Adhyaya 179
अर्जुनस्य लक्ष्यवेधः (Arjuna’s Hitting of the Target at the Svayaṃvara)
Upa-parva: Svayaṃvara-Parva (Draupadī-svayaṃvara episode)
Vaiśaṃpāyana narrates the crowd’s reaction as the assembled kings withdraw from attempting the bow-task. Arjuna (Jishnu), rising from among the brahmins, advances toward the bow; spectators debate his capacity, some fearing public ridicule if a seemingly youthful ascetic fails, others inferring competence from his bearing and the latent power attributed to disciplined brahmins (brahma-tejas). Arjuna approaches with ritual composure—circumambulating, bowing, and then taking up the bow—before stringing it rapidly, selecting arrows, and striking the target so decisively that it falls, pierced cleanly. The arena responds with loud acclaim, celestial-like flower showers, and musical praise from bards and performers. Drupada becomes pleased and moves to support Arjuna. Yudhiṣṭhira withdraws promptly with the twins, maintaining operational discretion. Draupadī, seeing the target struck and Arjuna’s Indra-like presence, takes the garland and approaches him smiling; Arjuna accepts her, is honored by the brahmins, and exits the arena with Draupadī following—closing the public contest and initiating the new alliance.
Chapter Arc: भृगुवंशी ब्राह्मणी, जिनकी आँखें क्रोध से लाल हैं, राजाओं/क्षत्रियों के सामने और्व के उग्र संकल्प का रहस्य खोलती है—यह क्रोध केवल अपमान का नहीं, वंश-विनाश की स्मृति का ज्वालामुखी है। → वह बताती है कि क्षत्रियों ने भृगुओं के गर्भस्थ शिशुओं तक का संहार किया; उसी भयावह समय से उसने अपने ऊरु (जाँघ) में एक गर्भ को वर्षों तक धारण कर रखा—वही और्व है, जो अब तपोबल से समस्त लोकों के विनाश तक को उद्यत है। राजाओं की खोयी दृष्टि/अंधत्व और और्व का प्रतिशोध—दोनों एक ही क्रोध-धारा में बहते दिखते हैं। → ब्राह्मणी और्व से सीधे विनती करती है—‘क्षत्रियों को मत मारो; सात लोकों का भी संहार न करो; तपस्तेज को दूषित करने वाले उठे हुए क्रोध को त्याग दो।’ यह क्षण और्व के भीतर ‘न्याय’ बनाम ‘विनाश’ का निर्णायक द्वंद्व बन जाता है। → वसिष्ठ के कथनानुसार राजागण उस ‘ऊरुज’ (और्व) से प्रसाद माँगते हैं; और्व शान्त होता है। राजाओं को उनकी खोयी आँखें/दृष्टि पुनः प्राप्त होती है और वे लौट जाते हैं; भृगु-मुनि भी इसे ‘सर्वलोक-पराभव’ (समस्त लोकों के लिए संकट) टल जाने के रूप में देखते हैं। → और्व के भीतर प्रतिशोध की ज्वाला तो शान्त हुई, पर भृगुवंश की ‘अपचिति’ (प्रतिपूर्ति/प्रतिशोध) की आकांक्षा और तपोबल की दिशा आगे किस ओर मुड़ेगी—यह प्रश्न अगले प्रसंगों की छाया बनकर रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात बछ। अ-काज जा अष्टस प्तरत्याधेकशततमो< ध्याय: पितरोंद्वारा और्वके क्रोधका निवारण ब्राह्मण्युवाच नाहं गृह्नामि वस्ताता दृष्टी्नास्मि रुषान्विता । अयं तु भार्गवो नूनमूरुज: कुपितो5चद्य व:
ນາງພຣາຫມະນີກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ແມ່ບໍ່ໄດ້ເອົາສາຍຕາຂອງເຈົ້າໄປ ແລະແມ່ກໍບໍ່ມີຄວາມໂກດຕໍ່ເຈົ້າ. ແຕ່ເດັກຊາຍວົງສ໌ພາຣກະວະນີ້—ເກີດຈາກຂາອ່ອນຂອງແມ່—ວັນນີ້ແນ່ນອນວ່າໂກດພວກເຈົ້າ».
Verse 2
तेन चक्षूंषि वस्ताता व्यक्त कोपान्महात्मना । स्मरता निहतान् बन्धूनादत्तानि न संशय:
«ດັ່ງນັ້ນ ລູກເອີຍ, ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ: ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ໃນຄວາມໂກດທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດ ໄດ້ລະລຶກເຖິງຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ຖືກຂ້າ ແລ້ວເອົາດວງຕາຂອງເຈົ້າໄປ».
Verse 3
गर्भानपि यदा यूय॑ भृगूणां घ्नत पुत्रका: । तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृत:
«ລູກໆເອີຍ, ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ພວກເຈົ້າເລີ່ມຂ້າແມ່ນແຕ່ຕົວອ່ອນໃນຄັນຂອງວົງສ໌ພຣຶກຸ, ແມ່ໄດ້ເກັບຊ່ອນຕົວອ່ອນນີ້ໄວ້ທີ່ຂາອ່ອນຂອງແມ່ຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ».
Verse 4
षडड्रश्चाखिलो वेद इमं गर्भस्थमेव ह । विवेश भृगुवंशस्य भूय: प्रियचिकीर्षया,भूगुकुलका पुनः प्रिय करनेकी इच्छासे छहों अंगोंसहित सम्पूर्ण वेद इस बालकको गर्भमें ही प्राप्त हो गये थे
ວະສິດຖະກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງແລ້ວ, ພຣະເວດທັງໝົດພ້ອມດ້ວຍອົງປະກອບຫົກປະການ ໄດ້ເຂົ້າສູ່ເດັກນີ້ຕັ້ງແຕ່ຍັງຢູ່ໃນຄັນ—ເພາະປາດຖະໜາຈະເຮັດສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮັກແກ່ວົງສ໌ພຣຶກຸອີກຄັ້ງ».
Verse 5
सो<यं पितृवधाद् व्यक्त क्रोधाद् वो हन्तुमिच्छति । तेजसा तस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि व:
ວະສິດຖະກ່າວວ່າ: «ເດັກນີ້ແຫຼະ, ໂກດຢ່າງແຈ້ງຊັດເນື່ອງຈາກການຂ້າພໍ່ຂອງລາວ, ແທ້ຈິງແລ້ວປາດຖະໜາຈະຂ້າພວກເຈົ້າ. ດ້ວຍລັດສະຫມີທິບຂອງອຳນາດລາວ, ສາຍຕາຂອງພວກເຈົ້າຈຶ່ງຖືກຊິງໄປ».
Verse 6
तमेव यूयं याचध्वमौर्व मम सुतोत्तमम् । अयं व: प्रणिपातेन तुष्टो दृष्टी: प्रमोक्ष्यति
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຈົ້າຈົ່ງວອນຂໍ ອໍຣະວະ ແຕ່ຜູ້ດຽວ—ບຸດຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດຂອງຂ້າ. ເມື່ອພໍໃຈດ້ວຍການກົ້ມກາບຢ່າງນອບນ້ອມຂອງພວກເຈົ້າ ລາວຈະຄືນໃຫ້ແສງຕາທີ່ພວກເຈົ້າເຄີຍສູນເສຍ»។
Verse 7
वसिष्ठ उवाच एवमुक्तास्तत: सर्वे राजानस्ते तमूरुजम् । ऊचुः प्रसीदेति तदा प्रसादं च चकार स:
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ບັນດາກະສັດທັງຫມົດກໍໄປຫາຜູ້ສືບສາຍຈາກ ອຸຣຸ ແລ້ວກ່າວວ່າ «ຂໍໃຫ້ເມດຕາ, ຂໍໃຫ້ພໍໃຈ»। ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາວອນຂໍອັນນອບນ້ອມນັ້ນ ອໍຣະວະກໍອ່ອນໃຈ ແລະປະທານພຣະຄຸນ—ຄືນໃຫ້ແສງຕາແກ່ພວກເຂົາ।
Verse 8
अनेनैव च विख्यातो नाम्ना लोकेषु सत्तम: । स ऑर्व इति विप्रर्षिरूरुं भित्तता व्यजायत,वे साधुशिरोमणि ब्रह्मर्षि अपनी माताका ऊरु भेदन करके उत्पन्न हुए थे, इसी कारण लोकमें “और्व” नामसे उनकी ख्याति हुई
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍເຫດນີ້ເອງ ລາວຈຶ່ງໂດງດັງໃນໂລກທັງຫມົດດ້ວຍນາມນັ້ນ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດ. ຣິຊິພຣາຫມັນນັ້ນ ເກີດມາໂດຍຜ່າຂາອ່ອນຂອງແມ່; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂານນາມໃນໂລກວ່າ ‘ອໍຣະວະ’»។
Verse 9
चक्षूंषि प्रतिलब्ध्वा च प्रतिजग्मुस्ततो नृपा: । भार्गवस्तु मुनिर्मेने सर्वतलोकपराभवम्
ເມື່ອໄດ້ຄືນມາຊຶ່ງສາຍຕາ ບັນດາກະສັດກໍຈາກໄປ ແລະກັບສູ່ເສັ້ນທາງຂອງຕົນ. ແຕ່ພຣະມຸນີ ອໍຣະວະ ແຫ່ງວົງສາ ພາຣຄະວະ ເມື່ອຄິດທົບທວນເຫດການນັ້ນ ກໍເຫັນວ່າເປັນຄວາມອັບອາຍ ແລະຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງໂລກທັງປວງ.
Verse 10
स चक्रे तात लोकानां विनाशाय महामना: । सर्वेषामेव कार्त्स्न्येन मन: प्रवणमात्मन:,वत्स पराशर! उन महामना मुनिने समस्त लोकोंका पूर्णरूपसे विनाश करनेकी ओर अपना मन लगाया
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ນັ້ນ ໄດ້ຫັນເປົ້າໝາຍໄປສູ່ການທໍາລາຍໂລກທັງຫມົດ. ຈິດຂອງລາວເອງໂນ້ມໄປທັງໝົດ—ບໍ່ເຫຼືອເລີຍ—ສູ່ຄວາມພິນາດຂອງສັດທັງປວງ, ໂອ ປະຣາຊະຣະ!»
Verse 11
इच्छन्नपचितिं कर्तु भूगूणां भूगुनन्दन: । सर्वलोकविनाशाय तपसा महतैधित:
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: ເພາະປາດຖະນາຈະຖວາຍກຽດແລະຕອບແທນໃຫ້ແກ່ພວກພຣຶກຸ ອໍຣະວະ—ຜູ້ເຮັດໃຫ້ວົງພຣຶກຸຊື່ນບານ—ໄດ້ຕັ້ງປະຕິຍານຈະທຳລາຍລົກທັງປວງ; ແລະດ້ວຍຕະປະສະຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ລາວໄດ້ເພີ່ມພະລັງຂອງຕົນຢ່າງຫຼາຍ.
Verse 12
तापयामास तॉल्लोकान् सदेवासुरमानुषान् । तपसोग्रेण महता नन्दयिष्यन् पितामहान्
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: ເພື່ອໃຫ້ບັນພະບຸລຸດຂອງຕົນຊື່ນບານ ລາວໄດ້ປະພຶດຕະປະສະຍາອັນຮຸນແຮງຢ່າງຍິ່ງ; ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະປະນັ້ນ ລົກທັງປວງ—ພ້ອມທັງເທວະ, ອະສຸຣະ ແລະມະນຸດ—ຖືກເຜົາໃຫ້ຮ້ອນລະອຸ.
Verse 13
ततस्तं पितरस्तात विज्ञाय कुलनन्दनम् । पितृलोकादुपागम्य सर्व ऊचुरिदं वच:,तात! तदनन्तर सभी पितरोंने अपने कुलका आनन्द बढ़ानेवाले और्व मुनिका वह निश्चय जानकर पितृलोकसे आकर यह बात कही
ຕໍ່ມາ ບັນພະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ເມື່ອຮູ້ເຫັນຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງລາວ—ໂອ ລູກເອີຍ, ຜູ້ເປັນຄວາມພູມໃຈແຫ່ງວົງ—ກໍອອກຈາກໂລກແຫ່ງປິຕຣະ ແລະກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ກັບລາວ.
Verse 14
पितर ऊचु. और्व दृष्ट: प्रभावस्ते तपसोग्रस्य पुत्रक | प्रसादं कुरु लोकानां नियच्छ क्रोधमात्मन:
ບັນພະບຸລຸດກ່າວວ່າ: “ໂອ ອໍຣະວະ ລູກເອີຍ, ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນພະລັງທີ່ເກີດຈາກຕະປະອັນຮຸນແຮງຂອງເຈົ້າແລ້ວ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຫ້າມຄວາມໂກດໃນໃຈ ແລະຈົ່ງໂປດປານປະທານພຣະຄຸນແກ່ລົກທັງປວງ.”
Verse 15
नानीशैहिं तदा तात भगुभिभवितात्मभि: | वधो हापेक्षित: सर्व: क्षत्रियाणां विहिंसताम्
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ຢ່າໄດ້ຄິດວ່າ ໃນຍາມທີ່ພວກກະສັດຕຣິຍະກຳລັງກໍ່ຄວາມຮຸນແຮງຕໍ່ພວກເຮົາ, ພວກເຮົາ—ພຣຶກຸຜູ້ມີໃຈບໍລິສຸດແລະຝຶກຝົນດີ—ໄດ້ຍອມຮັບການຖືກຂ້າລ້າງວົງທັງໝົດຢ່າງງຽບໆ ເພາະຄວາມອ່ອນແອ. ບໍ່ແມ່ນເຫດນັ້ນ.”
Verse 16
आयुषा विप्रकृष्टेन यदा न: खेद आविशत् | तदास्माभिरवर् धस्तात क्षत्रियैरीप्सित: स्वयम्
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອອາຍຸຂອງພວກເຮົາຖືກຍືດອອກຍາວເກີນຄວນ ແຕ່ຄວາມຕາຍກໍບໍ່ມາ ຄວາມເຫນື່ອຍລ້າອັນເລິກລ້ຳໄດ້ຄອບງຳພວກເຮົາ. ດັ່ງນັ້ນ ລູກເອີຍ, ພວກເຮົາເອງໄດ້ເກີດຄວາມປາດຖະໜາໃຫ້ຖືກສັງຫານໂດຍພວກກະສັດຕະຣິຍະ—ຈົ່ງໃຈສະແຫວງຫາຄວາມຕາຍຂອງຕົນ».
Verse 17
निखातं यच्च वै वित्तं केनचिद् भृगुवेश्मनि । वैरायैव तदा न्यस्तं क्षत्रियान् कोपयिष्णुभि:
ແລະຊັບສົມບັດທີ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງໄດ້ຝັງໄວ້ໃນເຮືອນຂອງຊາວພຣະຕະກູນພຣິກຸ ໃນເວລານັ້ນກໍຖືກວາງໄວ້ເພື່ອຈຸດໄຟແຫ່ງຄວາມອາຄາດແຄ້ນເທົ່ານັ້ນ—ໂດຍຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາຈະຍຸໃຫ້ພວກກະສັດຕະຣິຍະໂກດເກີນ.
Verse 18
कि हि वित्तेन नः कार्य स्वर्गेप्सूनां द्विजोत्तम । यदस्माकं धनाध्यक्ष: प्रभूतं धनमाहरत्
«ພວກເຮົາຜູ້ປາດຖະໜາສະຫວັນ ໂອ ທະວິຊະຜູ້ປະເສີດ, ຈະຕ້ອງການຊັບສິນອັນໃດ? ເພາະຜູ້ຄຸ້ມຄອງຊັບຂອງພວກເຮົາ—ກຸເບຣະເອງ—ໄດ້ນຳຊັບສົມບັດອັນອຸດົມມາໃຫ້ແລ້ວ».
Verse 19
यदा तु मृत्युरादातुं न न: शकक्नोति सर्वशः । तदास्माभिरयं दृष्ट उपायस्तात सम्मत:,तात! जब मौत हमें अपने अंकमें न ले सकी, तब हमलोगोंने सर्वसम्मतिसे यह उपाय ढूँढ़ निकाला था
ແຕ່ເມື່ອຄວາມຕາຍບໍ່ອາດນຳພວກເຮົາໄປໄດ້ທັງໝົດ ລູກເອີຍ, ພວກເຮົາໄດ້ປຶກສາກັນ ແລ້ວພົບແລະເຫັນພ້ອມກັນໃນວິທີການນີ້.
Verse 20
आत्महा च पुमांस्तात न लोकॉल्लभते शुभान् | ततोअस्माभि: समीक्ष्यैवं नात्मना55त्मा निपातित:
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ຜູ້ຊາຍທີ່ຂ້າຕົນເອງ ບໍ່ໄດ້ບັນລຸໂລກອັນມົງຄຸນ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດແລ້ວ, ພວກເຮົາຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຕົນເອງລົ້ມລົງດ້ວຍມືຂອງຕົນ».
Verse 21
न चैतन्न: प्रियं तात यदिदं कर्तुमिच्छसि । नियच्छेदं मन: पापात् सर्वलोकपराभवात्
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ສິ່ງທີ່ເຈົ້າປາດຖະນາຈະເຮັດນີ້ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພວກເຮົາ. ຈົ່ງຫ້າມໃຈຈາກເສັ້ນທາງບາບນີ້, ເພາະມັນຈະນໍາໄປສູ່ຄວາມພິນາດຂອງທຸກໂລກ»។
Verse 22
मा वधी: क्षत्रियांस्तात न लोकान् सप्त पुत्रक | दूषयन्तं तपस्तेज: क्रोधमुत्पतितं जहि
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ຢ່າຂ້າພວກກະສັດ-ນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ເລີຍ; ລູກທີ່ຮັກ, ຢ່ານໍາຄວາມພິນາດມາໃຫ້ແກ່ໂລກທັງເຈັດ. ຄວາມໂກດທີ່ເກີດຂຶ້ນນີ້ ຈະເຮັດໃຫ້ລັດສະໝີທີ່ເກີດຈາກຕະປະຂອງເຈົ້າເສື່ອມມົນ—ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງທໍາລາຍຄວາມໂກດນັ້ນເອງ»។
Verse 177
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत चैत्ररथपर्वमें औवोपाख्यानविषयक एक सौ सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ 177 ຂອງຕອນ Auvopākhyāna ໃນພາກ Caitraratha ພາຍໃນ Ādi Parva ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 178
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि चैत्ररथपर्वण्यौर्ववारणे अष्टसप्तत्यधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ 178 ໃນ Ādi Parva ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ໃນພາກ Caitraratha ໃນຕອນກ່ຽວກັບ Aurva ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ.
Frequently Asked Questions
The audience confronts a legitimacy dilemma: whether a figure presenting as a brahmin youth should attempt a kṣatriya-coded martial trial, and whether failure would dishonor the officiating brahmins and the assembly’s ritual order.
Competence joined with restraint converts private capability into socially valid authority; disciplined action, performed without agitation and within agreed norms, becomes a credible basis for recognition and alliance.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-function is demonstrative—establishing Arjuna’s validated excellence and the institutional legitimacy of Draupadī’s selection within the epic’s causal chain.