृह्य वै
ກາຊະຍະປະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຍານາກຣາຊ ຕັກຊະກະ! ຂ້າໄປທີ່ນັ້ນເພື່ອເງິນທອງເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ງູ, ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນັ້ນແກ່ຂ້າ. ແລ້ວຂ້າຈະຫັນກັບ ຖືກອົງສ່ວນອັນຄວນໄດ້ຂອງຂ້າ ກັບຄືນເຮືອນ»។
Verse 17
तक्षक उवाच यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद् राज्ञस्ततो5थधिकम् | अहमेव प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम
ຕັກສະກະ ກ່າວວ່າ: «ຊັບສິນໃດທີ່ເຈົ້າຂໍ—ຍິ່ງກວ່ານັ້ນອີກ ແລະຍິ່ງກວ່າທີ່ພະຣາຊາຈະປະທານໄດ້—ຂ້າເອງຈະປະທານໃຫ້. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຫັນກັບເຖີດ ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ»។
Verse 18
सौतिर्वाच तक्षकस्य वच: श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तम: । प्रदध्यौ सुमहातेजा राजानं प्रति बुद्धिमान्
ສູຕິ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍາຂອງຕັກສະກະ ກາສະຍະປະ—ພຣາຫມັນຜູ້ເປັນເລີດ ຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ແລະມີປັນຍາ—ໄດ້ຢຸດຄິດພິຈາລະນາ ໂດຍຫັນໃຈໄປສູ່ເລື່ອງຂອງພະຣາຊາ ປະຣີກສິດ»។
Verse 19
दिव्यज्ञान: स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदा । क्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यप:
ກາສະຍະປະ ຜູ້ມີປັນຍາທິບ ແລະມີເດຊະ ໄດ້ຮູ້ໃນເວລານັ້ນວ່າ ອາຍຸຂອງພະຣາຊາປະຣີກສິດ ຜູ້ສືບສາຍປານດະວະ ໄດ້ຫມົດລົງແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນ ກາສະຍະປະຈຶ່ງຫັນກັບ. ແລະຕັກສະກະໄດ້ຍິນວ່າ ພະຣາຊາປະຣີກສິດ ກໍາລັງຖືກປົກປ້ອງຢ່າງພາກພຽນ ດ້ວຍມົນຕຣາ ແລະຢາແກ້ພິດທີ່ຂັບພິດໄດ້.
Verse 20
लब्ध्वा वित्त मुनिवरस्तक्षकाद् यावदीप्सितम् । निवृत्ते काश्यपे तस्मिन् समयेन महात्मनि
ເມື່ອມຸນີຜູ້ປະເສີດ ກາສະຍະປະ ໄດ້ຮັບຊັບຈາກຕັກສະກະ ຕາມທີ່ປາດຖະໜາແລ້ວ, ມະຫາຈິດນັ້ນ—ຜູ້ຖືກຜູກມັດດ້ວຍເວລາທີ່ຕົກລົງ—ກໍຫັນກັບ (ຈາກການກະທໍາທີ່ຕັ້ງໃຈ).
Verse 21
जगाम तक्षकस्तूर्ण नगरं नागसाह्दयम् | अथ शुश्राव गच्छन् स तक्षको जगतीपतिम्
ຕັກສະກະ ຮີບໄປຫານະຄອນທີ່ເປັນທີ່ຮັກຂອງພວກນາກາ. ໃນຂະນະທີ່ເຂົາເດີນທາງ ຕັກສະກະກໍໄດ້ຍິນຂ່າວກ່ຽວກັບຈອມແຜ່ນດິນ—ພະຣາຊາ.
Verse 22
सौतिर्वाच स चिन्तयामास तदा मायायोगेन पार्थिव:
ເສົາຕິ (Ugraśravas) ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ທັກສະກະ ນາກາ ໄດ້ຄິດວ່າ “ດ້ວຍອາໄສອໍານາດແຫ່ງມາຍາ ຂ້າພະເຈົ້າຄວນຫລອກລວງພະຣາຊາ; ແຕ່ຈະໃຊ້ວິທີໃດ?” ຕໍ່ມາ ທັກສະກະໄດ້ຈັດເຕັມເຄື່ອງຖວາຍ—ໝາກໄມ້, ຫຍ້າກຸສະ (kuśa) ແລະນ້ໍາ—ແລ້ວສັ່ງໃຫ້ນາກາບາງຕົວເຂົ້າໄປຫາພະຣາຊາ ໃນຮູບພາບຂອງຕະປະສີ (ນັກບໍາເພັນຕະປະ).
Verse 23
मया वज्चयितव्योडसौ क उपायो भवेदिति । ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत् स भुजड़मान्
ທັກສະກະຄິດວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຈໍາເປັນຕ້ອງຫລອກລວງເຂົາ—ວິທີໃດຈຶ່ງຈະສໍາເລັດ?” ແລ້ວຈຶ່ງປອມຕົວເປັນຕະປະສີ ແລະສົ່ງພວກນາກາໃຫ້ໄປດໍາເນີນການຕາມແຜນຂອງຕົນ.
Verse 24
तक्षक उवाच गच्छथ्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तया
ທັກສະກະກ່າວວ່າ: “ພວກເຈົ້າທັງຫມົດ ຈົ່ງໄປໂດຍບໍ່ວອກແວກ. ເຂົ້າໄປຫາພະຣາຊາ ເຫມືອນມີວຽກດ່ວນຈໍາເປັນຕ້ອງຈັດການ.”
Verse 25
सौतिरु्वाच ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजज्रमा:,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तक्षकके आदेश देनेपर उन नागोंने वैसा ही किया
ເສົາຕິ (Ugraśravas) ກ່າວວ່າ: ພວກນາກາເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຮັບຄໍາສັ່ງຈາກທັກສະກະ ກໍໄດ້ກະທໍາຕາມທີ່ຖືກສັ່ງໄວ້ທຸກປະການ.
Verse 26
उपनिन्न्युस्तथा राज्ञे दर्भानाप: फलानि च | तच्च सर्व स राजेन्द्र: प्रतिजग्राह वीर्यवान्,वे राजाके पास कुश, जल और फल लेकर गये। परम पराक्रमी महाराज परीक्षित्ने उनकी दी हुई वे सब वस्तुएँ ग्रहण कर लीं
ພວກເຂົາໄດ້ນໍາຫຍ້າກຸສະ, ນ້ໍາ ແລະໝາກໄມ້ ໄປຖວາຍແດ່ພະຣາຊາ. ພະຣາຊາປະຣິກຊິດ ຜູ້ກ້າຫານມີພະລັງ—ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາກະສັດ—ໄດ້ຮັບເອົາເຄື່ອງຖວາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງຫມົດ.
Verse 27
कृत्वा तेषां च कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान् | गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छझरूपिषु
ເມື່ອພຣະຣາຊາໄດ້ປະຕິບັດພິທີຕ້ອນຮັບ ແລະ ການບໍລິການຕາມຈະລິດປະເພນີແກ່ແຂກເຫຼົ່ານັ້ນສຳເລັດແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງເດີນທາງກັບໄປ»។ ເມື່ອນາກເຫຼົ່ານັ້ນ—ທີ່ປອມຕົວເປັນຕະປະສີ—ໄດ້ຈາກໄປແລ້ວ ພຣະຣາຊາຈຶ່ງກ່າວກັບອຳມາດ ແລະ ມິດສະຫາຍຜູ້ໄວ້ໃຈວ່າ: «ນີ້ແມ່ນໝາກໄມ້ທີ່ຫວານອົບອຸ່ນຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ຕະປະສີນຳມາ; ພວກເຈົ້າກໍຈົ່ງກິນຮ່ວມກັບເຮົາ»។ ເວົ້າແລ້ວ ພຣະຣາຊາພ້ອມອຳມາດທັງຫຼາຍ ກໍປາຖະໜາຈະຮັບໝາກໄມ້ນັ້ນ ໂດຍບໍ່ຮູ້ການຫລອກລວງທີ່ຊ່ອນຢູ່ໃຕ້ຮູບລັກຂອງຄວາມສັກສິດ.
Verse 28
अमात्यान् सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिप: । भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वश:
ຕໍ່ມາ ພຣະຣາຊາໄດ້ກ່າວກັບອຳມາດ ແລະ ມິດສະຫາຍຜູ້ໄວ້ໃຈວ່າ: «ພວກເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຈົ່ງກິນໝາກໄມ້ອັນແຊບຫວານເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ທົ່ວໜ້າ»។ ໃນບົດເລື່ອງນີ້ ພຣະຣາຊາຖືກຫລອກດ້ວຍຮູບລັກພາຍນອກ ແລະ ຄວາມເກືອກກູນຕ້ອນຮັບ ຈຶ່ງເຊີນໃຫ້ຄົນໃກ້ຊິດຮ່ວມຊື່ນຊົມ—ອັນຊີ້ໃຫ້ເຫັນອັນຕະລາຍຂອງຄວາມໄວ້ໃຈທີ່ບໍ່ພິຈາລະນາ ແລະ ຄວາມອ່ອນໄຫວຂອງຜູ້ປົກຄອງເມື່ອການຫລອກລວງເຂົ້າສູ່ລານຫຼວງ.
Verse 29
तापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया । ततो राजा ससचिव: फलान्यादातुमैच्छत
ຕັກສະກະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໝາກໄມ້ທີ່ຕະປະສີເຫຼົ່ານັ້ນນຳມາຖວາຍ ມີເຮົາໄປດ້ວຍ. ແລ້ວພຣະຣາຊາພ້ອມອຳມາດທັງຫຼາຍ ກໍປາຖະໜາຈະຮັບໝາກໄມ້ນັ້ນ»។ ໃນບົດເລື່ອງນີ້ ຂໍ້ຄວາມຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສັນຍານພາຍນອກຂອງຄວາມສັກສິດອາດຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອຊື້ຄວາມໄວ້ໃຈ; ແລະ ການຮັບເອົາໂດຍບໍ່ລະວັງຂອງຜູ້ປົກຄອງ—ໂດຍສະເພາະເມື່ອແບ່ງປັນກັບທີ່ປຶກສາໃກ້ຊິດ—ອາດປ່ຽນຄວາມຜິດພາດໃນການພິຈາລະນາສ່ວນຕົວ ໃຫ້ກາຍເປັນຄວາມເສຍຫາຍກວ້າງຂວາງທັງດ້ານຈັນຍາ ແລະ ການເມືອງ.
Verse 30
विधिना सम्प्रयुक्तो वै ऋषिवाक्येन तेन तु । यस्मिन्नेव फले नागस्तमेवा भक्षयत् स्वयम्,विधाताके विधान एवं महर्षिके वचनसे प्रेरित होकर राजाने वही फल स्वयं खाया, जिसपर तक्षक नाग बैठा था
ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊະຕາກຳ ແລະ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຂອງລະສີນັ້ນທີ່ຜັກດັນ ພຣະຣາຊາໄດ້ກິນໝາກໄມ້ນັ້ນດ້ວຍພຣະອົງເອງ—ໝາກດຽວກັນທີ່ນາກ (ຕັກສະກະ) ນັ່ງຢູ່ເທິງ—ດັ່ງນັ້ນ ຜົນທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ ອັນເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຂອງມະຫາລະສີ ຈຶ່ງບັງເກີດຂຶ້ນ.
Verse 31
ततो भक्षयतस्तस्य फलात् कृमिरभूदणु: । हस्वक: कृष्णनयनस्ताम्रवर्णोडथ शौनक
ແລ້ວໃນຂະນະທີ່ພຣະອົງກຳລັງກິນ ຈາກໝາກໄມ້ໃນພຣະຫັດຂອງພຣະຣາຊາ ກໍມີໜອນນ້ອຍຈິ໋ວໜຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ມັນນ້ອຍຫຼາຍ ມີຕາດຳ ແລະ ຮ່າງກາຍສີທອງແດງ—ດັ່ງທີ່ເຫັນ, ໂອ ສໂອນະກະ. ເຫດການນີ້ຊີ້ວ່າ ຜູ້ກະທຳທີ່ຊ່ອນຢູ່ຂອງຊະຕາກຳ ອາດເຄື່ອນໄຫວຜ່ານສິ່ງທຳມະດາ; ແລະ ຄວາມພິນາດອາດມາໃນຮູບແບບລະອຽດ ແລະ ຖືກປິດບັງ ເມື່ອຄຳສາບ ຫຼື ເຈດຕະນາຮ້າຍກຳລັງເຮັດວຽກ.
Verse 32
स त॑ गृहा नृपश्रेष्ठ सचिवानिदमब्रवीत् । अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम्
ແລ້ວ ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ລາວໄດ້ຈັບແມງນ້ອຍນັ້ນໄວ້ໃນມື ແລະເວົ້າກັບບັນດາລັດຖະມົນຕີວ່າ: «ບັດນີ້ ພະອາທິດກຳລັງຕົກ; ດັ່ງນັ້ນ ໃນເວລານີ້ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຢ້ານພິດ—ແມ່ນແຕ່ພິດຂອງງູ—ເພາະພະຣາຊາ ປາຣີກຊິດ ຖືກເຮັດໃຫ້ອ່ອນໄຫວຕໍ່ອັນຕະລາຍແລ້ວ»។
Verse 33
सत्यवागस्तु स मुनि: कृमिर्मा दशतामयम् | तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत्,“वे मुनि सत्यवादी हों, इसके लिये यह कीट ही तक्षक नाम धारण करके मुझे डँस ले। ऐसा करनेसे मेरे दोषका परिहार हो जायगा
ຕັກສະກະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ມຸນີນັ້ນເປັນຜູ້ເວົ້າຄວາມຈິງແທ້. ຂໍໃຫ້ແມງນ້ອຍນີ້ກັດຂ້າພະເຈົ້າ, ໂດຍຮັບນາມວ່າ ‘ຕັກສະກະ’; ແລ້ວມັນຈະຊ່ວຍລົບລ້າງຄວາມຜິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ»។
Verse 34
ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिण: कालचोदिता: । एवमुकक््त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां संनिवेश्य ह
ແລະບັນດາລັດຖະມົນຕີກໍຖືກກະຕຸ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງກາລະ (ເວລາ/ຜົນກຳ) ຈຶ່ງພາກັນເຫັນດີຕາມ. ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ກະສັດແຫ່ງກະສັດກໍນຳມັນໄປວາງໄວ້ທີ່ຄໍຂອງພຣະອົງ.
Verse 35
कृमिकं प्राहसत् तूर्ण मुमूर्षुर्नष्टचेतन: । प्रहसन्नेव भोगेन तक्षकेण त्ववेष्ट्यत
ກະສັດນັ້ນ ໃກ້ຄວາມຕາຍ ຈົນສະຕິມືດມົນ, ກໍຫົວເຮາະດັງໆ ໃສ່ແມງນ້ອຍນັ້ນ. ໃນຂະນະທີ່ພຣະອົງຍັງຫົວເຮາະຢູ່, ຕັກສະກະກໍຂົວຮ່າງພັນຮອບພຣະອົງ ເຫມືອນບ່ວງບາດທີ່ຮັດແນ່ນ. ດ້ວຍຄວາມໄວ, ພະຍາງູຕັກສະກະຮ້ອງຄຳຮາມດັງກັງວານ ແລະກັດພຣະຣາຊາ ປາຣີກຊິດ.
Verse 36
तस्मात् फलादू विनिष्क्रम्य यत् तद् राज्ञे निवेदितम् । वेष्टयित्वा च वेगेन विनद्य च महास्वनम् | अदशत् पृथिवीपालं तक्षकः पन्नगेश्वर:
ດັ່ງນັ້ນ ຕັກສະກະ—ເຈົ້າແຫ່ງພະຍາງູ—ໄດ້ອອກມາຈາກໝາກໄມ້ທີ່ນຳໄປຖວາຍແດ່ກະສັດ. ລາວພັນຮອບຜູ້ປົກປ້ອງແຜ່ນດິນຢ່າງວ່ອງໄວ, ຮ້ອງຄຳຮາມດັງກັງວານ ແລະກັດພຣະຣາຊາ ປາຣີກຊິດ.
Verse 43
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि तक्षकदंशे त्रिचत्वारिंशो5 ध्याय: ।। ४३ ।। इस प्रकार श्रीमह्ा भारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें तक्षक-दंशनविषयक तैतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 43 ໃນ ອາດິປະວະ ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ໃນພາກ ອາສຕີກະປະວະ ອັນກ່ຽວກັບການກັດຂອງ ຕັກສະກະ ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ຂໍ້ລົງທ້າຍ (colophon) ນີ້ ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ໜ່ວຍເລື່ອງຂອງບົດນີ້ ສຳເລັດຄົບຖ້ວນແລ້ວ.
Verse 213
मन्त्रैंगदिर्विषहरै रक्ष्यमाणं प्रयत्नत: । तेजस्वी काश्यप दिव्य ज्ञानसे सम्पन्न थे। उस समय उन्होंने जान लिया कि पाण्डववंशी राजा परीक्षितकी आयु अब समाप्त हो गयी है
ຕັກສະກະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຣາຊາ ປະຣີກຊິດ ຖືກປົກປ້ອງຢ່າງສຸດຄວາມພະຍາຍາມ—ດ້ວຍມັນຕຣາປ້ອງກັນ ແລະ ດ້ວຍຢາທີ່ລ້າງພິດ»។ ໃນບົດບາດຂອງເລື່ອງ ນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມລະວັງຂອງມະນຸດ ແລະ ມາດຕະການຕ້ານພິດທັງທາງການແພດ-ພິທີກຳ ຖືກລະດົມຂຶ້ນຕໍ່ຕ້ານອັນຕະລາຍທີ່ກຳລັງຄືບຄານ ແມ່ນແຕ່ຊະຕາກຳ ແລະ ກຳເກົ່າ ຍັງຄົງຜັກດັນໄປສູ່ຜົນສຸດທ້າຍຂອງມັນ.
Verse 233
फलदर्भोदकं गृह राज्ञे नागोडथ तक्षक: । उग्रश्रवाजी कहते हैं--शौनकजी! तब तक्षकने विचार किया
ອຸກຣະສຣະວາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຊໍນະກະເຈົ້າ! ໃນເວລານັ້ນ ຕັກສະກະ ຄິດວ່າ ‘ຂ້າຄວນອາໄສມາຍາເພື່ອຫລອກລວງພຣະຣາຊາ; ແຕ່ຈະໃຊ້ວິທີໃດ?’ ຕໍ່ມາ ພະຍານາກ ຕັກສະກະ ໄດ້ນຳເອົາໝາກໄມ້, ດັບພະ (ຫຍ້າກຸສາ) ແລະ ນ້ຳ ແລ້ວສັ່ງໃຫ້ນາກບາງຕົວ ປອມຮູບເປັນຕະປະສີ ໄປພົບພຣະຣາຊາ.
Verse 246
फलपुष्पोदकं नाम प्रतिग्राहयितुं नृपम् तक्षकने कहा--तुमलोग कार्यकी सफलताके लिये राजाके पास जाओ, किंतु तनिक भी व्यग्र न होना। तुम्हारे जानेका उद्देश्य है--महाराजको फल, फूल और जल भेंट करना
ຕັກສະກະ ກ່າວວ່າ: «ເພື່ອໃຫ້ວຽກຂອງເຈົ້າສຳເລັດ ຈົ່ງໄປພົບພຣະຣາຊາ ແລະ ຢ່າໃຫ້ມີຄວາມລົນລານແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ. ຈຸດປະສົງຂອງການໄປຂອງເຈົ້າ ແມ່ນເພື່ອນຳເຄື່ອງບູຊາຕາມປະເພນີ—ໝາກໄມ້, ດອກໄມ້, ແລະ ນ້ຳ—ໄປຖວາຍແດ່ພຣະຣາຊາ»។
Frequently Asked Questions
Jaratkāruṇī must choose between two risks: waking her husband may violate the marital samaya by displeasing him, while not waking him may allow a lapse in saṃdhyā observance—framed as a heavier dharmic fault due to time-bound ritual duty.
The chapter teaches that dharma often involves competing obligations; intention and context matter, but agreements and ritual disciplines carry real normative force. It also illustrates how private ethical choices can serve broader communal outcomes (lineage welfare and curse-resolution).
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-significance is narrative-causal: it authorizes the future importance of the unborn child by describing the pregnancy’s exceptional qualities and linking it to a larger lineage-and-curse framework.