Adhyaya 346

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे काव्यगुणविवेको नाम पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यदोषविवेकः अग्निर् उवाच उद्वेगजनको दोषः सभ्यानां स च सप्तधा वक्तृवाचकवाच्यानामेकद्वित्रिनियोगतः

ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 345 ຊື່ «ວິເວກຄຸນຄາວະຍະ» ໄດ້ສິ້ນສຸດ. ບັດນີ້ ເລີ່ມບົດທີ 346 «ວິເວກໂທດຄາວະຍະ». ອັກນິກ່າວວ່າ: ໂທດຄາວະຍະແມ່ນສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຟັງຜູ້ມີວັດທະນະທຳເກີດຄວາມອຶດອັດ/ຮົບກວນຣະສ; ມີ 7 ປະເພດ ເກີດຈາກການນຳໃຊ້ບໍ່ຖືກ—ແບບດຽວ, ຄູ່, ຫຼືສາມປະສົມ—ຂອງຜູ້ເວົ້າ, ຖ້ອຍຄຳ, ແລະຄວາມໝາຍທີ່ປາດຖະນາ.

Verse 2

तत्र वक्ता कविर्नाम प्रथते स च भेदतः सन्दिहानो ऽविनीतः सन्नज्ञो ज्ञाता चतुर्विधः

ໃນນັ້ນ ຜູ້ເວົ້າເອີ້ນວ່າ «ກະວິ» (ນັກກະວີ/ຜູ້ປະພັນ). ໂດຍການແບ່ງປະເພດ ທ່ານຖືກສອນວ່າມີ 4 ຢ່າງ: (1) ຜູ້ລັງເລ, (2) ຜູ້ບໍ່ມີວິໄນ, (3) ຜູ້ຮູ້ບໍ່ເຕັມ, ແລະ (4) ຜູ້ຮູ້ແທ້ຄົບຖ້ວນ.

Verse 3

निमित्तपरिभाषाभ्यामर्थसंस्पर्शिवाचकम् तद्भेदो पदवाक्ये द्वे कथितं लक्षणं द्वयोः

ສິ່ງທີ່ໂດຍ «ນິມິຕຕະ» (ເຫດປັດໃຈ) ແລະ «ປະຣິພາສາ» (ຄຳນິຍາມຕາມປະເພນີ) ສາມາດຊີ້ຄວາມໝາຍທີ່ສຳພັນຈິງກັບສິ່ງອ້າງອີງ ເອີ້ນວ່າ “ຖ້ອຍຄຳທີ່ແຕະຄວາມໝາຍ”. ການແບ່ງຂອງມັນມີ 2 ຢ່າງ: «ປະດະ» (ຄຳ) ແລະ «ວາກະຍະ» (ປະໂຫຍກ); ດັ່ງນັ້ນ ລັກສະນະກຳນົດຂອງທັງສອງໄດ້ກ່າວແລ້ວ.

Verse 4

असाधुत्वाप्रयुक्त्वे द्वावेव पदनिग्रहौ शब्दशास्त्रविरुद्धत्वमसाधुत्वं विदुर्बुधाः

ມີເຫດຜົນພຽງ 2 ປະການເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະປະຕິເສດຮູບຄຳ: (1) «ອະສາທຸຕະວະ» (ບໍ່ຖືກຕ້ອງ) ແລະ (2) «ອະປະຣະຍຸກຕະວະ» (ບໍ່ມີການໃຊ້ທີ່ຖືກ/ບໍ່ປາກົດໃນການໃຊ້). ນັກປັນຍາຮູ້ວ່າ “ຄວາມບໍ່ຖືກຕ້ອງ” ແມ່ນສິ່ງທີ່ຂັດກັບ ສາດສະຕຣາແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ (śabda-śāstra/ໄວຍາກອນ).

Verse 5

व्युत्पन्नैर् अनिबद्वत्वमप्रयुक्तत्वमुच्यते छान्दसत्वमविस्पष्टत्वञ्च कष्टत्वमेव च

ໃນຫມູ່ນັກຮູ້ «ອະນິບັດທະຕະວະ» ຖືກອະທິບາຍວ່າເປັນ «ອະປະຣະຍຸກຕະຕະວະ» (ຂາດການໃຊ້ທີ່ຖືກຮັບຮອງ). ອີກທັງ «ຈານດະສະຕະວະ» (ພາສາແບບເວດ/ໂບຮານ), «ອະວິສະປັດຕະວະ» (ບໍ່ຊັດເຈນ), ແລະ «ກັດຖະຕະວະ» (ຖ້ອຍຄຳຫຍາບ ຫຼືຝືນ) ກໍຖືກນັບເປັນໂທດດ້ວຍ.

Verse 6

तदसामयिकत्वञ्च ग्राम्यत्वञ्चेति पञ्चधा छान्दसत्वं न भाषायामविस्पष्टमबोधतः

ດັ່ງນັ້ນ ການໃຊ້ພາສາແບບເວດ (chāndasa) ມີ 5 ປະເພດ—ປະເພດໜຶ່ງແມ່ນ «ບໍ່ຮ່ວມສະໄໝ» ແລະອີກປະເພດໜຶ່ງແມ່ນ «ຊົນນະບົດ/ພາສາປາກ». ໃນພາສາທົ່ວໄປ (ຄລາສສິກ) ບໍ່ຄວນນໍາໄປໃຊ້ ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍບໍ່ແຈ້ງ ແລະເຂົ້າໃຈບໍ່ໄດ້।

Verse 7

गूडार्थता विपर्यस्तार्थता संशयितार्थता अविष्पष्टार्थता भेदास्तत्र गूढार्थतेति सा

ຄວາມໝາຍທີ່ຖືກປິດບັງ, ຄວາມໝາຍກັບຄືນ/ບິດເບືອນ, ຄວາມໝາຍທີ່ນ່າສົງໄສ, ແລະຄວາມໝາຍບໍ່ແຈ້ງ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນປະເພດຕ່າງໆ; ໃນນັ້ນ ອັນທີ່ເອີ້ນວ່າ «ຄວາມໝາຍຖືກປິດບັງ» (gūḍhārthatā) ແມ່ນອັນນັ້ນເອງ।

Verse 8

यत्रार्थो दुःखसवेद्यो विपर्यस्तार्थता पुनः विवक्षितान्यशब्दार्थप्रतिपातिर्मलीमसा

ເມື່ອຄວາມໝາຍທີ່ປາດຖະໜາຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງຫຍຸ້ງຍາກ ຫຼືເມື່ອຄວາມໝາຍກັບຄືນ/ຂັດແຍ້ງ; ແລະອີກຢ່າງ ເມື່ອນັຍຖືກສື່ດ້ວຍຄໍາ ຫຼືຄວາມໝາຍອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຕັ້ງໃຈ—ນີ້ແມ່ນມົນທິນທີ່ເອີ້ນວ່າ Malīmasā (ຄວາມຂຸນມົວ/ບໍ່ບໍລິສຸດຂອງນັຍ).

Verse 9

अन्यार्थत्वासमर्थत्वे एतामेवोपसर्पतः मनीषयेति ज सन्दिह्यमानवाच्यत्वमाहुः संशयितार्थतां

ເມື່ອຄວາມໝາຍຕາມຕົວອັກສອນ (ຄວາມໝາຍຫຼັກ) ບໍ່ສາມາດໃຊ້ໄດ້—ເນື່ອງຈາກຈະໄດ້ຄວາມໝາຍອື່ນທີ່ບໍ່ຕັ້ງໃຈ ຫຼືບໍ່ເຂົ້າກັນ—ແລ້ວຄວາມໝາຍຮອງທີ່ເຂົ້າໄປຫາໂດຍການພິຈາລະນາຕາມບໍລິບົດ (manīṣā) ຖືກກ່າວວ່າ ມີການບອກຄວາມໝາຍຕາມຕົວອັກສອນທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ «ຄວາມໝາຍນ່າສົງໄສ» (saṃśayitārthatā).

Verse 10

दोषत्वमनुबध्नाति सज्जनोद्वेजनादृते असुखोच्चार्यमाणत्वं कष्टत्वं समयाच्युतिः

ແມ່ນແຕ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄົນດີຂຸ່ນເຄືອງ ແຕ່ເງື່ອນໄຂເຫຼົ່ານີ້ກໍຍັງຜູກພັນຄວາມເປັນ “ຂໍ້ບົກພ່ອງ” ໃນກະວີ: (1) ອອກສຽງຍາກ/ບໍ່ສະດວກ, (2) ຖ້ອຍຄໍາຝືນແລະຫຍຸ້ງຍາກ, ແລະ (3) ຄວາມຄາດເຄື່ອນຈາກຂະນົມ/ປະເພນີການໃຊ້ທີ່ຍອມຮັບແລ້ວ।

Verse 11

असामयिकता नेयामेताञ्च मुनयो जगुः ग्राम्यता तु जघन्यार्थप्रतिपातिः खलीकृता

ບັນດາມຸນີໄດ້ປະກາດວ່າ ຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານີ້ມີ: ການເວົ້າບໍ່ຖືກການ (ອະສາມະຍິກະຕາ) ຄວນຫຼີກ; ແລະ “ຄວາມຫຍາບຄາຍ” ແມ່ນວາຈາທີ່ສື່ນັຍຕໍ່າ ເຮັດໃຫ້ຄໍາເວົ້າກາຍເປັນຫຍາບ ແລະອະສຸພາບ.

Verse 12

वक्तव्यग्राम्यवाच्यस्य वचनात्स्मरणादपि तद्वाचकपदेनाभिसाम्याद्भवति सा त्रिधा

ສໍາລັບສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວແຕ່ບໍ່ຖືກເອີ້ນໂດຍຄໍາທົ່ວໄປໂດຍກົງ ການຊີ້ນໍາໂດຍອ້ອມນັ້ນເກີດຂຶ້ນ 3 ທາງ: ໂດຍການເວົ້າອອກ, ໂດຍການລະລຶກພຽງຢ່າງດຽວ, ແລະໂດຍຄວາມຄ້າຍ/ການເຊື່ອມໂຍງກັບຄໍາທີ່ໃຊ້ເອີ້ນມັນ.

Verse 13

दोषः साधारणः प्रातिस्विको ऽर्थस्य स तु द्विधा अनेकभागुपालम्भः साधारण इति स्मृतः

ຂໍ້ບົກພ່ອງ (doṣa) ທີ່ກ່ຽວກັບຊັບສິນ/ສິດໃນຊັບ ມີສອງປະເພດ: ທົ່ວໄປ (sādhāraṇa) ແລະ ສ່ວນບຸກຄົນ (prātisvika)। doṣa ນັ້ນມີສອງຢ່າງ; ການທີ່ຊັບຖືກພົວພັນດ້ວຍການອ້າງສິດຈາກຜູ້ຮ່ວມສິດຫຼາຍຄົນ ຖືກຈື່ຈໍາວ່າເປັນ “ຂໍ້ບົກພ່ອງທົ່ວໄປ”។

Verse 14

क्रियाकारकयोर्भ्रंशो विसन्धिः पुनरुक्ता व्यस्तसम्बन्धता चेति पञ्च साधारणा मताः

ຂໍ້ບົກພ່ອງທົ່ວໄປຖືກເຫັນວ່າມີ 5 ປະການ: ຄວາມຄາດເຄື່ອນໃນກິລິຍາ (ຄໍາກິລິຍາ) ແລະຄວາມສຳພັນກາຣະກະ (kāraka), ການຂາດສັນທິ (visandhi), ການກ່າວຊ້ໍາ (punarukta), ແລະຄວາມສຳພັນວາກະຍະທີ່ສັບສົນ (vyasta-sambandhatā).

Verse 15

अक्रियत्वं क्रियाभ्रंशो भ्रष्टकारकता पुनः कर्त्र्यादिकारकाभावो विसन्धिःसन्धिदूषणम्

ຂໍ້ບົກພ່ອງໃນການປະພັນມີ: ການບໍ່ມີກິລິຍາ (akriyatva), ການຜິດພາດ/ເສື່ອມຂອງກິລິຍາ (kriyābhraṃśa), ຄວາມຜິດໃນກາຣະກະ (kāraka), ການຂາດກາຣະກະທີ່ຈໍາເປັນເຊັ່ນ ກະຕາ (agent) ແລະອື່ນໆ, ການບໍ່ໃຊ້ສັນທິ (visandhi), ແລະການເຮັດໃຫ້ສັນທິເສຍ (sandhi-dūṣaṇa).

Verse 16

विगतो वा विरुद्धो वा सन्धिः स भवति द्विधा सन्धेर्विरुद्धता कष्टपादादर्थान्तरागमात्

Sandhi (ການຕໍ່ສຽງ) ມີຄວາມຜິດພາດ 2 ຢ່າງ: (1) vigata—ບໍ່ມີຫຼືຖືກຕັດທິ້ງ sandhi ທີ່ຄວນມີ; (2) viruddha—sandhi ທີ່ຂັດກັບກົດ ຫຼືຄວາມເໝາະສົມ. ຄວາມຂັດແຍ້ງນີ້ເກີດຈາກ pāda ທີ່ຖືກບັງຄັບໃຫ້ອຶດອັດ ຫຼືຈາກການແຊກເຂົ້າຂອງອີກຄວາມໝາຍທີ່ບໍ່ຕັ້ງໃຈ.

Verse 17

पुनरुक्तत्वमाभीक्ष्ण्यादभिधानं द्विधैव तत् अर्थावृत्तिः पदावृत्तिरर्थावृत्तिरपि द्विधा

Punaruktatva (ການຊ້ຳເກີນຄວນ) ແມ່ນການກ່າວຊ້ຳອີກ; ມັນມີ 2 ຢ່າງ: ຊ້ຳຄວາມໝາຍ (arthāvṛtti) ແລະ ຊ້ຳຄຳ (padāvṛtti). ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ການຊ້ຳຄວາມໝາຍເອງກໍແບ່ງໄດ້ອີກ 2 ຢ່າງ.

Verse 18

प्रयुक्तवरशब्देन तथा शब्दान्तरेण च नावर्तते पदावृत्तौ वाच्यमावर्तते पदम्

ໃນກໍລະນີ padāvṛtti (ຊ້ຳຄຳ) ຖ້າໃຊ້ຄຳພ້ອມຄວາມໝາຍ (ຄຳພ້ອມ) ຫຼືໃຊ້ຮູບຄຳອື່ນ ບໍ່ນັບເປັນການຊ້ຳທີ່ເປັນໂທດ; ການຊ້ຳຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ກໍ່ຕໍ່ເມື່ອຄຳດຽວກັນຖືກກ່າວຊ້ຳອີກເທົ່ານັ້ນ.

Verse 19

व्यस्तसम्बन्धता सुष्ठुसम्बन्धो व्यवधानतः सम्बन्धान्तरनिर्भाषात् सम्बन्धान्तरजन्मनः

Vyasta-sambandhatā (ຄວາມສຳພັນທີ່ລະສົມ/ບໍ່ເປັນລະບຽບ) ເກີດເມື່ອຄວາມເຊື່ອມໂຍງທາງໄວຍາກອນ/ຄວາມໝາຍທີ່ຖືກຕ້ອງ (i) ຖືກຂັດຈັງຫວະໂດຍການແຍກຫ່າງ, (ii) ຖືກບັງໂດຍການແຊກຂອງຄວາມສຳພັນອື່ນ, ຫຼື (iii) ກ່ອດເປັນຄວາມສຳພັນອື່ນໄປເລີຍ.

Verse 20

मला इति क , ज च कष्टपादादर्थान्तरक्रमादिति ट प्रयुक्तचरशब्देनेति ज , ञ च अभावेपि तयोरन्तर्व्यवधानास्त्रिधैव सा अन्तरा पदवाक्याभ्यां प्रतिभेदं पुनर्द्विधा

«Malā» ແມ່ນຄຳທີ່ອາຈານ Ka ແລະ Ja ກ່າວໄວ້; ແລະ «kaṣṭa» ຖືກອະທິບາຍວ່າເກີດຈາກ pāda ທີ່ຍາກລຳບາກ ຫຼືຈາກການເລື່ອນຄວາມໝາຍແລະລຳດັບ—ດັ່ງທີ່ Ṭa ກ່າວ. ອີກທັງ «prayukta-cara-śabda» ແມ່ນຄຳທີ່ Ja ແລະ Ña ກ່າວ. ແມ່ນແຕ່ເມື່ອເງື່ອນໄຂໃກ້ຊິດເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ມີ, ການແຍກພາຍໃນ (antar-vyavadhāna) ມີ 3 ປະເພດ; ແລະ «antarā» ນັ້ນຍັງແບ່ງເປັນ 2 ຢ່າງອີກ ຕາມວ່າເກີດລະຫວ່າງຄຳ (pada) ຫຼືລະຫວ່າງປະໂຫຍກ (vākya).

Verse 21

वाच्यमर्थार्थ्यमानत्वात्तद्द्विधा पदवाक्ययोः व्युत्पादितपूर्ववाच्यं व्युत्पाद्यञ्चेति भिद्यते

ເນື່ອງຈາກຄວາມໝາຍທີ່ຖືກຊີ້ບອກ (vācya) ແມ່ນຄວາມໝາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ເຖິງເຈດຕະນາ ຈຶ່ງມີສອງປະເພດຕາມຄໍາແລະປະໂຫຍກ: (1) ຄວາມໝາຍທີ່ກໍານົດໄວ້ແລ້ວໂດຍການວິເຄາະກ່ອນ, (2) ຄວາມໝາຍທີ່ຈະຕ້ອງວິເຄາະເພື່ອກໍານົດໃໝ່; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງແຍກກັນໄດ້.

Verse 22

इष्टव्याघातकारित्वं हेतोः स्यादसमर्थता असिद्धत्वं विरुद्धत्वमनैकान्तिकता तथा

ເຫດຜົນ (hetu) ຖືກນັບວ່າບົກພ່ອງເມື່ອມັນ: ກະທົບຕໍ່ທິດສະດີທີ່ປາດຖະໜາ, ບໍ່ມີກໍາລັງພິສູດ, ບໍ່ຖືກສ້າງຕັ້ງ (ບໍ່ສໍາເລັດ), ຂັດແຍ້ງ, ຫຼື ບໍ່ແນ່ນອນ/ບໍ່ສະຫຼຸບໄດ້ຊັດເຈນ.

Verse 23

एवं सत्प्रतिपक्षत्वं कालातीतत्वसङ्करः पक्षे सपक्षेनास्तितत्वं विपक्षे ऽस्तित्वमेव तत्

ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຜິດພາດທີ່ເອີ້ນວ່າ «ມີຄູ່ຕໍ່ສູ້ທີ່ຖືກຕ້ອງ» ເປັນຄວາມສັບສົນອັນເກີດຈາກເຫດຜົນທີ່ພົ້ນເວລາ: ໃນຝ່າຍທີ່ຕັ້ງທິດສະດີ (pakṣa) ມັນຖືກສ້າງຕັ້ງວ່າມີຢູ່ພ້ອມກັບຕົວຢ່າງສະໜັບສະໜູນ (sapakṣa), ແລະໃນຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານ (vipakṣa) ມັນກໍຖືກສ້າງຕັ້ງວ່າມີຢູ່ເຊັ່ນກັນ.

Verse 24

काव्येषु परिषद्यानां न भवेदप्यरुन्तुदम् एकादशनिरर्थत्वं दुष्करादौ न दुष्यति

ໃນກະວີ ແມ່ນແຕ່ໃນທ່າມກາງນັກວິຈານຜູ້ຮູ້ໃນສະພາ ຄວາມຜິດພາດທີ່ເອີ້ນວ່າ “aruntuda” ກໍບໍ່ຖືກຍອມຮັບວ່າເປັນຂໍ້ດ່າງແທ້. ແລະ “ຄວາມໄຮ້ຄວາມໝາຍ 11 ປະການ” (nirarthatva) ກໍບໍ່ຖືກນັບເປັນຂໍ້ດ່າງ ເມື່ອມັນເກີດໃນບົດບາດເຊັ່ນ ຄວາມຍາກໂດຍເຈດຕະນາ (duṣkara) ແລະອື່ນໆ.

Verse 25

दुःखीकरोति दोषज्ञान्गूढार्थत्वं न दुष्करे न ग्राम्यतोद्वेगकारी प्रसिद्धेर् लोकशास्त्रयोः

ຄວາມໝາຍທີ່ລຶກລັບ/ຊ່ອນໄວ້ ເຮັດໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮູ້ຂໍ້ດ່າງກໍທຸກໃຈ; ດັ່ງນັ້ນ ບົດກະວີບໍ່ຄວນຍາກເກີນເຂົ້າໃຈ (duṣkara), ບໍ່ຄວນຫຍາບຄາຍຫຼືເຮັດໃຫ້ຫວາດຫວັນ, ແລະຄວນສອດຄ່ອງກັບການໃຊ້ທີ່ເປັນທີ່ຍອມຮັບທັງໃນພາສາຊາວບ້ານ ແລະໃນຄໍາສອນສາດສະຕຣາ (śāstra).

Verse 26

क्रियाभ्रंशेन लक्ष्मास्ति क्रियाध्याहारयोगतः भ्रष्टकारकताक्षेपबलाध्याहृतकारके

ລັກສະ (ຂໍ້ບົກພ່ອງທາງໄວຍາກອນ) ເກີດຈາກການເສື່ອມຂອງຄໍາກິລິຍາ ແລະກໍເກີດຈາກການລະຄໍາກິລິຍາ (ellipsis) ເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອສາຍສຳພັນ kāraka ຖືກລົບກວນ ຕ້ອງເພີ່ມ kāraka ທີ່ຈຳເປັນໂດຍນັຍອຸປະນິຍາຍຕາມບົດບາດຂອງບໍລິບົດ.

Verse 27

प्रगृह्ये गृह्यते नैव क्षतं विगतसन्धिना कष्टपाठाद्विसन्धित्वं दुर्वचादौ न दुर्भगम्

ໃນກໍລະນີຂອງ pragṛhya (ຮູບສະຫຼະທີ່ຍົກເວັ້ນຈາກ sandhi) ບໍ່ຄວນ “ນຳໄປປະສານ” ດ້ວຍ sandhi; ຮູບຄຳທີ່ແຕກຂາດ (kṣata) ຍັງຄົງບໍ່ມີ sandhi. ແລະ dvi-sandhi (sandhi ສອງຊັ້ນ) ອາດເກີດເນື່ອງຈາກການສະດຸດໃນການອ່ານ; ໃນສຳນວນທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ durvacādi ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຫາຍາກ.

Verse 28

अनुप्रासे पदावृत्तिर्व्यस्तसम्बन्धता शुभा नार्थसंग्रहणे दोषो व्युत्क्रमाद्यैर् न लिप्यते

ໃນ anuprāsa (ການສຳນຽງສອດຄ້ອງ) ການຊ້ຳຄຳເປັນສິ່ງນ່າສັນລະເສີນ ແລະຄວາມສຳພັນທາງໄວຍາກອນທີ່ກັບລຳດັບກໍອາດງາມໄດ້. ໃນການຮວບຮວມນັຍທີ່ປະສົງ ບໍ່ຖືວ່າເປັນໂທດເພີຍແຕ່ເນື່ອງຈາກການກັບລຳດັບ ແລະການຈັດວາງຄ້າຍໆກັນ.

Verse 29

विभक्तिसंज्ञालिङ्गानां यत्रोद्वेगो न धीमतां संख्यायास्तत्र भिन्नत्वमुपमानोपमेययोः

ບ່ອນໃດທີ່ນັກປັນຍາບໍ່ຮູ້ສຶກຕິດຂັດໃນ vibhakti (ປັດໃຈກໍລະນີ), saṃjñā (ຊື່ທາງວິຊາ), ແລະ liṅga (ເພດທາງໄວຍາກອນ) ທີ່ນັ້ນ ເນື່ອງຈາກ saṃkhyā (ຈຳນວນ) upamāna (ມາດຕະຖານການປຽບ) ແລະ upameya (ສິ່ງທີ່ຖືກປຽບ) ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າແຕກຕ່າງກັນ.

Verse 30

अनेकस्य तथैकेन बहूनां बहुभिः शुभा कवीमां समुदाचारः समयो नाम गीयते

ຂົນທຳນຽມທີ່ຕັ້ງມັ່ນໃນຫມູ່ນັກກະວີ—ຈະໃຊ້ “ໜຶ່ງ” ແທນ “ຫຼາຍ” ຫຼືໃຊ້ “ຫຼາຍ” ແທນ “ຫຼາຍ”—ເອີ້ນວ່າ samaya (ຂົນທຳນຽມກະວີ).

Verse 31

एकादशनिरस्तत्वमिति ञ समान्यश् च विशिष्टश् च धर्मवद्भवति द्विधा सिद्धसैद्धान्तिकानाञ्च कवीनाञ्चाविवादतः

ນັກຮູ້ກ່າວວ່າ ສະພາບ “ພົ້ນຈາກຂໍ້ບົກພ່ອງກະວີ 11 ປະການ” ມີສອງຢ່າງ—ທົ່ວໄປ ແລະ ສະເພາະ—ເຫມືອນ “ທັມມະ” ແລະເປັນທີ່ບໍ່ມີຂໍ້ໂຕ້ຖຽງ ໃນບັນດາອາຈານຜູ້ສຳເລັດແລະກະວີທັງຫຼາຍ।

Verse 32

यः प्रसिध्यति सामान्य इत्य् असौ समयो मतः सर्वेसिद्धान्तिका येन सञ्चरन्ति निरत्ययं

ສິ່ງໃດທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີວ່າ “ທົ່ວໄປ” ນັ້ນ ຖືກນັບເປັນຂໍ້ປະເພນີ/ຂໍ້ຕົກລົງ (samaya). ໂດຍອາໄສມັນ ນັກອະທິບາຍຂອງທຸກລະບົບຄຳສອນ ດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ຄາດເຄື່ອນ।

Verse 33

कियन्त एव वा येन सामान्यस्तेन सद्विधा छेदसिद्धन्ततो ऽन्यः स्यात् केषाञ्चिद्भ्रान्तितो यथा

ຫຼືຈະກ່າວໃຫ້ຖືກຕ້ອງກວ່ານັ້ນ “ສາມັນ/ສາກົນ” (sāmānya) ຖືກຕັ້ງຂຶ້ນເທົ່າທີ່ມັນຊ່ວຍໃຫ້ການສ້າງຕັ້ງເປັນຫຼັກໄດ້; ບໍ່ຊັ້ນ ຕາມທິດສະດີ “ເຊດະ-ສິດທານຕະ” (ການແບ່ງວິເຄາະ) ອາດໄດ້ຂໍ້ສະຫຼຸບອື່ນ—ເຫມືອນຄວາມຫຼົງຜິດ (bhrānti) ຂອງບາງຄົນ।

Verse 34

तर्कज्ञानं मुनेः कस्य कस्यचित् क्षणभङ्गिका भूतचैतन्यता कस्य ज्ञानस्य सुप्रकाशता

ສຳລັບມຸນີຜູ້ໃດ ການອະນຸມານດ້ວຍຕັກກະ (ການເຫດຜົນ) ຈຶ່ງນັບເປັນຄວາມຮູ້ທີ່ຖືກ? ສຳລັບຄຳສອນໃດ ທຸກສິ່ງເປັນຂະນະພັງ—ດັບໃນພິບຕາ? ສຳລັບທັດສະນະໃດ ມີຈິດຮູ້ (chaitanya) ໃນສັດທັງຫຼາຍເປັນຫຼັກ? ແລະສຳລັບລະບົບໃດ ຄວາມຮູ້ເປັນແສງສະຫວ່າງດ້ວຍຕົນເອງ (svayaṃ-prakāśa)?

Verse 35

प्रज्ञातस्थूलताशब्दानेकान्तत्वं तथार्हतः शैववैष्णवशाक्तेयसौरसिद्धान्तिनां मतिः

ຄຳສອນຂອງຊາວະ (Śaiva), ໄວສະນະວະ (Vaiṣṇava), ຊາກຕະ (Śākta), ສອຣະ (Saura) ແລະ ສິດທານຕິນ (Siddhāntin) ຖືກຈຳແນກໂດຍການໃຊ້ຄຳ ‘prajñāta’, ‘sthūlatā’, ‘śabda’, ‘anekāntatva’ ແລະດັ່ງດຽວກັນ ‘arhata’.

Verse 36

जगतः कारणं ब्रह्म साङ्ख्यानां सप्रधानकं अस्मिन् सरस्वतीलोके सञ्चरन्तः परस्परम्

ພຣະພຣົມ (Brahman) ແມ່ນເຫດປັດໃຈຂອງຈັກກະວານ; ສໍາລັບສາງຂະຍະ ຖືກອະທິບາຍຄຽງຄູ່ກັບ ປຣະທານ (Pradhāna) ສານດັ້ງເດີມ. ໃນໂລກສາຣັສວະຕີນີ້ ສັດທັງຫຼາຍເຄື່ອນໄຫວປະສານກັນໄປມາ.

Verse 37

बध्नन्ति व्यतिपश्यन्तो यद्विशिष्टैः स उच्यते परिग्रहादप्यसतां सतामेवापरिग्रहात्

ຜູ້ທີ່ແຍກແຍະໂດຍການທຽບທຽມ ແລະເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນຖືກຜູກມັດ ຖືກເອີ້ນວ່າ “ອະສັດ” ເນື່ອງຈາກຄວາມຍຶດຖືແລະການຄອບຄອງ. ແຕ່ “ສັດ” ຖືກເອີ້ນເຊັ່ນນັ້ນເພາະຄວາມບໍ່ຍຶດຖື (aparigraha) ໂດຍແທ້.

Verse 38

भिद्यमानस्य तस्यायं द्वैविध्यमुपगीयते प्रत्यक्षादिप्रमाणैर् यद् बाधितं तदसद्विदुः

ສໍາລັບຄວາມຮູ້ນັ້ນທີ່ກໍາລັງຖືກລົບລ້າງ (ພິສູດວ່າຜິດ) ມີການສອນວ່າມີສະພາບສອງປະການ. ສິ່ງໃດທີ່ຖືກຂັດແຍ້ງໂດຍປະມານທີ່ຖືກຕ້ອງ ເຊັ່ນ ການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນຖືກຮູ້ວ່າເປັນ “ອະສັດ” (ບໍ່ແທ້).

Verse 39

कविभिस्तत् प्रतिग्राह्यं ज्ञानस्य द्योतमानता यदेवार्थक्रियाकारि तदेव परमार्थसत्

ສິ່ງທີ່ນັກກະວີຄວນຮັບເອົາ ແມ່ນຄວາມສະຫວ່າງໄສຂອງຄວາມຮູ້. ສິ່ງໃດທີ່ສາມາດໃຫ້ເກີດຜົນຕາມຈຸດປະສົງ (arthakriyā) ໄດ້ ສິ່ງນັ້ນເທົ່ານັ້ນແມ່ນ “ສັດ” ແທ້ໃນຄວາມໝາຍບັນລຸສຸດ (paramārtha).

Verse 40

अज्ञानाज्ज्ञानतस्त्वेकं ब्रह्मैव परमार्थसत् विष्णुः स्वर्गादिहेतुः स शब्दालङ्काररूपवान् अपरा च परा विद्या तां ज्ञात्वा मुच्यते भवात्

ຈາກທັດສະນະແຫ່ງອະວິດຍາ ແລະ ວິດຍາ (ຄວາມບໍ່ຮູ້ ແລະ ຄວາມຮູ້) ພຣະພຣົມພຽງອົງດຽວແມ່ນຄວາມຈິງສູງສຸດ (paramārtha-sat). ຄວາມຈິງດຽວນັ້ນໃນນາມພຣະວິສນຸ ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດສະຫວັນ ແລະອື່ນໆ ແລະຍັງປາກົດເປັນຮູບແຫ່ງຄໍາແລະອະລັງການ (ພາສາ ແລະ ລວດລາຍວັນນະສິນ). ວິດຍາມີສອງຢ່າງ: ອະປະຣາ ແລະ ປະຣາ; ເມື່ອຮູ້ປະຣາວິດຍາ ຈຶ່ງພົ້ນຈາກສັງສານ.