Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 58

Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī

Devanagari script

गणेश्वरानर्कसहस्त्रकल्पान् नन्दीश्वरादीनमितप्रभावान् / त्रिलोकभर्तुः पुरतो ऽन्वपश्यत् कुमारमग्निपतिमं सशाखम्

Transliteration

gaṇeśvarānarkasahastrakalpān nandīśvarādīnamitaprabhāvān / trilokabhartuḥ purato 'nvapaśyat kumāramagnipatimaṃ saśākham

Translation

ແລ້ວທ່ານໄດ້ເຫັນຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະອົງຜູ້ຄ້ຳຈຸນສາມໂລກ ບັນດາຄະເນສະວະຣະທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງຖືກຫຼໍ່ຈາກຕາເວັນພັນດວງ ພ້ອມນັນດີສະວະຣະ ແລະຜູ້ຕິດຕາມອື່ນໆຜູ້ມີອຳນາດຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້; ແລະໄດ້ເຫັນກຸມາຣະ (ສະກັນດະ) ຈອມທັບເທວະ ລຸກໂຊດດັ່ງໄຟ ພ້ອມບໍລິວານຂອງພຣະອົງ.

Word by Word

• गणेश्वरान्: the lords of the gaṇas
• गणेश्वरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गणेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; समासः गण+ईश्वर (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अर्कसहस्रकल्पान्: (having splendor) like a thousand suns
• अर्कसहस्रकल्पान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अर्क+सहस्र+कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः अर्कसहस्रस्य कल्पाः इव (उपमान-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)

• नन्दीश्वरादीन्: Nandīśvara and others
• नन्दीश्वरादीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नन्दीश्वर+आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः नन्दीश्वरः आदि यस्य (आदि-तत्पुरुष)

• अमितप्रभावान्: of immeasurable power
• अमितप्रभावान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अमित+प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः अमितः प्रभावः यस्य (कर्मधारय)

• त्रिलोकभर्तुः: of the sustainer of the three worlds
• त्रिलोकभर्तुः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्रि+लोक+भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; समासः त्रिलोकानां भर्ता (षष्ठी-तत्पुरुष)

• पुरतः: in front
• पुरतः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (स्थानवाचक)

• अनु: after, along
• अनु: Upasarga (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय; क्रियायोगे

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; धातुः दृश्; (अनु+अपश्यत् = अन्वपश्यत्)

• कुमारम्: Kumāra (Skanda)
• कुमारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अग्निपतिम्: the lord of fire
• अग्निपतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि+पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः अग्नेः पतिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सशाखम्: with branches
• सशाखम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स+शाख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः सह शाखाभिः (स-पूर्वक अव्ययीभाव)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration, traditionally Sūta relating the account to the sages)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Gaṇeśvaras (Shiva’s attendants)
• Nandīśvara (Nandin)
• Kumāra (Skanda/Kārttikeya)
• Trilokabhartṛ (Lord of the three worlds)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

By portraying the “supporter of the three worlds” before whom even mighty divine hosts stand, the verse emphasizes a single sovereign principle presiding over cosmic order; the Atman is implied as that ultimate ground reflected in divine majesty and hierarchy.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse highlights darśana (sacred vision) as a fruit of devotion and disciplined inner focus—an experiential confirmation of the deity’s presence, aligning with Purāṇic yoga where concentration, purity, and bhakti culminate in theophany.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By placing Shiva’s Gaṇas and Skanda in the presence of the “Lord of the three worlds,” the verse supports the Kurma Purana’s integrative stance: sectarian forms and retinues function within one overarching divine sovereignty, harmonizing Shaiva and Vaishnava frames.