Adhyaya 22
Sāṅkhya Enumeration of Tattvas, Distinction of Puruṣa–Prakṛti, and the Mechanics of Birth and Death
ຕໍ່ເນື່ອງຈາກການສອນອັນໃກ້ຊິດຂອງພຣະກຣິດສະນະແກ່ອຸດດະວະໃນອຸດດະວະ-ຄີຕາ ບົດນີ້ເປີດດ້ວຍຄໍາຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງນັກບຸນຈຶ່ງນັບຕັດຕະວະ (tattva) ຂອງການສ້າງໂລກແຕກຕ່າງກັນ (28, 26, 25, 17 ແລະອື່ນໆ)। ພຣະກຣິດສະນະອະທິບາຍວ່າ ເນື່ອງຈາກອົງປະກອບລະອຽດແລະຫຍາບແຊກຊ້ອນກັນ ແລະດ້ວຍພຣະມາຍາຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງມີມຸມມອງວິເຄາະໄດ້ຫຼາຍແບບ ເຮັດໃຫ້ການນັບຫຼາຍຢ່າງຖືກຕ້ອງໄດ້ໂດຍບໍ່ຂັດກັບຄວາມຈິງ। ຕໍ່ມາພຣະອົງຊີ້ແຈງໂຄງສ້າງສາງຂະຍະ: ກຸນະ, ເວລາເປັນການກະຕຸ້ນກຸນະ, ມະຫັດ-ຕັດຕະວະ, ແລະອະຫັງກາຣະທີ່ແປງໄດ້ສາມຢ່າງ ພ້ອມມຸມມອງສາມ (ອັດຍາດມິກ, ອັດທິໄດວິກ, ອັດທິເພາວຕິກ)। ອຸດດະວະຖາມຕໍ່ວ່າ ພຸຣຸສະ (ຊີວະ) ແລະປຣະກຣິຕິ ເຫັນຄືຢູ່ຮ່ວມກັນໄດ້ແນວໃດ; ພຣະກຣິດສະນະແຍກຜູ້ເສບສຸກອອກຈາກທໍາມະຊາດ ແຕ່ສະແດງການພົວພັນໃນການຮັບຮູ້ທີ່ຖືກຄອບງໍາ। ທ້າຍສຸດອະທິບາຍການເກີດຕາຍວຽນວ່າ ຈິດແລະອິນທຣີຍະທີ່ມີກັມມະນໍາພາສັນສະກາຣະໄປຈາກຮ່າງໜຶ່ງສູ່ອີກຮ່າງ; “ເກີດ” ແລະ “ຕາຍ” ແມ່ນການລະບຸຕົນໃໝ່ທ່າມກາງການປ່ຽນແປງບໍ່ຢຸດ. ບົດນີ້ປິດດ້ວຍການເຕືອນຕໍ່ການເສບອາລົມ ແລະຍ້ໍາວ່າຜູ້ປະຕິບັດຕ້ອງອົດທົນເມື່ອຖືກດ່າທໍາ ເພື່ອນໍາໄປສູ່ຄໍາຖາມຕໍ່ໄປເກືອບກັບຄວາມແຂງແກ່ງທາງວິນຍານ।
Shlokas
Verse 1
श्रीउद्धव उवाच कति तत्त्वानि विश्वेश सङ्ख्यातान्यृषिभि: प्रभो । नवैकादश पञ्च त्रीण्यात्थ त्वमिह शुश्रुम ॥ १ ॥ केचित् षड्विंशतिं प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सप्तैके नव षट् केचिच्चत्वार्येकादशापरे । केचित् सप्तदश प्राहु: षोडशैके त्रयोदश ॥ २ ॥ एतावत्त्वं हि सङ्ख्यानामृषयो यद्विवक्षया । गायन्ति पृथगायुष्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि ॥ ३ ॥
ອຸດທະວະທູນຖາມວ່າ: ໂອ ພຣະເຈົ້າຜູ້ເປັນນາຍແຫ່ງສາກົນ! ບັນດາລະສີໄດ້ນັບ “ຕັດຕະວະ” ແຫ່ງການສ້າງສັນໄວ້ຈັກປະການ? ຂ້າພະອົງໄດ້ຍິນຈາກພຣະອົງເອງວ່າ ມີ 9, 11, 5 ແລະ 3— ລວມເປັນ 28 ປະການ. ແຕ່ບາງສຳນັກກ່າວວ່າ 26, ບາງສຳນັກວ່າ 25; ບາງຄົນວ່າ 7, 9, 6, 4 ຫຼື 11; ແລະຍັງມີຜູ້ກ່າວວ່າ 17, 16 ຫຼື 13. ແຕ່ລະລະສີມີເຈດຕະນາຫຍັງຈຶ່ງນັບຕ່າງກັນແບບນີ້? ໂອ ພຣະອົງຜູ້ນິລັນດອນ, ຂໍພຣະອົງໂປດອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະອົງ
Verse 2
श्रीउद्धव उवाच कति तत्त्वानि विश्वेश सङ्ख्यातान्यृषिभि: प्रभो । नवैकादश पञ्च त्रीण्यात्थ त्वमिह शुश्रुम ॥ १ ॥ केचित् षड्विंशतिं प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सप्तैके नव षट् केचिच्चत्वार्येकादशापरे । केचित् सप्तदश प्राहु: षोडशैके त्रयोदश ॥ २ ॥ एतावत्त्वं हि सङ्ख्यानामृषयो यद्विवक्षया । गायन्ति पृथगायुष्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि ॥ ३ ॥
ອຸດທະວະທູນຖາມວ່າ: ໂອ ພຣະເຈົ້າຜູ້ເປັນນາຍແຫ່ງສາກົນ! ບັນດາລະສີໄດ້ນັບ “ຕັດຕະວະ” ແຫ່ງການສ້າງສັນໄວ້ຈັກປະການ? ຂ້າພະອົງໄດ້ຍິນຈາກພຣະອົງເອງວ່າ ມີ 9, 11, 5 ແລະ 3— ລວມເປັນ 28 ປະການ. ແຕ່ບາງສຳນັກກ່າວວ່າ 26, ບາງສຳນັກວ່າ 25; ບາງຄົນວ່າ 7, 9, 6, 4 ຫຼື 11; ແລະຍັງມີຜູ້ກ່າວວ່າ 17, 16 ຫຼື 13. ແຕ່ລະລະສີມີເຈດຕະນາຫຍັງຈຶ່ງນັບຕ່າງກັນແບບນີ້? ໂອ ພຣະອົງຜູ້ນິລັນດອນ, ຂໍພຣະອົງໂປດອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະອົງ
Verse 3
श्रीउद्धव उवाच कति तत्त्वानि विश्वेश सङ्ख्यातान्यृषिभि: प्रभो । नवैकादश पञ्च त्रीण्यात्थ त्वमिह शुश्रुम ॥ १ ॥ केचित् षड्विंशतिं प्राहुरपरे पञ्चविंशतिम् । सप्तैके नव षट् केचिच्चत्वार्येकादशापरे । केचित् सप्तदश प्राहु: षोडशैके त्रयोदश ॥ २ ॥ एतावत्त्वं हि सङ्ख्यानामृषयो यद्विवक्षया । गायन्ति पृथगायुष्मन्निदं नो वक्तुमर्हसि ॥ ३ ॥
ອຸດທະວະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສາກົນ! ລະສີທັງຫຼາຍນັບຕັດຕະວະຈັກປະການ? ຂ້າພະອົງໄດ້ຍິນຈາກພຣະອົງວ່າ 9, 11, 5, 3— ລວມ 28. ແຕ່ບາງຄົນວ່າ 26, ບາງຄົນວ່າ 25; ບາງຄົນວ່າ 7, 9, 6, 4, 11; ແລະບາງຄົນວ່າ 17, 16 ຫຼື 13. ຂໍພຣະອົງໂປດບອກໃຫ້ພວກເຮົາຮູ້ວ່າ ເຂົາມີເຈດຕະນາຫຍັງຈຶ່ງນັບຕ່າງກັນ
Verse 4
श्रीभगवानुवाच युक्तं च सन्ति सर्वत्र भाषन्ते ब्राह्मणा यथा । मायां मदीयामुद्गृह्य वदतां किं नु दुर्घटम् ॥ ४ ॥
ພຣະກຣິດສະນາຕອບວ່າ: ເນື່ອງຈາກອົງປະກອບທາງວັດຖຸທັງປວງມີຢູ່ທຸກແຫ່ງ ຈຶ່ງເປັນການສົມເຫດສົມຜົນທີ່ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ຈະວິເຄາະໄດ້ຫຼາຍແນວ. ນັກປັດຊະຍາເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວພາຍໃຕ້ຮົ່ມເງົາແຫ່ງອຳນາດມາຍາຂອງເຮົາ ດັ່ງນັ້ນພວກເຂົາຈຶ່ງກ່າວສິ່ງໃດກໍໄດ້ໂດຍບໍ່ຂັດກັບຄວາມຈິງ
Verse 5
नैतदेवं यथात्थ त्वं यदहं वच्मि तत्तथा । एवं विवदतां हेतुं शक्तयो मे दुरत्यया: ॥ ५ ॥
ເລື່ອງນີ້ບໍ່ແມ່ນຕາມທີ່ເຈົ້າເວົ້າ; ຕາມທີ່ເຮົາຕັດສິນ ນັ້ນແຫຼະແມ່ນຄວາມຈິງ. ຄວາມຂັດແຍ້ງຂອງນັກປັດຊະຍາເກີດຈາກພະລັງສັກຕິອັນຍາກຈະຂ້າມພົ້ນຂອງເຮົາ
Verse 6
यासां व्यतिकरादासीद् विकल्पो वदतां पदम् । प्राप्ते शमदमेऽप्येति वादस्तमनुशाम्यति ॥ ६ ॥
ເນື່ອງຈາກການປະສົມປະສານຂອງພະລັງສັກຕິຂອງເຮົາ ຄວາມເຫັນຫຼາຍຢ່າງຈຶ່ງເກີດໃນຜູ້ກ່າວ. ແຕ່ຜູ້ທີ່ຕັ້ງປັນຍາໄວ້ໃນເຮົາ ແລະຄວບຄຸມອິນທຣີ ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງການຮັບຮູ້ຈະຫາຍໄປ ແລະເຫດແຫ່ງການໂຕ້ຖຽງກໍຖືກລົບລ້າງ
Verse 7
परस्परानुप्रवेशात् तत्त्वानां पुरुषर्षभ । पौर्वापर्यप्रसङ्ख्यानं यथा वक्तुर्विवक्षितम् ॥ ७ ॥
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ ເນື່ອງຈາກທາດລະອຽດແລະທາດຫຍາບແຊກເຂົ້າກັນແລະກັນ ນັກປັດຊະຍາຈຶ່ງນັບຈໍານວນທາດພື້ນຖານແຕກຕ່າງກັນ ຕາມຄວາມປາດຖະນາຂອງຕົນ
Verse 8
एकस्मिन्नपि दृश्यन्ते प्रविष्टानीतराणि च । पूर्वस्मिन् वा परस्मिन् वा तत्त्वे तत्त्वानि सर्वश: ॥ ८ ॥
ແມ່ນແຕ່ໃນທາດອັນດຽວ ກໍພົບວ່າທາດອື່ນໆແຊກເຂົ້າຢູ່. ບໍ່ວ່າຢູ່ໃນເຫດທີ່ກ່ອນ ຫຼືໃນຜົນທີ່ປາກົດພາຍຫຼັງ—ທາດທັງປວງມີຢູ່ໃນທາດທັງປວງ
Verse 9
पौर्वापर्यमतोऽमीषां प्रसङ्ख्यानमभीप्सताम् । यथा विविक्तं यद्वक्त्रं गृह्णीमो युक्तिसम्भवात् ॥ ९ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ວ່ານັກຄິດຄົນໃດໃນພວກນີ້ຈະເວົ້າ ແລະບໍ່ວ່າໃນການນັບຂອງເຂົາຈະນັບທາດໄວ້ໃນເຫດອັນລະອຽດກ່ອນ ຫຼືໃນຜົນທີ່ປາກົດພາຍຫຼັງ—ເຮົາຮັບເອົາຂໍ້ສະຫຼຸບຂອງເຂົາເປັນທີ່ເຊື່ອຖື ເພາະສໍາລັບແຕ່ລະທິດສະດີ ຍ່ອມສາມາດໃຫ້ຄໍາອະທິບາຍທີ່ມີເຫດຜົນໄດ້
Verse 10
अनाद्यविद्यायुक्तस्य पुरुषस्यात्मवेदनम् । स्वतो न सम्भवादन्यस्तत्त्वज्ञो ज्ञानदो भवेत् ॥ १० ॥
ເນື່ອງຈາກສັດມີຊີວິດທີ່ຖືກອະວິດຍາປົກຄຸມມາແຕ່ອະນາດິ ບໍ່ສາມາດບັນລຸການຮູ້ຕົນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ; ຈຶ່ງຈໍາເປັນຕ້ອງມີຜູ້ອື່ນຜູ້ຮູ້ຄວາມຈິງສູງສຸດ ແລະມອບຍານນັ້ນໃຫ້.
Verse 11
पुरुषेश्वरयोरत्र न वैलक्षण्यमण्वपि । तदन्यकल्पनापार्था ज्ञानं च प्रकृतेर्गुण: ॥ ११ ॥
ຕາມຄວາມຮູ້ໃນຄຸນສັດຕະວະ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານຄຸນນະພາບແມ່ນແຕ່ນ້ອຍລະຫວ່າງຊີວະກັບຜູ້ຄວບຄຸມສູງສຸດ; ການຄິດວ່າມີຄວາມຕ່າງນັ້ນເປັນການຄາດເດົາໄຮ້ປະໂຫຍດ ແລະຄວາມຮູ້ນັ້ນເອງກໍເປັນຄຸນຂອງປະກຣິຕິ.
Verse 12
प्रकृतिर्गुणसाम्यं वै प्रकृतेर्नात्मनो गुणा: । सत्त्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतव: ॥ १२ ॥
ປະກຣິຕິເກີດມາແຕ່ເດີມເປັນດຸນຍະພາບຂອງຄຸນທັງສາມ ຊຶ່ງເປັນຂອງປະກຣິຕິເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຂອງອາຕະມັນອັນເຫນືອໂລກ; ຄຸນທັງສາມ—ສັດຕະວະ, ຣະຈັສ, ຕະມັສ—ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດ, ດໍາລົງ, ແລະດັບສູນຂອງຈັກກະວານນີ້.
Verse 13
सत्त्वं ज्ञानं रज: कर्म तमोऽज्ञानमिहोच्यते । गुणव्यतिकर: काल: स्वभाव: सूत्रमेव च ॥ १३ ॥
ໃນໂລກນີ້ ຄຸນສັດຕະວະຖືກຮູ້ຈັກວ່າເປັນຄວາມຮູ້, ຄຸນຣະຈັສເປັນການກະທໍາເພື່ອຜົນ, ແລະຄຸນຕະມັສເປັນຄວາມບໍ່ຮູ້. ເວລາ (ການ) ແມ່ນການປະສົມປະສານອັນປັ່ນປ່ວນຂອງຄຸນ, ແລະຄວາມໂນ້ມເອີ້ນໃນການເຮັດວຽກທັງປວງຖືກຮວບຮວມໃນ ‘ສູຕຣະ’ ດັ້ງເດີມ ຄື ມະຫັດຕັດຕະວະ.
Verse 14
पुरुष: प्रकृतिर्व्यक्तमहङ्कारो नभोऽनिल: । ज्योतिराप: क्षितिरिति तत्त्वान्युक्तानि मे नव ॥ १४ ॥
ຂ້ອຍໄດ້ອະທິບາຍທາດພື້ນຖານ 9 ປະການ: ປຸຣຸສະຜູ້ເສວຍ, ປະກຣິຕິ, ການປະກົດດັ້ງເດີມຂອງປະກຣິຕິຄື ມະຫັດຕັດຕະວະ, ອະຫັງກາຣະ, ອາກາດ, ລົມ, ໄຟ, ນ້ໍາ, ແລະ ແຜ່ນດິນ.
Verse 15
श्रोत्रं त्वग्दर्शनं घ्राणो जिह्वेति ज्ञानशक्तय: । वाक्पाण्युपस्थपाय्वङ्घ्रि: कर्माण्यङ्गोभयं मन: ॥ १५ ॥
ໂອ ອຸດທະວະ! ການໄດ້ຍິນ, ການສຳຜັດ, ການເຫັນ, ການດົມກິ່ນ, ແລະການຊິມລົດ—ແມ່ນອິນຊີຮັບຮູ້ 5. ວາຈາ, ມື, ອະໄວຍະວະເພດ, ທະວານ, ແລະຕີນ—ແມ່ນອິນຊີກະທຳ 5; ໃຈຢູ່ໃນທັງສອງ.
Verse 16
शब्द: स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चेत्यर्थजातय: । गत्युक्त्युत्सर्गशिल्पानि कर्मायतनसिद्धय: ॥ १६ ॥
ສຽງ, ສຳຜັດ, ລົດຊາດ, ກິ່ນ, ແລະຮູບ—ແມ່ນອາລົມຂອງອິນຊີຮັບຮູ້. ການເຄື່ອນໄຫວ, ການເວົ້າ, ການຂັບຖ່າຍ, ແລະການຊ່າງ/ການຜະລິດ—ແມ່ນໜ້າທີ່ຂອງອິນຊີກະທຳ.
Verse 17
सर्गादौ प्रकृतिर्ह्यस्य कार्यकारणरूपिणी । सत्त्वादिभिर्गुणैर्धत्ते पुरुषोऽव्यक्त ईक्षते ॥ १७ ॥
ໃນຕອນເລີ່ມແຫ່ງການສ້າງ ປຣະກຣິຕິອາໄສຄຸນະ ສັດຕະວະ-ຣະຊັສ-ຕະມັສ ຮັບຮູບເປັນເຫດແລະຜົນ ທັງລະອຽດແລະຫຍາບຂອງຈັກກະວານ. ປຸຣຸສະສູງສຸດ ປຣະມາດມັນອັນບໍ່ປາກົດ ບໍ່ເຂົ້າໄປປະປົນ; ແຕ່ພຽງຊຳເລີຍມອງ.
Verse 18
व्यक्तादयो विकुर्वाणा धातव: पुरुषेक्षया । लब्धवीर्या: सृजन्त्यण्डं संहता: प्रकृतेर्बलात् ॥ १८ ॥
ເມື່ອທາດວັດຖຸທັງຫຼາຍ ທີ່ມີມະຫັດ-ຕັດຕະວະເປັນຫົວໜ້າ ແປປ່ຽນ ພວກມັນໄດ້ຮັບພະລັງຈຳເພາະຈາກສາຍພຣະເນດຂອງພຣະເຈົ້າສູງສຸດ. ແລ້ວດ້ວຍກຳລັງຂອງປຣະກຣິຕິ ພວກມັນຮວມກັນ ແລະກໍ່ເກີດໄຂ່ຈັກກະວານ.
Verse 19
सप्तैव धातव इति तत्रार्था: पञ्चखादय: । ज्ञानमात्मोभयाधारस्ततो देहेन्द्रियासव: ॥ १९ ॥
ຕາມນັກປັດຊະຍາບາງພວກ ມີທາດ 7 ປະການ: ດິນ ນ້ຳ ໄຟ ລົມ ແລະອາກາດ, ພ້ອມດ້ວຍອາດມັນຜູ້ຮູ້ ແລະປຣະມາດມັນຜູ້ເປັນຖານຮອງຮັບທັງສອງ. ຕາມທິດສະດີນີ້ ກາຍ, ອິນຊີ, ລົມປຣານ ແລະສິ່ງວັດຖຸທັງປວງ ເກີດຈາກທາດ 7 ນີ້.
Verse 20
षडित्यत्रापि भूतानि पञ्चषष्ठ: पर: पुमान् । तैर्युक्त आत्मसम्भूतै: सृष्ट्वेदं समपाविशत् ॥ २० ॥
ນັກປັດຊະຍາບາງພວກກ່າວວ່າມີ 6 ທາດ—5 ມະຫາພູດ ແລະທາດທີ 6 ແມ່ນພຣະບຸກຄົນສູງສຸດ (ພະພະວານ). ພຣະອົງຜູ້ປະກອບດ້ວຍທາດທີ່ເກີດຈາກພຣະອົງເອງ ສ້າງຈັກກະວານນີ້ ແລ້ວພຣະອົງເອງເຂົ້າໄປສະຖິດພາຍໃນນັ້ນ.
Verse 21
चत्वार्येवेति तत्रापि तेज आपोऽन्नमात्मन: । जातानि तैरिदं जातं जन्मावयविन: खलु ॥ २१ ॥
ນັກປັດຊະຍາບາງພວກເສີນວ່າມີ 4 ທາດ; ໃນນັ້ນ ໄຟ, ນ້ຳ, ແລະອາຫານ/ດິນ ເກີດຈາກທາດທີ 4 ຄື ອາດມັນ. ເມື່ອທາດເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່ ກໍເຮັດໃຫ້ເກີດການປະກົດແຫ່ງຈັກກະວານ ທີ່ການສ້າງວັດຖຸທັງປວງເກີດຂຶ້ນ.
Verse 22
सङ्ख्याने सप्तदशके भूतमात्रेन्द्रियाणि च । पञ्च पञ्चैकमनसा आत्मा सप्तदश: स्मृत: ॥ २२ ॥
ບາງພວກນັບໄດ້ 17 ທາດ: 5 ມະຫາພູດ, 5 ຕັນມາຕຣາ (ວັດຖຸແຫ່ງການຮັບຮູ້), 5 ອິນທຣີຍ, ມະນະ ແລະ ອາດມາ ເປັນທາດທີ 17.
Verse 23
तद्वत् षोडशसङ्ख्याने आत्मैव मन उच्यते । भूतेन्द्रियाणि पञ्चैव मन आत्मा त्रयोदश ॥ २३ ॥
ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນການນັບ 16 ທາດ ອາດມານັ້ນເອງຖືກເອີ້ນວ່າ ມະນະ. ແລະຖ້ານັບ 5 ພູດ, 5 ອິນທຣີຍ, ມະນະ, ຊີວາດມາ ແລະ ປະຣະມະປຸຣຸຊະ ກໍເປັນ 13 ທາດ.
Verse 24
एकादशत्व आत्मासौ महाभूतेन्द्रियाणि च । अष्टौ प्रकृतयश्चैव पुरुषश्च नवेत्यथ ॥ २४ ॥
ໃນການນັບ 11 ມີ ອາດມາ, ມະຫາພູດ ແລະ ອິນທຣີຍ. ແລະ 8 ປະກຣະຕິ (ທັງຫຍາບ-ລະອຽດ) ພ້ອມກັບ ປຸຣຸຊະ (ພຣະເຈົ້າສູງສຸດ) ກໍເປັນ 9 ຕາມທີ່ບາງພວກກ່າວ.
Verse 25
इति नानाप्रसङ्ख्यानं तत्त्वानामृषिभि: कृतम् । सर्वं न्याय्यं युक्तिमत्त्वाद् विदुषां किमशोभनम् ॥ २५ ॥
ດັ່ງນີ້ ບັນດາຣິຊີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ວິເຄາະທາດວັດຖຸຫຼາຍແນວທາງ. ຂໍ້ເສນອທັງໝົດເປັນທີ່ສົມເຫດສົມຜົນ ເນື່ອງຈາກຖືກນຳສະເໜີດ້ວຍເຫດຜົນອັນແຂງແຮງ; ຄວາມປະດິດປະດອງທາງປັດຊະຍາແບບນີ້ເປັນທີ່ຄາດໝາຍໃນຜູ້ຮູ້ແທ້.
Verse 26
श्रीउद्धव उवाच प्रकृति: पुरुषश्चोभौ यद्यप्यात्मविलक्षणौ । अन्योन्यापाश्रयात् कृष्ण दृश्यते न भिदा तयो: । प्रकृतौ लक्ष्यते ह्यात्मा प्रकृतिश्च तथात्मनि ॥ २६ ॥
ສຣີອຸດທະວະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະກຣິດສະນະ, ແມ່ນແທ້ວ່າ ປຣະກຣິຕິ ແລະ ປຸຣຸສະ (ຊີວະ) ຕ່າງກັນຕາມສະພາບ, ແຕ່ເນື່ອງຈາກອາໄສກັນແລະກັນ ຈຶ່ງເຫັນຄືບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງ. ອາຕະມັນຄືຢູ່ໃນປຣະກຣິຕິ ແລະ ປຣະກຣິຕິກໍຄືຢູ່ໃນອາຕະມັນ.
Verse 27
एवं मे पुण्डरीकाक्ष महान्तं संशयं हृदि । छेत्तुमर्हसि सर्वज्ञ वचोभिर्नयनैपुणै: ॥ २७ ॥
ໂອ ພຣະກຣິດສະນະຜູ້ມີນັຍນາດຸດດອກບົວ, ໂອ ພຣະຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ, ຂໍໃຫ້ພຣະອົງຕັດຄວາມສົງໄສອັນໃຫຍ່ໃນໃຈຂ້າພະເຈົ້າ ດ້ວຍພຣະວາຈາຂອງພຣະອົງ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຊໍານານໃນເຫດຜົນ.
Verse 28
त्वत्तो ज्ञानं हि जीवानां प्रमोषस्तेऽत्र शक्तित: । त्वमेव ह्यात्ममायाया गतिं वेत्थ न चापर: ॥ २८ ॥
ຄວາມຮູ້ຂອງຊີວະທັງຫຼາຍເກີດຈາກພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ ແລະດ້ວຍພຣະລິດຂອງພຣະອົງເອງ ຄວາມຮູ້ນັ້ນກໍຖືກພາໄປ. ແທ້ຈິງ ບໍ່ມີໃຜນອກຈາກພຣະອົງທີ່ຮູ້ສະພາບແທ້ຂອງອາຕະມະມາຍາຂອງພຣະອົງ.
Verse 29
श्रीभगवानुवाच प्रकृति: पुरुषश्चेति विकल्प: पुरुषर्षभ । एष वैकारिक: सर्गो गुणव्यतिकरात्मक: ॥ २९ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ, ການແຍກວ່າ ‘ປຣະກຣິຕິ’ ແລະ ‘ປຸຣຸສະ’ ນັ້ນຊັດເຈນ. ການສ້າງທີ່ປາກົດນີ້ແປປ່ຽນຢູ່ເສມອ ເນື່ອງຈາກຕັ້ງຢູ່ເທິງການກວນໄຫວແລະການປົນປະສານຂອງຄຸນທັງຫຼາຍແຫ່ງທໍາມະຊາດ.
Verse 30
ममाङ्ग माया गुणमय्यनेकधा विकल्पबुद्धीश्च गुणैर्विधत्ते । वैकारिकस्त्रिविधोऽध्यात्ममेक- मथाधिदैवमधिभूतमन्यत् ॥ ३० ॥
ອຸດດະວະຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ມາຍາວັດຖຸຂອງເຮົາທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນະສາມ ແລະເຮັດວຽກຜ່ານຄຸນະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງການສ້າງ ພ້ອມທັງສະຕິຫຼາກຮູບແບບເພື່ອຮັບຮູ້ມັນ. ຜົນຂອງການແປປ່ຽນວັດຖຸເຂົ້າໃຈໄດ້ 3 ດ້ານ: ອັດຍາດມະ, ອະທິໄທວະ, ແລະ ອະທິພູຕະ.
Verse 31
दृग् रूपमार्कं वपुरत्र रन्ध्रे परस्परं सिध्यति य: स्वत: खे । आत्मा यदेषामपरो य आद्य: स्वयानुभूत्याखिलसिद्धसिद्धि: ॥ ३१ ॥
ການເຫັນ, ຮູບທີ່ເຫັນ, ແລະພາບສະທ້ອນຂອງດວງອາທິດໃນຊ່ອງຕາ ລ້ວນເຮັດໃຫ້ກັນແລະກັນປາກົດ; ແຕ່ດວງອາທິດແທ້ໃນຟ້າສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຕົນເອງ. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະວິນຍານສູງສຸດ (ປະຣະມາດມາ) ຜູ້ເປັນເຫດດັ້ງເດີມຂອງສັດທັງປວງ ແລະແຍກຕ່າງຈາກພວກມັນ ຍ່ອມສຳແດງດ້ວຍແສງແຫ່ງປະສົບການເຫນືອໂລກຂອງພຣະອົງ ເປັນບໍ່ເກີດສູງສຸດຂອງສິ່ງທີ່ປາກົດຕໍ່ກັນແລະກັນ.
Verse 32
एवं त्वगादि श्रवणादि चक्षु- । र्जिह्वादि नासादि च चित्तयुक्तम् ॥ ३२ ॥
ເຊັ່ນດຽວກັນ ອະວັຍະຮັບຮູ້ຄື ຜິວໜັງ, ຫູ, ຕາ, ລີ້ນ, ແລະດັ່ງຈົມກູກ; ພ້ອມທັງໜ້າທີ່ຂອງກາຍລະອຽດຄື ສະຕິທີ່ຖືກເງື່ອນໄຂ, ຈິດ, ປັນຍາ, ແລະອະຫັງການ—ທັງໝົດນີ້ສາມາດວິເຄາະໄດ້ຕາມການແບ່ງສາມຢ່າງ: ອິນທຣີ, ວັດຖຸທີ່ຖືກຮັບຮູ້, ແລະເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງ.
Verse 33
योऽसौ गुणक्षोभकृतो विकार: प्रधानमूलान्महत: प्रसूत: । अहं त्रिवृन्मोहविकल्पहेतु- र्वैकारिकस्तामस ऐन्द्रियश्च ॥ ३३ ॥
ເມື່ອຄຸນະທັງສາມຂອງທໍາມະຊາດຖືກກະທົບໃຫ້ປັ່ນປ່ວນ ການແປປ່ຽນທີ່ເກີດຂຶ້ນຈະປາກົດເປັນ “ອະຫັງການ” ໃນສາມຂັ້ນ: ສັດຕະວະ (ໄວກາຣິກ), ຣາຊະສ (ໄອນດຣິຍະ) ແລະ ຕາມະສ. ອະຫັງການນີ້ເກີດຈາກມະຫັດຕັດຕະວະ ທີ່ເກີດຈາກປະທານອັນບໍ່ປາກົດ ແລະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດມາຍາວັດຖຸ ແລະຄວາມເປັນຄູ່ທັງປວງ.
Verse 34
आत्मा परिज्ञानमयो विवादो ह्यस्तीति नास्तीति भिदार्थनिष्ठ: । व्यर्थोऽपि नैवोपरमेत पुंसां मत्त: परावृत्तधियां स्वलोकात् ॥ ३४ ॥
ການໂຕ້ຖຽງແບບຄາດເດົາຂອງນັກປັດຊະຍາ—“ໂລກນີ້ມີຈິງ” “ບໍ່, ບໍ່ມີຈິງ”—ອີງໃສ່ຄວາມຮູ້ທີ່ບໍ່ຄົບຖ້ວນກ່ຽວກັບພຣະວິນຍານສູງສຸດ ແລະມຸ່ງແຕ່ເຂົ້າໃຈຄວາມເປັນຄູ່ທາງວັດຖຸ. ແມ່ນແມ່ນວ່າມັນໄຮ້ປະໂຫຍດ ແຕ່ຜູ້ທີ່ຫັນໃຈອອກຈາກເຮົາ—ຈາກຕົນແທ້ຂອງຕົນ—ກໍບໍ່ສາມາດລະທິ້ງມັນໄດ້.
Verse 35
श्रीउद्धव उवाच त्वत्त: परावृत्तधिय: स्वकृतै: कर्मभि: प्रभो । उच्चावचान् यथा देहान् गृह्णन्ति विसृजन्ति च ॥ ३५ ॥ तन्ममाख्याहि गोविन्द दुर्विभाव्यमनात्मभि: । न ह्येतत् प्रायशो लोके विद्वांस: सन्ति वञ्चिता: ॥ ३६ ॥
ພຣະອຸດທະວະກ່າວວ່າ: ໂອ້ ພຣະເຈົ້າສູງສຸດ, ປັນຍາຂອງຜູ້ຕິດກັບກຳຫວັງຜົນໄດ້ຫັນອອກຈາກພຣະອົງ. ຂໍຊີ້ແຈງວ່າເຂົາໄດ້ຮັບກາຍສູງຕ່ຳແລ້ວປ່ອຍທິ້ງແນວໃດ
Verse 36
श्रीउद्धव उवाच त्वत्त: परावृत्तधिय: स्वकृतै: कर्मभि: प्रभो । उच्चावचान् यथा देहान् गृह्णन्ति विसृजन्ति च ॥ ३५ ॥ तन्ममाख्याहि गोविन्द दुर्विभाव्यमनात्मभि: । न ह्येतत् प्रायशो लोके विद्वांस: सन्ति वञ्चिता: ॥ ३६ ॥
ໂອ້ ໂກວິນດາ, ຂໍອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ; ສຳລັບຜູ້ຂາດສຳນຶກທາງວິນຍານ ນີ້ເປັນເລື່ອງຍາກຍິ່ງ. ໃນໂລກນີ້ ຜູ້ຖືກມາຍາຫລອກລວງ—ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮູ້—ກໍມັກບໍ່ຮູ້ຄວາມຈິງນີ້
Verse 37
श्रीभगवानुवाच मन: कर्ममयं नृणामिन्द्रियै: पञ्चभिर्युतम् । लोकाल्लोकं प्रयात्यन्य आत्मा तदनुवर्तते ॥ ३७ ॥
ພຣະກຣິດສະນາຕັດວ່າ: ຈິດທາງວັດຖຸຂອງມະນຸດຖືກປັ້ນແຕ່ງໂດຍຜົນຂອງກຳ ແລະຢູ່ກັບອິນທຣີຍທັງຫ້າ. ມັນເດີນທາງຈາກກາຍໜຶ່ງໄປອີກກາຍໜຶ່ງ; ອາດມັນແມ່ນຕ່າງກັນແຕ່ກໍຕາມມັນໄປ
Verse 38
ध्यायन् मनोऽनु विषयान् दृष्टान् वानुश्रुतानथ । उद्यत् सीदत् कर्मतन्त्रं स्मृतिस्तदनु शाम्यति ॥ ३८ ॥
ຈິດທີ່ຖືກຜູກມັດໂດຍກຳ ຍ່ອມຄິດຄຳນຶງອາລົມຂອງອິນທຣີຍ ທັງທີ່ເຫັນແລະທີ່ໄດ້ຍິນຈາກພຣະເວດ. ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງເຫັນຄືກັບເກີດແລະດັບໄປພ້ອມອາລົມຂອງມັນ ແລະພະລັງແຫ່ງຄວາມຈື່ຈຳກໍຈາງຫາຍ
Verse 39
विषयाभिनिवेशेन नात्मानं यत् स्मरेत् पुन: । जन्तोर्वै कस्यचिद्धेतोर्मृत्युरत्यन्तविस्मृति: ॥ ३९ ॥
ເມື່ອສັດມີຊີວິດຈົມຢູ່ໃນອາລົມຂອງອິນທຣີຍ ມັນຈຶ່ງບໍ່ລະລຶກຕົນເກົ່າອີກ. ການລືມໂດຍສິ້ນເຊີງຕໍ່ອັດຕະລັກຂອງກາຍກ່ອນ ບໍ່ວ່າດ້ວຍເຫດໃດ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ຄວາມຕາຍ’
Verse 40
जन्म त्वात्मतया पुंस: सर्वभावेन भूरिद । विषयस्वीकृतिं प्राहुर्यथा स्वप्नमनोरथ: ॥ ४० ॥
ໂອ ອຸດທະວະ ຜູ້ໃຈບຸນຢ່າງຍິ່ງ, ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ການເກີດ’ ແທ້ຈິງແມ່ນການທີ່ຈິວະຍຶດຖືຮ່າງກາຍໃໝ່ວ່າເປັນຕົນໂດຍສິ້ນເຊີງ. ເຫມືອນກັບການຮັບປະສົບການໃນຄວາມຝັນ ຫຼື ຈິນຕະນາການວ່າເປັນຄວາມຈິງ.
Verse 41
स्वप्नं मनोरथं चेत्थं प्राक्तनं न स्मरत्यसौ । तत्र पूर्वमिवात्मानमपूर्वम् चानुपश्यति ॥ ४१ ॥
ເຫມືອນຄົນທີ່ກຳລັງຝັນ ຫຼື ເພ້ອຝັນ ບໍ່ຈື່ຈຳຄວາມຝັນເກົ່າໆ, ຈິວະທີ່ຢູ່ໃນຮ່າງປັດຈຸບັນ ແມ່ນແມ່ນເຄີຍມີຢູ່ກ່ອນ ແຕ່ກໍຄິດວ່າຕົນເພິ່ງເກີດຂຶ້ນໃໝ່ໆ.
Verse 42
इन्द्रियायनसृष्ट्येदं त्रैविध्यं भाति वस्तुनि । बहिरन्तर्भिदाहेतुर्जनोऽसज्जनकृद् यथा ॥ ४२ ॥
ເນື່ອງຈາກຈິດ (ທີ່ເປັນທີ່ພັກຂອງອິນທຣີ) ໄດ້ສ້າງການຍຶດຖືກາຍໃໝ່ວ່າເປັນຕົນ, ຄວາມແຕກຕ່າງວັດຖຸສາມຊັ້ນ—ສູງ ກາງ ຕ່ຳ—ຈຶ່ງປາກົດຮາວກັບຢູ່ໃນຄວາມຈິງຂອງອາດມັນ. ດັ່ງນັ້ນຕົນເອງຈຶ່ງກໍ່ເກີດຄວາມເປັນຄູ່ທັງນອກແລະໃນ ເຫມືອນຊາຍຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດລູກຊົ່ວ.
Verse 43
नित्यदा ह्यङ्ग भूतानि भवन्ति न भवन्ति च । कालेनालक्ष्यवेगेन सूक्ष्मत्वात्तन्न दृश्यते ॥ ४३ ॥
ໂອ ອຸດທະວະຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ຮ່າງກາຍວັດຖຸທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປຢູ່ເສມອ ໂດຍພະລັງຂອງເວລາທີ່ໄວຈົນສັງເກດບໍ່ໄດ້. ແຕ່ເພາະເວລາລະອຽດລຶກ ຈຶ່ງບໍ່ມີໃຜເຫັນມັນ.
Verse 44
यथार्चिषां स्रोतसां च फलानां वा वनस्पते: । तथैव सर्वभूतानां वयोऽवस्थादय: कृता: ॥ ४४ ॥
ເຫມືອນກັບແປວໄຟຂອງຕະເກີຍ, ກະແສນ້ຳຂອງແມ່ນ້ຳ, ຫຼື ໝາກໄມ້ໃນຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຂັ້ນຕອນການປ່ຽນແປງ, ສັດທັງຫຼາຍກໍມີການປ່ຽນແປງຂອງວັຍ ແລະ ສະພາບເຊັ່ນດຽວກັນ.
Verse 45
सोऽयं दीपोऽर्चिषां यद्वत्स्रोतसां तदिदं जलम् । सोऽयं पुमानिति नृणां मृषा गीर्धीर्मृषायुषाम् ॥ ४५ ॥
ເຫມືອນແສງຕະເກີຍທີ່ປະກອບດ້ວຍລຳແສງນັບບໍ່ຖ້ວນ ເກີດ-ແປງ-ດັບຢູ່ທຸກຂະນະ ແຕ່ຄົນປັນຍາຫຼົງມາຍາເຫັນພຽງຊົ່ວຄາວກໍເວົ້າຜິດວ່າ “ນີ້ແມ່ນແສງຕະເກີຍ” ເຫມືອນນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼຜ່ານເປັນນ້ຳໃໝ່ເສມອ ແຕ່ຄົນໂງ່ເບິ່ງຈຸດດຽວແລ້ວເວົ້າວ່າ “ນີ້ແມ່ນນ້ຳແມ່ນ້ຳ” ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ກາຍວັດຖຸຈະປ່ຽນແປງບໍ່ຢຸດ ຜູ້ຫຼົງກໍຍຶດແຕ່ລະສະພາບກາຍເປັນຕົວຕົນແທ້ຂອງຕົນ
Verse 46
मा स्वस्य कर्मबीजेन जायते सोऽप्ययं पुमान् । म्रियते वामरो भ्रान्त्या यथाग्निर्दारुसंयुत: ॥ ४६ ॥
ສັດມີຊີວິດບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກເມັດແຫ່ງກຳຂອງຕົນຢ່າງແທ້ຈິງ ແລະເພາະເປັນອະມະຕະຈຶ່ງບໍ່ຕາຍ ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄວາມຫຼົງ ຈຶ່ງປາກົດເຫມືອນເກີດແລະຕາຍ ເຫມືອນໄຟທີ່ອາໄສຟືນ ດູເຫມືອນເລີ່ມຕິດແລ້ວກໍດັບໄປ
Verse 47
निषेकगर्भजन्मानि बाल्यकौमारयौवनम् । वयोमध्यं जरा मृत्युरित्यवस्थास्तनोर्नव ॥ ४७ ॥
ການປະສົມພັນ, ການຕັ້ງຄັນ, ການເກີດ, ວັຍທາຣົກ, ວັຍເດັກ, ວັຍໜຸ່ມສາວ, ວັຍກາງຄົນ, ຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມຕາຍ—ນີ້ແມ່ນ 9 ອະວັດຖາຂອງຮ່າງກາຍ
Verse 48
एता मनोरथमयीर्हान्यस्योच्चावचास्तनू: । गुणसङ्गादुपादत्ते क्वचित् कश्चिज्जहाति च ॥ ४८ ॥
ສະພາບຮ່າງກາຍທີ່ສູງຫຼືຕ່ຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນແຕ່ການປຸງແຕ່ງຂອງໃຈ ເນື່ອງຈາກອະວິຊາທີ່ເກີດຈາກການຄົບຄົນກັບຄຸນະວັດຖຸ ຈຶ່ງຍຶດວ່າເປັນຕົນ; ບາງຄັ້ງຜູ້ມີບຸນຍ່ອມລະການປຸງແຕ່ງນັ້ນໄດ້
Verse 49
आत्मन: पितृपुत्राभ्यामनुमेयौ भवाप्ययौ । न भवाप्ययवस्तूनामभिज्ञो द्वयलक्षण: ॥ ४९ ॥
ເຫັນການຕາຍຂອງພໍ່ຫຼືປູ່ ກໍອາດອະນຸມານການຕາຍຂອງຕົນໄດ້; ແລະເຫັນການເກີດຂອງລູກຊາຍ ກໍເຂົ້າໃຈສະພາບການເກີດຂອງຕົນໄດ້. ຜູ້ທີ່ເຂົ້າໃຈການເກີດແລະການດັບຂອງຮ່າງກາຍວັດຖຸຢ່າງແທ້ຈິງ ຍ່ອມບໍ່ຖືກຜູກມັດໂດຍຄູ່ຕົກກັນເຫຼົ່ານີ້ອີກ
Verse 50
तरोर्बीजविपाकाभ्यां यो विद्वाञ्जन्मसंयमौ । तरोर्विलक्षणो द्रष्टा एवं द्रष्टा तनो: पृथक् ॥ ५० ॥
ຜູ້ມີປັນຍາຜູ້ເຫັນການເກີດຂອງຕົ້ນໄມ້ຈາກເມັດ ແລະການຕາຍຂອງມັນເມື່ອເຕີບໃຫຍ່ ຍ່ອມເປັນພະຍານທີ່ແຍກຈາກຕົ້ນໄມ້; ດັ່ງນັ້ນພະຍານແຫ່ງການເກີດແລະຕາຍຂອງກາຍວັດຖຸກໍແຍກຈາກກາຍນັ້ນ
Verse 51
प्रकृतेरेवमात्मानमविविच्याबुध: पुमान् । तत्त्वेन स्पर्शसम्मूढ: संसारं प्रतिपद्यते ॥ ५१ ॥
ຄົນບໍ່ມີປັນຍາບໍ່ຮູ້ແຍກຕົນອອກຈາກປຣະກຣິຕິ (ທໍາມະຊາດວັດຖຸ) ແລະເຫັນມັນເປັນຄວາມຈິງແທ້; ເມື່ອສຳຜັດກັບມັນກໍຫຼົງຢ່າງໝົດສິ້ນ ແລະເຂົ້າສູ່ວົງຈອນສົງສານ
Verse 52
सत्त्वसङ्गादृषीन्देवान् रजसासुरमानुषान् । तमसा भूततिर्यक्त्वं भ्रामितो याति कर्मभि: ॥ ५२ ॥
ຈິວະຜູ້ຖືກຜູກມັດ ຖືກກຳພາໃຫ້ພະເນຈອນ; ຄົບກັບສັດຕະວະແລ້ວເກີດໃນຫມູ່ລຶສີຫຼືເທວະ, ຄົບກັບຣະຈັສແລ້ວເປັນອະສຸຣະຫຼືມະນຸດ, ແລະຄົບກັບຕະມັສແລ້ວເກີດເປັນຜີຫຼືໃນພົບສັດເດຣັດສານ
Verse 53
नृत्यतो गायत: पश्यन् यथैवानुकरोति तान् । एवं बुद्धिगुणान् पश्यन्ननीहोऽप्यनुकार्यते ॥ ५३ ॥
ເຫມືອນຄົນເຫັນຜູ້ອື່ນເຕັ້ນລຳແລະຮ້ອງເພງແລ້ວລອງເຮັດຕາມ, ອາດມັນແມ່ນບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳກິດວັດຖຸ ແຕ່ຖືກຄຸນລັກຂອງບຸດທິດຶງດູດ ແລະຖືກບັງຄັບໃຫ້ລອງເຮັດຕາມ
Verse 54
यथाम्भसा प्रचलता तरवोऽपि चला इव । चक्षुषा भ्राम्यमाणेन दृश्यते भ्रमतीव भू: ॥ ५४ ॥ यथा मनोरथधियो विषयानुभवो मृषा । स्वप्नदृष्टाश्च दाशार्ह तथा संसार आत्मन: ॥ ५५ ॥
ເຫມືອນຕົ້ນໄມ້ທີ່ສະທ້ອນໃນນ້ຳທີ່ໄຫວກະເພື່ອນດູຮາວກັບກຳລັງສັ່ນ, ແລະເຫມືອນແຜ່ນດິນທີ່ດູຮາວກັບຫມຸນເມື່ອເຮົາຫມຸນຕາ; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ສືບສາຍດາຊາຣະ, ປະສົບການເສບສຸກທາງອາຍະຕະນະທີ່ເກີດຈາກຄວາມຄິດຝັນແມ່ນຂອງປອມ—ເຫມືອນພາບໃນຄວາມຝັນ ສົງສານຂອງອາດມັນກໍເຊັ່ນນັ້ນ
Verse 55
यथाम्भसा प्रचलता तरवोऽपि चला इव । चक्षुषा भ्राम्यमाणेन दृश्यते भ्रमतीव भू: ॥ ५४ ॥ यथा मनोरथधियो विषयानुभवो मृषा । स्वप्नदृष्टाश्च दाशार्ह तथा संसार आत्मन: ॥ ५५ ॥
ໂອ ຜູ້ສືບສາຍດາຊາຣະ! ຊີວິດໂລກວັດຖຸຂອງວິນຍານ ແລະປະສົບການເສບສຸກທາງອິນທຣີ ແທ້ຈິງແມ່ນຂອງລວງ. ເຫມືອນຕົ້ນໄມ້ທີ່ເບິ່ງຄືສັ່ນໄຫວເມື່ອສະທ້ອນໃນນ້ຳທີ່ກະເພື່ອນ ຫຼືເມື່ອຫມຸນຕາແລ້ວເຫັນແຜ່ນດິນຫມຸນ ດັ່ງນັ້ນໂລກນີ້ເປັນເພີຍຄວາມຝັນແລະຈິນຕະນາການ.
Verse 56
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ५६ ॥
ແມ່ນແຕ່ວັດຖຸນັ້ນບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ແຕ່ຜູ້ທີ່ຄິດຄ້ອງຢູ່ໃນຄວາມສຸກທາງອິນທຣີ ວົງຈອນສັງສານກໍບໍ່ຫາຍໄປ; ເຫມືອນປະສົບການທີ່ບໍ່ພຶງປາດໃນຄວາມຝັນ ແມ່ນບໍ່ຈິງແຕ່ກໍຍັງເກີດຂຶ້ນ.
Verse 57
तस्मादुद्धव मा भुङ्क्ष्व विषयानसदिन्द्रियै: । आत्माग्रहणनिर्भातं पश्य वैकल्पिकं भ्रमम् ॥ ५७ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ອຸດທະວະ ຢ່າພະຍາຍາມເສບສຸກທາງອິນທຣີດ້ວຍອິນທຣີວັດຖຸອັນບໍ່ແທ້. ຈົ່ງເບິ່ງວ່າ ຄວາມຫຼົງທີ່ອາໄສຄວາມເປັນຄູ່ຕໍ່ຕ້ານ ຂັດຂວາງການຮູ້ຈັກຕົນແທ້ແນວໃດ.
Verse 58
क्षिप्तोऽवमानितोऽसद्भि: प्रलब्धोऽसूयितोऽथवा । ताडित: सन्निरुद्धो वा वृत्त्या वा परिहापित: ॥ ५८ ॥ निष्ठ्युतो मूत्रितो वाज्ञैर्बहुधैवं प्रकम्पित: । श्रेयस्काम: कृच्छ्रगत आत्मनात्मानमुद्धरेत् ॥ ५९ ॥
ແມ່ນແຕ່ຖືກຄົນຊົ່ວລະເລີຍ ດູຖູກ ເຢາະເຍີ້ຍ ຫຼືອິດສາ; ຖືກຕີ ຖືກມັດ ຫຼືຖືກພາກອາຊີບ; ຖືກຄົນໂງ່ຖົ່ມນ້ຳລາຍ ຫຼືເຮັດໃຫ້ເປື້ອນດ້ວຍປັດສະວະ—ແມ່ນແຕ່ຖືກກະເທືອນຫຼາຍປະການ ຜູ້ປາຖະໜາຄວາມດີສູງສຸດພຶງໃຊ້ປັນຍາຍົກຕົນເອງ ໃຫ້ຢືນຢັນຢູ່ເທິງຖານທາງວິນຍານ ໃນທ່າມກາງຄວາມລຳບາກ.
Verse 59
क्षिप्तोऽवमानितोऽसद्भि: प्रलब्धोऽसूयितोऽथवा । ताडित: सन्निरुद्धो वा वृत्त्या वा परिहापित: ॥ ५८ ॥ निष्ठ्युतो मूत्रितो वाज्ञैर्बहुधैवं प्रकम्पित: । श्रेयस्काम: कृच्छ्रगत आत्मनात्मानमुद्धरेत् ॥ ५९ ॥
ແມ່ນແຕ່ຖືກຄົນຊົ່ວລະເລີຍ ດູຖູກ ເຢາະເຍີ້ຍ ຫຼືອິດສາ; ຖືກຕີ ຖືກມັດ ຫຼືຖືກພາກອາຊີບ; ຖືກຄົນໂງ່ຖົ່ມນ້ຳລາຍ ຫຼືເຮັດໃຫ້ເປື້ອນດ້ວຍປັດສະວະ—ແມ່ນແຕ່ຖືກກະເທືອນຫຼາຍປະການ ຜູ້ປາຖະໜາຄວາມດີສູງສຸດພຶງໃຊ້ປັນຍາຍົກຕົນເອງ ໃຫ້ຢືນຢັນຢູ່ເທິງຖານທາງວິນຍານ ໃນທ່າມກາງຄວາມລຳບາກ.
Verse 60
श्रीउद्धव उवाच यथैवमनुबुध्येयं वद नो वदतां वर ॥ ६० ॥
ພຣະອຸດດະວະກ່າວວ່າ ໂອ ຜູ້ເວົ້າທີ່ດີທີ່ສຸດ ຂໍໃຫ້ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຂົ້າໃຈນີ້ໃຫ້ຖືກຕ້ອງໄດ້ແນວໃດ
Verse 61
सुदु:सहमिमं मन्ये आत्मन्यसदतिक्रमम् । विदुषामपि विश्वात्मन् प्रकृतिर्हि बलीयसी । ऋते त्वद्धर्मनिरतान् शान्तांस्ते चरणालयान् ॥ ६१ ॥
ໂອ ວິນຍານແຫ່ງສາກົນ, ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ ການອົດທົນຕໍ່ການດູໝິ່ນອັນບໍ່ດີຈາກຄົນບໍ່ຮູ້ນັ້ນຍາກຫຼາຍ, ເພາະພຣະທຳມະຊາດວັດຖຸມີພະລັງແຮງ. ມີແຕ່ຜູ້ພັກດີຂອງພຣະອົງ ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນການຮັບໃຊ້ດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະໄດ້ຄວາມສະຫງົບໂດຍອາໄສຢູ່ໃຕ້ບາດບົວ ຈຶ່ງອົດທົນໄດ້
Frequently Asked Questions
Because subtle causes and gross effects mutually pervade one another, a thinker may either (a) include an element within its prior subtle cause or (b) count it separately as a later manifest product. Kṛṣṇa states that such analyses occur under His māyā-śakti, and thus multiple enumerations can be coherent when their assumptions are made explicit. The point is not to win argument but to recognize that all categories ultimately rest on the Supreme Lord’s sanction and that realized intelligence fixed in Him dissolves quarrel.
Kṛṣṇa teaches that prakṛti is the transforming field structured by the guṇas, whereas the jīva is the conscious enjoyer/witness. They appear interwoven because consciousness becomes conditioned through subtle instruments (mind, intelligence, false ego) and identifies with bodily states. Yet the soul remains distinct as the observer, just as one who witnesses a tree’s birth and death is not the tree. The Supreme Soul remains self-manifest and separate, like the sun illuminating the mutual functioning of eye, form, and reflected light.
Death is described as total forgetfulness of the previous embodied identity when the jīva transitions to a new body formed by karma; birth is total identification with the new body, similar to accepting a dream as real. Since bodies are constantly transforming under time, the delusion is to equate any temporary stage with the self. Realistic discernment (viveka) frees one from the dualities of lamentation and fear.
The chapter concludes that one seeking the highest goal should remain spiritually safe even when insulted, beaten, deprived, or humiliated. This is not passivity but disciplined intelligence: refusing to descend into bodily identification and reactive hatred. Such tolerance (titikṣā) supports steady remembrance and detachment from sense gratification, preparing the practitioner to ask—like Uddhava—how to properly internalize and understand these teachings in lived experience.