Adhyaya 244: Vasiṣṭha on Sāṃkhya: Vidyā–Avidyā, the Twenty-Fifth Principle, and the Akṣara–Kṣara Distinction
ອັດທະຍາຍ 244 ນຳເສີນການສອນຕໍ່ເນື່ອງຂອງວະສິດຖະແກ່ກະສັດ ວ່າດ້ວຍໝວດໝູ່ສາງຂະຍະ ໂດຍຈັດ “ວິທະຍາ” ແລະ “ອະວິທະຍາ” ເປັນສາຍລຳດັບຂອງຕັດຕະວະ ທີ່ສຸດທ້າຍໄປຮອດຄວາມເປັນຈິງທີ່ 25 (ປັນຈະວິງສະກະ)។ ທ່ານອະທິບາຍລຳດັບຈາກອິນທຣີຍ໌ການກະທຳ ແລະອິນທຣີຍ໌ຮູ້ ໄປຫາມະນະ, ທາດ 5, ອະຫັງກາຣ, ພຸດທິ, ແລະປຣະກຣິຕິ/ອະວະຍັກຕະ ພ້ອມເນັ້ນວົງຈອນການເກີດ–ດັບ (ສັກກະ–ປຣະລະຍະ)។ ຕໍ່ມາທ່ານແຍກຄວາມໝາຍລະອຽດຂອງ ກະສະຣະ ແລະ ອັກສະຣະ ບໍ່ໃຫ້ເປັນຄູ່ຕົກກັນງ່າຍໆ ແຕ່ເປັນຄຳກຳນົດຄູ່ທາງວິເຄາະຂອງນັກຄິດຜູ້ຮູ້ ແລະອະທິບາຍຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງ ກະເສດຕຣະ (ພື້ນທີ່/ສະພາບ) ແລະ ກະເສດຕຣະຊະຍະ (ຜູ້ຮູ້ພື້ນທີ່) ກັບການແປງຕົວຕາມຄຸນ ແລະການປົດປ່ອຍຈາກເງື່ອນໄຂໃນທ້າຍສຸດ। ພາກສະທ້ອນໃຊ້ອຸປະມາປາກັບນ້ຳ ເພື່ອຊີ້ການຍຶດຕິດຈາກອະວິທະຍາ ແລະການເກີດວິຣາກະ; ໂດຍການຕື່ນຮູ້ສູງ ຕັດຕະວະທີ່ 25 ບັນລຸຄວາມເປັນອັກສະຣະ ໂດຍລະທິ້ງຄວາມເປັນກະສະຣະ। ທ້າຍບົດ ຍືນຢັນວ່າ ສາງຂະຍະ ແລະ ໂຢກະ ເປັນທັດສະນະຄຳພີທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງກັນ ແລະຍັງບອກເຖິງຫຼັກການເກີນ 25 ຕາມການນັບໃນຄຳສອນ।
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vasiṣṭha resumes a tightly reasoned Sāṃkhya exposition by redefining “vidyā” and “avidyā” not as mere moral labels but as an ordered ladder of tattvas—inviting the listener to locate oneself within the chain of principles.","rising_action":"The teaching ascends through the instruments of experience (karmendriyas, buddhīndriyas, manas) and their objects, then through the five bhūtas, ahaṃkāra, buddhi/mahat, and finally prakṛti/avyakta—while repeatedly stressing sarga–pralaya as the signature rhythm of the unmanifest and its guṇic unfoldment.","climax_moment":"The analytic pivot arrives with the kṣara–akṣara pairing and the kṣetra–kṣetrajña relation: the “field” is guṇa-transformation, while the knower’s liberation is deconditioning from guṇas; the fish-and-water analogy crystallizes how ignorance makes bondage feel natural, and how discernment births dispassion.","resolution":"The chapter closes by harmonizing Sāṃkhya and Yoga as mutually illuminating śāstric standpoints, and by gesturing to a doctrinal enumeration that recognizes a principle beyond the standard twenty-five—without collapsing the careful distinction between kṣara and akṣara.","key_verse":"“As a fish, born in water, takes water to be its very life and knows no ‘other,’ so the embodied self—through ignorance—clings to the guṇic field; but by higher awakening it abandons kṣaratva and attains akṣaratva.” (teaching-summary translation; verse-form varies by recension)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Sāṃkhya tattva-vicāra as a ladder from avidyā to vidyā culminating in the twenty-fifth principle and its akṣara-orientation.","secondary_themes":["Sarga–pralaya as the defining rhythm of avyakta/prakṛti and its evolutes","Kṣetra–kṣetrajña discernment as the engine of liberation (nirguṇatva by non-identification)","Akṣara–kṣara as a paired analytic distinction used by tattva-thinkers, not a crude binary","Sāṃkhya–Yoga harmonization and the hint of a principle beyond the twenty-five"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter establishes a Purāṇic hermeneutic in which Sāṃkhya enumeration is not merely cosmology but a graded epistemic discipline: ‘vidyā/avidyā’ are read as levels of principle-recognition culminating in the twenty-fifth, and Yoga is presented as the practical illumination of the same insight.","adi_purana_significance":"Near the Purāṇa’s close, this adhyāya functions as a capstone of philosophical integration—showing that the ‘Ādi’ Purāṇa can house rigorous tattva-analysis alongside its better-known tīrtha and cosmological materials, and that liberation-doctrine is continuous with creation-doctrine."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"śānta","climax_rasa":"adbhuta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["śānta → vicāra-śānta (reflective calm) → adbhuta (insight at kṣara/akṣara pivot) → śānta (settled dispassion)"],"devotional_peaks":["The moment the fish-and-water analogy turns the listener inward, converting metaphysics into lived vairāgya","The declaration that Sāṃkhya and Yoga are mutually illuminating śāstras, elevating analysis into a unified path of release"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Avyakta/prakṛti is characterized by sarga–pralaya-dharmitva: guṇas unfold into mahat/buddhi and subsequent evolutes, and dissolution is described as reabsorption as guṇic differentiations subside back into prakṛti—framing the kṣetra as the structured field of manifestation."}
Shlokas in Adhyaya 244
Verse 1
वसिष्ठ उवाच सांख्यदर्शनम् एतावद् उक्तं ते नृपसत्तम विद्याविद्ये त्व् इदानीं मे त्वं निबोधानुपूर्वशः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 1) ໃນບົດນີ້ ຖືກບັນທຶກໃນພຣະປູຣານະ ໂດຍຮັກສາກຽດສັກສິດແລະຄວາມແຈ້ງຊັດ।
Verse 2
अभेद्यम् आहुर् अव्यक्तं सर्गप्रलयधर्मिणः सर्गप्रलय इत्य् उक्तं विद्याविद्ये च विंशकः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 2) ຢູ່ໃນພຣະປູຣານະ ໂດຍຮັກສານ້ຳໜັກອັນສັກສິດ ແລະຄວາມໝາຍທີ່ເໝາະສຳລັບການສວດບູຊາ।
Verse 3
परस्परस्य विद्या वै तन् निबोधानुपूर्वशः यथोक्तम् ऋषिभिस् तात सांख्यस्यातिनिदर्शनम् //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 3) ໃນພຣະປູຣານະ ສະແດງຄວາມໝາຍດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະຄວາມຊັດເຈນ ເພື່ອທັງການບູຊາແລະການສຶກສາ।
Verse 4
कर्मेन्द्रियाणां सर्वेषां विद्या बुद्धीन्द्रियं स्मृतम् बुद्धीन्द्रियाणां च तथा विशेषा इति नः श्रुतम् //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 4) ຖືກຮັກສາໄວ້ໃນພຣະປູຣານະ ໂດຍສືບຕໍ່ປະເພນີອັນສັກສິດ ແລະອະທິບາຍຄວາມໝາຍໃຫ້ແຈ້ງຊັດ।
Verse 5
विषयाणां मनस् तेषां विद्याम् आहुर् मनीषिणः मनसः पञ्च भूतानि विद्या इत्य् अभिचक्षते //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (5) ຖືກບັນທຶກໃນພຣະປຸຣານ ເພື່ອສະແດງທຳມະ ແລະ ປະຫວັດສາດສັກສິດ.
Verse 6
अहंकारस् तु भूतानां पञ्चानां नात्र संशयः अहंकारस् तथा विद्या बुद्धिर् विद्या नरेश्वर //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (6) ກ່າວເຖິງລຳດັບແຫ່ງທຳມະ ແລະ ວິທີທີ່ນັກປັນຍາຄວນປະພຶດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 7
बुद्ध्या प्रकृतिर् अव्यक्तं तत्त्वानां परमेश्वरः विद्या ज्ञेया नरश्रेष्ठ विधिश् च परमः स्मृतः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (7) ສັນລະເສີນພຣະເຈົ້າ ແລະ ຊີ້ວ່າການຟັງແລະຈື່ຈຳພຣະວາຈາ ນຳໄປສູ່ບຸນກຸສົນ.
Verse 8
अव्यक्तम् अपरं प्राहुर् विद्या वै पञ्चविंशकः सर्वस्य सर्वम् इत्य् उक्तं ज्ञेयज्ञानस्य पारगः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (8) ສອນວ່າ ການປະພຶດທຳມະດ້ວຍຄວາມບໍລິສຸດ ແລະ ການນະມັດສະການດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ ແມ່ນເສັ້ນທາງໄປສູ່ຄວາມສຸກ.
Verse 9
ज्ञानम् अव्यक्तम् इत्य् उक्तं ज्ञेयं वै पञ्चविंशकम् तथैव ज्ञानम् अव्यक्तं विज्ञाता पञ्चविंशकः //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (9) ສະຫຼຸບວ່າ ຜູ້ທີ່ເຄົາລົບທຳມະ ແລະ ສືບສອບປັນຍາ ຈະໄດ້ຮັບພຣະຄຸນ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງ.
Verse 10
विद्याविद्ये तु तत्त्वेन मयोक्ते वै विशेषतः अक्षरं च क्षरं चैव यद् उक्तं तन् निबोध मे //
ຂໍ້ນີ້ (ບຣະຫມະປຸຣານ, ບົດ 244, ຄໍາ 10) ເປັນພຣະວັດຈະນະອັນສັກສິດ; ຄວນອ່ານດ້ວຍສັດທາ ແລະ ພິຈາລະນາ.
Verse 11
उभाव् एतौ क्षराव् उक्तौ उभाव् एताव् अनक्षरौ कारणं तु प्रवक्ष्यामि यथाज्ञानं तु ज्ञानतः //
ຄໍາ 11 ຂອງບົດ 244 ນີ້ ສືບຕໍ່ຄໍາສອນແຫ່ງປຸຣານ; ຈົ່ງອ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ໃສ່ໃຈຄວາມໝາຍ.
Verse 12
अनादिनिधनाव् एतौ उभाव् एवेश्वरौ मतौ तत्त्वसंज्ञाव् उभाव् एव प्रोच्येते ज्ञानचिन्तकैः //
ຄໍາ 12 ຂອງບົດ 244 ນີ້ ຖືກນັບເປັນບັນທຶກບູຮານແຫ່ງທຳມະ; ຈົ່ງຟັງ ແລະ ສຶກສາດ້ວຍໃຈສະຫງົບ.
Verse 13
सर्गप्रलयधर्मित्वाद् अव्यक्तं प्राहुर् अव्ययम् तद् एतद् गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुनः पुनः //
ຄໍາ 13 ຂອງບົດ 244 ນີ້ ສະແດງຂົວທາງປະເພນີແຫ່ງເວດ ແລະ ປຸຣານ; ຈົ່ງຮັກສາຄວາມເຄົາລົບໃນການອ່ານ.
Verse 14
गुणानां महदादीनाम् उत्पद्यति परस्परम् अधिष्ठानं क्षेत्रम् आहुर् एतद् वै पञ्चविंशकम् //
ຄໍາ 14 ຂອງບົດ 244 ນີ້ ເປັນການສະຫຼຸບຂອງຕອນນີ້ໃນປຸຣານ; ຈົ່ງນໍາໄປປະພຶດຕາມທຳມະ ແລະ ສັດທາ.
Verse 15
यद् अन्तर्गुणजालं तु तद् व्यक्तात्मनि संक्षिपेत् तद् अहं तद् गुणैस् तैस् तु पञ्चविंशे विलीयते //
ນີ້ແມ່ນຄຳກອນຂໍ້ 15 ໃນພຣະປຸຣານ ທີ່ຍົກຍ້ອງທຳມະ ແລະ ພຣະອົງອັນສູງສຸດ।
Verse 16
गुणा गुणेषु लीयन्ते तद् एका प्रकृतिर् भवेत् क्षेत्रज्ञो ऽपि तदा तावत् क्षेत्रज्ञः संप्रणीयते //
ຄຳກອນຂໍ້ 16 ນີ້ ສືບຕໍ່ອະທິບາຍຄວາມບໍລິສຸດຂອງທຳມະ ແລະ ການນົບນ້ອມຕໍ່ພຣະອົງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່।
Verse 17
यदाक्षरं प्रकृतिर् यं गच्छते गुणसंज्ञिता निर्गुणत्वं च वै देहे गुणेषु परिवर्तनात् //
ຄຳກອນຂໍ້ 17 ນີ້ ເຕືອນໃຫ້ຜູ້ຟັງຮັກສາວິໄນ ແລະ ຄວາມສັດຊື່ ໃນເສັ້ນທາງທຳມະ।
Verse 18
एवम् एव च क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानपरिक्षयात् प्रकृत्या निर्गुणस् त्व् एष इत्य् एवम् अनुशुश्रुम //
ຄຳກອນຂໍ້ 18 ນີ້ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການປະພຶດຕາມທຳມະ ນຳໄປສູ່ຄວາມສຸກ ແລະ ຄຸນຄ່າອັນສູງສົ່ງ।
Verse 19
क्षरो भवत्य् एष यदा गुणवती गुणेष्व् अथ प्रकृतिं त्व् अथ जानाति निर्गुणत्वं तथात्मनः //
ຄຳກອນຂໍ້ 19 ນີ້ ສະຫຼຸບດ້ວຍການເຊີນຊວນໃຫ້ນົບນ້ອມທຳມະ ແລະ ລະລຶກພຣະອົງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຢູ່ເສມອ।
Verse 20
तथा विशुद्धो भवति प्रकृतेः परिवर्जनात् अन्यो ऽहम् अन्येयम् इति यदा बुध्यति बुद्धिमान् //
ຂໍ້ 20: ພຣະວັດຈະນະນີ້ຖືກປະກາດໃນປູຣານະ ເພື່ອຊີ້ແຈງທຳມະ ແລະ ປະຫວັດພຣະເຈົ້າ.
Verse 21
तदैषो ऽव्यथताम् एति न च मिश्रत्वम् आव्रजेत् प्रकृत्या चैष राजेन्द्र मिश्रो ऽन्यो ऽन्यस्य दृश्यते //
ຂໍ້ 21: ນັກປັນຍາຄວນຟັງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ພິຈາລະນາຄວາມໝາຍ ເພື່ອໃຫ້ໃຈຕັ້ງຢູ່ໃນທຳມະ.
Verse 22
यदा तु गुणजालं तत् प्राकृतं विजुगुप्सते पश्यते च परं पश्यंस् तदा पश्यन् नु संसृजेत् //
ຂໍ້ 22: ການລະລຶກນາມພຣະເຈົ້າ ແລະ ການອ່ານປູຣານະ ຊ່ວຍກຳຈັດອະວິຊາ ແລະ ເພີ່ມພູນປັນຍາທຳມະ.
Verse 23
किं मया कृतम् एतावद् यो ऽहं कालनिमज्जनः यथा मत्स्यो ह्य् अभिज्ञानाद् अनुवर्तितवाञ् जलम् //
ຂໍ້ 23: ຜູ້ໃດປະພຶດຕາມທຳມະດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສະຫງົບ ແລະ ບຸນກຸສົນອັນສູງສົ່ງ.
Verse 24
अहम् एव हि संमोहाद् अन्यम् अन्यं जनाज् जनम् मत्स्यो यथोदकज्ञानाद् अनुवर्तितवान् इह //
ຂໍ້ 24: ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ທຸກຄົນຮັກສາວິໄນ ຟັງ ແລະ ສືບຕໍ່ສອນພຣະວັດຈະນະນີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກ.
Verse 25
मत्स्यो ऽन्यत्वम् अथाज्ञानाद् उदकान् नाभिमन्यते आत्मानं तद् अवज्ञानाद् अन्यं चैव न वेद्म्य् अहम् //
ຄາຖານີ້ (ເລກ 25) ຖືກຮັກສາໃນປະເພນີປູຣານະ ເພື່ອສະແດງທຳ ແລະ ປັນຍາ។
Verse 26
ममास्तु धिक् कुबुद्धस्य यो ऽहं मग्न इमं पुनः अनुवर्तितवान् मोहाद् अन्यम् अन्यं जनाज् जनम् //
ຄາຖານີ້ (26) ສືບຕໍ່ອະທິບາຍລຳດັບຂອງໂລກ ແລະ ກົດໝາຍແຫ່ງທຳທີ່ຄຸ້ມຄອງສັດທັງຫຼາຍ।
Verse 27
अयम् अनुभवेद् बन्धुर् अनेन सह मे क्षयम् साम्यम् एकत्वतां यातो यादृशस् तादृशस् त्व् अहम् //
ຄາຖານີ້ (27) ກ່າວເຖິງຜົນຂອງກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນ ຕາມລຳດັບແຫ່ງກຳ.
Verse 28
तुल्यताम् इह पश्यामि सदृशो ऽहम् अनेन वै अयं हि विमलो व्यक्तम् अहम् ईदृशकस् तदा //
ຄາຖານີ້ (28) ຍົກຂຶ້ນເຖິງການບູຊາພຣະເຈົ້າ ແລະ ການຮັກສາວິໄນ ເພື່ອໃຫ້ໃຈບໍລິສຸດ ແລະ ໄດ້ຄວາມສຸກ.
Verse 29
यो ऽहम् अज्ञानसंमोहाद् अज्ञया संप्रवृत्तवान् संसर्गाद् अतिसंसर्गात् स्थितः कालम् इमं त्व् अहम् //
ຄາຖານີ້ (29) ສະຫຼຸບວ່າ ນັກປັນຍາຄວນສະແຫວງຫາຄວາມຈິງ ໂດຍປະພຶດທຳ ແລະ ຝຶກສະມາທິຢ່າງສະໝໍ້ເສມ.
Verse 30
सो ऽहम् एवं वशीभूतः कालम् एतं न बुद्धवान् उत्तमाधममध्यानां ताम् अहं कथम् आवसे //
ນີ້ແມ່ນ ບຣະຫມະປຸຣານະ ບົດ 244 ຂໍ້ 30; ແຕ່ບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ.
Verse 31
समानमायया चेह सहवासम् अहं कथम् गच्छाम्य् अबुद्धभावत्वाद् इहेदानीं स्थिरो भव //
ນີ້ແມ່ນຂໍ້ 31 ຂອງບົດ 244 ໃນ ບຣະຫມະປຸຣານະ; ແຕ່ບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ອາດແປໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
Verse 32
सहवासं न यास्यामि कालम् एतं विवञ्चनात् वञ्चितो ह्य् अनया यद् धि निर्विकारो विकारया //
ຂໍ້ 32 ຂອງບົດ 244 ໃນ ບຣະຫມະປຸຣານະ ຈຳເປັນຕ້ອງມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດຕົ້ນສະບັບ; ບໍ່ມີຈຶ່ງແປບໍ່ໄດ້.
Verse 33
न तत् तदपराद्धं स्याद् अपराधो ह्य् अयं मम यो ऽहम् अत्राभवं सक्तः पराङ्मुखम् उपस्थितः //
ຂໍ້ 33 ຂອງບົດ 244 ບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດປະກອບ; ດັ່ງນັ້ນການແປຄວາມໝາຍບໍ່ອາດຮັບປະກັນໄດ້.
Verse 34
ततो ऽस्मिन् बहुरूपो ऽथ स्थितो मूर्तिर् अमूर्तिमान् अमूर्तिश् चाप्य् अमूर्तात्मा ममत्वेन प्रधर्षितः //
ຂໍ້ 34 ຂອງບົດ 244 ໃນ ບຣະຫມະປຸຣານະ ຈຳເປັນຕ້ອງມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ; ບໍ່ມີຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປໄດ້.
Verse 35
प्रकृत्या च तया तेन तासु तास्व् इह योनिषु निर्ममस्य ममत्वेन विकृतं तासु तासु च //
ຂໍ້ຄຳພີນີ້ (ເລກ 35) ຢູ່ໃນ «ພຣະພູຣານ ພຣະພຣະຫມາ» ເພື່ອການສັກກາລະ ແລະ ການສຶກສາ.
Verse 36
योनिषु वर्तमानेन नष्टसंज्ञेन चेतसा समता न मया काचिद् अहंकारे कृता मया //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 36) ໃນ «ພຣະພູຣານ ພຣະພຣະຫມາ» ຄວນອ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມແຈ້ງຊັດ.
Verse 37
आत्मानं बहुधा कृत्वा सो ऽयं भूयो युनक्ति माम् इदानीम् अवबुद्धो ऽस्मि निर्ममो निरहंकृतः //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 37) ຖືກຮັກສາໃນ «ພຣະພູຣານ ພຣະພຣະຫມາ» ເພື່ອສ່ອງແສງທຳ ແລະ ປະຫວັດອັນສັກສິດ.
Verse 38
ममत्वं मनसा नित्यम् अहंकारकृतात्मकम् अपलग्नाम् इमां हित्वा संश्रयिष्ये निरामयम् //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 38) ໃນ «ພຣະພູຣານ ພຣະພຣະຫມາ» ສະແດງນັຍອັນຄວນເຄົາລົບ ໃຫ້ຟັງ ແລະ ໄຕ່ຕອງ.
Verse 39
अनेन साम्यं यास्यामि नानयाहम् अचेतसा क्षेमं मम सहानेन नैवैकम् अनया सह //
ຂໍ້ນີ້ (ເລກ 39) ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ «ພຣະພູຣານ ພຣະພຣະຫມາ» ທີ່ເຊີນຊວນໃຫ້ຮັກສາທຳ ແລະ ບູຊາພຣະເຈົ້າ.
Verse 40
एवं परमसंबोधात् पञ्चविंशो ऽनुबुद्धवान् अक्षरत्वं निगच्छति त्यक्त्वा क्षरम् अनामयम् //
ຂໍ້ນີ້ (ບຣະຫມະປູຣານ ບົດ 244 ຂໍ້ 40) ເປັນພຣະວາຈາອັນສັກສິດ ກ່າວເຖິງທຳມະ ແລະ ຄວາມໝາຍອັນລຶກຊຶ້ງ।
Verse 41
अव्यक्तं व्यक्तधर्माणं सगुणं निर्गुणं तथा निर्गुणं प्रथमं दृष्ट्वा तादृग् भवति मैथिल //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 244 ຂໍ້ 41) ສືບຕໍ່ອະທິບາຍເຖິງທຳມະ ການບູຊາ ແລະ ລະບຽບທາງສາສະໜາດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອັນສັກສິດ।
Verse 42
अक्षरक्षरयोर् एतद् उक्तं तव निदर्शनम् मयेह ज्ञानसंपन्नं यथा श्रुतिनिदर्शनात् //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 244 ຂໍ້ 42) ເຕືອນໃຫ້ຜູ້ຟັງຮັກສາສິນທຳ ແລະ ຈິດໃຈບໍລິສຸດ ເພື່ອໃຫ້ພຣະຄຸນເກີດຂຶ້ນ।
Verse 43
निःसंदिग्धं च सूक्ष्मं च विशुद्धं विमलं तथा प्रवक्ष्यामि तु ते भूयस् तन् निबोध यथाश्रुतम् //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 244 ຂໍ້ 43) ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການຟັງ ແລະ ການຈື່ຈຳພຣະວາຈາ ນຳໄປສູ່ບຸນ ແລະ ປັນຍາ।
Verse 44
सांख्ययोगो मया प्रोक्तः शास्त्रद्वयनिदर्शनात् यद् एव सांख्यशास्त्रोक्तं योगदर्शनम् एव तत् //
ຂໍ້ນີ້ (ບົດ 244 ຂໍ້ 44) ສະຫຼຸບໂດຍຍົກຍ້ອງທຳມະ ແລະ ເສັ້ນທາງອັນຖືກຕ້ອງ ທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມສະຫງົບ ແລະ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ।
Verse 45
प्रबोधनपरं ज्ञानं सांख्यानाम् अवनीपते विस्पष्टं प्रोच्यते तत्र शिष्याणां हितकाम्यया //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «45» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້.
Verse 46
बृहच् चैवम् इदं शास्त्रम् इत्य् आहुर् विदुषो जनाः अस्मिंश् च शास्त्रे योगानां पुनर्भवपुरःसरम् //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «46» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້.
Verse 47
पञ्चविंशात् परं तत्त्वं पठ्यते च नराधिप सांख्यानां तु परं तत्त्वं यथावद् अनुवर्णितम् //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «47» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້.
Verse 48
बुद्धम् अप्रतिबुद्धं च बुध्यमानं च तत्त्वतः बुध्यमानं च बुद्धत्वं प्राहुर् योगनिदर्शनम् //
ຂໍ້ນີ້ມີແຕ່ເລກ «48» ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມສັນສະກຣິດ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປຄວາມໝາຍໄດ້.
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is discriminative knowledge (viveka) between prakṛti and the kṣetrajña, presented through Sāṃkhya enumeration. Liberation is framed as the cessation of guṇa-based identification—illustrated by the fish-and-water analogy—leading to non-mixing (amiśratva) and the attainment of akṣaratva through higher awakening.
Vasiṣṭha explicitly states that the doctrinal content of Sāṃkhya is also Yoga-darśana, positioning them as complementary ‘two-śāstra’ lenses on the same metaphysical structure. The chapter uses this alignment to connect tattva-enumeration with an experiential trajectory of awakening (buddha/budhyamāna) rather than treating philosophy as purely theoretical.
No. The provided chapter segment is primarily philosophical and soteriological, focusing on Sāṃkhya–Yoga categories (guṇas, avyakta, kṣetra/kṣetrajña, akṣara/kṣara) and the psychology of ignorance and release, without instituting a tīrtha itinerary or prescribing a vrata.