Adhyaya 345

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शब्दर्थालङ्कारनिरूपणं नाम चतुश् चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यगुणविवेकः अग्निर् उवाच अलंकृतमपि प्रीत्यै न काव्यं निर्गुणं भवेत् वपुष्यललिते स्त्रीणां हारो भारायते परं

ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ອັກນິມະຫາປຸຣານະ» ບົດທີ 344 ຊື່ “ການອະທິບາຍອະລັງກາຣະທາງຄໍາແລະຄວາມໝາຍ” ໄດ້ສິ້ນສຸດ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 345 “ການພິຈາລະນາຄຸນຂອງກະວີ”. ອັກນິກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ປະດັບດ້ວຍອະລັງກາຣະ ກະວີກໍບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຖ້າຂາດຄຸນ; ເຫມືອນສາວທີ່ງາມໂດຍທໍາມະຊາດ ສາຍຄໍກັບກາຍເປັນພາລະ.

Verse 2

न च वाच्यं गुणो दोषो भाव एव भविष्यति गुणाः श्लेषादयो दोषा गूडार्थाद्याः पृथक्कृताः

ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວອອກມາໂດຍກົງ (vācya) ເປັນຄຸນ (guṇa) ຫຼືເປັນໂທດ (doṣa); ແທ້ຈິງແລ້ວ ມັນກາຍເປັນ bhāva ຄືຜົນທາງສຸນທຣະສຶກ. ຄຸນເຊັ່ນ śleṣa ແລະອື່ນໆ ກັບໂທດເຊັ່ນ gūḍārtha (ຄວາມໝາຍຄຸ້ມເຄືອ/ລຶກລັບ) ແລະອື່ນໆ ຄວນແຍກຈໍາແນກໃຫ້ຊັດເຈນ.

Verse 3

यः काव्ये महतीं छायामनुगृह्णात्यसौ गुणैः सम्भवत्येष सामान्यो वैशेषिक इति द्विधा

ກະວີຜູ້ໃດທີ່ໃນບົດກະວີຂອງຕົນ ໄດ້ຮັບ chāyā ອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ອາລົມລະອຽດອັນສູງສົ່ງ) ໂດຍອາໄສຄຸນ (guṇa) ທາງກະວີ—chāyā ນັ້ນເຂົ້າໃຈວ່າມີສອງປະເພດ: ທົ່ວໄປ (sāmānya) ແລະ ຈໍາເພາະ (vaiśeṣika).

Verse 4

सर्वसाधारणीभूतः सामन्य इति मन्यते शब्दमर्थमुभौ प्राप्तः सामान्यो भवति त्रिधा

ສິ່ງໃດທີ່ກາຍເປັນຂອງຮ່ວມກັນສໍາລັບທຸກຄົນ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ sāmānya (ທົ່ວໄປ). ເມື່ອມັນເກີດຂຶ້ນກັບຄໍາ (śabda) ຫຼືກັບຄວາມໝາຍ (artha) ຫຼືກັບທັງສອງພ້ອມກັນ ສິ່ງທົ່ວໄປນີ້ຈຶ່ງມີສາມປະເພດ.

Verse 5

शब्दमाश्रयते काव्यं शरीरं यः स तद्गुणः श्लोषो लालित्यागाम्भीर्यसौकुमार्यमुदारता

ກະວີອາໄສຄໍາ; “ຮ່າງກາຍ” ຂອງກະວີແມ່ນສິ່ງທີ່ມັນພຶງພາ ແລະຄຸນຂອງມັນຄື: śleṣa (ຄໍາກະທັດຮັດ/ສອງນັຍ), ຄວາມລະອຽດອ່ອນງາມ, ຄວາມເລິກຊຶ້ງ, ຄວາມອ່ອນໂຍນ, ແລະ udāratā (ຄວາມອຸດົມສູງສົ່ງ).

Verse 6

सत्येव यौगिकी चेति गुणाः शब्दस्य सप्तधा सुश्लिष्टसन्निवेशत्वं शब्दानां श्लेष उच्यते

«ຄວາມຈິງ» ແລະ «ຄວາມເໝາະສົມຕາມນິຣຸດຕິ (ອະນຸພັນ)»—ດັ່ງນີ້ ຄຸນລັກສະນະຂອງຄໍາມີ 7 ປະການ. ການຈັດວາງຄໍາໃຫ້ແນ່ນຫນາ ແລະສອດປະສານກັນດີ ເອີ້ນວ່າ «śleṣa» (ການຫຼິ້ນຄໍາ/ຄໍາພ້ອມນັຍ)។

Verse 7

गुणादेशादिना पूर्वं पदसम्बद्धमक्षरं यत्रसन्धीयते नैव तल्लालित्यमुदाहृतं

ສິ່ງທີ່ບໍ່ຖືກເອີ້ນວ່າ «lālitya» (ຄວາມຫວານລະມຸນຂອງກະວີ) ແມ່ນບ່ອນທີ່ ກ່ອນຈະໃຊ້ guṇa, ການແທນທີ່ ແລະອື່ນໆ ພະຍາງ/ອັກສອນທີ່ຜູກກັບຄໍາອື່ນແລ້ວ ຖືກເຮັດໃຫ້ເກີດ sandhi.

Verse 8

विशिष्टलक्षणोल्लेखलेख्यमुत्तानशब्दकम् गाम्भीर्यं कथयन्त्यार्यास्तदेवान्येषु शब्दतां

ຖ້ອຍຄໍາທີ່ສາມາດຂຽນ/ນິຍາມໄດ້ ໂດຍກ່າວເຖິງລັກສະນະພິເສດ ແລະຄໍາບອກຊັດເຈນ ເອີ້ນວ່າ «uttāna-śabda» (ຄໍາຕົງ ແຈ້ງ). ບັນດາຜູ້ຮູ້ຜູ້ດີກ່າວວ່າ «gāmbhīrya» (ຄວາມເລິກຊຶ້ງ) ແມ່ນຄວາມໝາຍດຽວກັນນັ້ນ ແຕ່ຖືກຖ່າຍທອດດ້ວຍຄໍາອື່ນໆ ຢ່າງອ້ອມຄ້ອມ ແລະມີຊັ້ນນັຍ.

Verse 9

अनिष्ठुराक्षरप्रायशब्दता सुकुमारता उत्तानपदतौदर्ययुतश्लाघ्यैर् विशेषणैः

ຄວາມດີເດັ່ນຂອງຖ້ອຍຄໍາ ຢູ່ທີ່ການມີອັກສອນ/ພະຍາງທີ່ບໍ່ກະດ້າງເປັນສ່ວນໃຫຍ່, ຄວາມອ່ອນນຸ່ມ (sukumāratā), ແລະຄວາມງາມຂອງຄໍາທີ່ຊັດແຈ້ງຕົງໄປຕົງມາ—ປະດັບດ້ວຍຄໍາຂະຫນາດ/ຄໍາຂະຫນາດທີ່ນ່າສັນລະເສີນ (ສົມຄວນ).

Verse 10

ओजः समासभूयस्त्वमेतत्पद्यादिजीवितं आब्रह्म स्तम्भपर्यन्तमोजसैकेन पौरुषं

ທ່ານແມ່ນ «ojas» ເອງ—ມີຢູ່ຢ່າງເຕັມປຽມຕະຫຼອດໄປ; ojas ນີ້ແມ່ນຊີວິດຂອງບົດກະວີ ແລະອື່ນໆ. ຈາກພຣະພຣະຫມາ (Brahmā) ລົງມາຮອດໃບຫຍ້າໃບໜຶ່ງ ພະລັງຊາຍ (pauruṣa) ດໍາລົງຢູ່ໂດຍອໍານາດອັນດຽວນັ້ນ ຄື ojas.

Verse 11

उच्यमानस्य शब्देन येन केनापि वस्तुनः उत्कर्षमावहन्नर्थो गुण इत्य् अभिधीयते

ຄວາມໝາຍໃດໜຶ່ງ ທີ່ເມື່ອຖ້ອຍຄຳນັ້ນຖືກເວົ້າອອກ ກໍນຳໃຫ້ວັດຖຸໃດໜຶ່ງ—ບໍ່ວ່າເປັນຫຍັງ—ເກີດຄວາມດີເລີດ ຖືກເອີ້ນວ່າ «guṇa» (ຄຸນ/ຄຸນຄ່າ).

Verse 12

माधुर्यं सम्बिधानञ्च कोमलत्वमुदारता प्रौढिः सामयिकत्वञ्च तद्भेदाः षट्चकाशति

ຄວາມຫວານ (mādhurya), ການຮຽບຮ້ອຍມີໂຄງສ້າງ (sambidhāna), ຄວາມນຸ່ມນວນ (komalatā), ຄວາມສູງສົ່ງກວ້າງໃຫຍ່ (udāratā), ຄວາມສົມບູນແກ່ກ້າ (prauḍhi), ແລະ ຄວາມທັນການສົມກັບເວລາ (sāmāyikatva) — ຫົກປະເພດນີ້ແມ່ນຖືກສະແດງເປັນຄວາມດີເລີດຫຼັກໃນກະວີ.

Verse 13

क्रोधेर्ष्याकारगाम्भीर्यात्माधुर्यं धैर्यगाहिता सम्बिधानं परिकरः स्यादपेक्षितसिद्धये

ຄວາມໂກດ ແລະ ຄວາມອິດສາ (krodha–īrṣyā), ທ່າທາງພາຍນອກທີ່ຄວບຄຸມດ້ວຍເຈດຕະນາ, ຄວາມໜັກແນ່ນລຶກຊຶ້ງໃນອາການ, ຄວາມຫວານໃນໃຈ, ຄວາມອົດທົນມັ່ນຄົງ, ແລະ ການຕຽມການຢ່າງລະມັດລະວັງ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນ parikara ເຄື່ອງປະກອບສົ່ງເສີມ ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດຜົນທີ່ປາດຖະໜາ.

Verse 14

यत्काठिन्यादिनिर्मुक्तसन्निवेशविशिष्टता तिरस्कृत्यैव मृदुता भाति कोमलतेति सा

ຮູບແບບ/ການຈັດວາງທີ່ຄວາມນຸ່ມນວນສ່ອງປະກາຍ—ໂດຍລະທິ້ງການຈັດຮູບທີ່ເດັ່ນຊັດ ແລະ ພົ້ນຈາກຄວາມແຂງກະດ້າງເປັນຕົ້ນ—ນັ້ນເອີ້ນວ່າ «komalatā» (ຄວາມນຸ່ມນວນໃນຖ້ອຍຄຳ).

Verse 15

लक्ष्यते स्थूललक्षत्वप्रवृत्तेर्यत्र लक्षणम् गुणस्य तदुदारत्वमाशयस्यातिसौष्ठवं

ບ່ອນໃດທີ່ໃນການໃຊ້ການຊີ້ນຳແບບກວ້າງໆ (ທົ່ວໄປ) ສາມາດສັງເກດເຫັນລັກສະນະເຉົ້າແທ້ໄດ້—ນັ້ນເອີ້ນວ່າ «lakṣaṇa» ເຄື່ອງໝາຍກຳນົດ. ໃນກໍລະນີນັ້ນ ມັນຊີ້ເຖິງຄວາມສູງສົ່ງກວ້າງໃຫຍ່ (udāratva) ຂອງ guṇa ແລະ ຄວາມປະນີດຍິ່ງ (ati-sauṣṭhava) ຂອງເຈດຈຳນົງພາຍໃນ (āśaya).

Verse 16

अभिप्रेतं प्रति यतो निर्वाहस्योपपादिकाः युक्तयो हेतुगर्भिण्यः प्रौढाप्रौढिरुदाहृता

ຍຸກຕິ (yukti) ທີ່ມີເຫດ (hetu) ຊ່ອນຢູ່ພາຍໃນ ແລະສອດຄ່ອງກັບອະທິບາຍທີ່ປາດຖະໜາ ເພື່ອສ້າງຕັ້ງແລະນໍາການບັນຍາຍໃຫ້ສໍາເລັດ ຖືກກ່າວວ່າມີສອງປະເພດ: ປຣາວຑ (mature) ແລະ ອປຣາວຑ (less mature)។

Verse 17

स्वतन्त्रस्यान्यतन्त्रस्य वाह्यान्तःसमयोगतः तत्र व्युत्पत्तिरर्थस्य या सामयिकतेति सा

ເມື່ອຄໍາໜຶ່ງເປັນອິດສະຫຼະ ຫຼືພຶງພາຄໍາອື່ນ ຄວາມໝາຍຂອງມັນຖືກກໍານົດຈາກການປະສານກັນຂອງປັດໃຈບໍລິບົດພາຍນອກແລະພາຍໃນ; ການກໍານົດນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ສາມະຍິກີ (sāmayikī)’ ຄືຄວາມໝາຍຕາມຂໍ້ຕົກລົງ/ປະເພນີ.

Verse 18

शब्दार्थवुपकुर्वाणो नाम्नोभयगुणः स्मृतः तस्य प्रसादः सौभाग्यं यथासङ्ख्यं प्रशस्तता

ນາມທີ່ເປັນປະໂຫຍດທັງດ້ານສຽງ/ຮູບຄໍາ (śabda) ແລະດ້ານຄວາມໝາຍ (artha) ຖືກຈໍາໄວ້ວ່າມີຄຸນດີສອງປະການຂອງນາມ. ຄວາມແຈ້ງໃສອັນນ່າພໍໃຈ (prasāda) ຂອງມັນ ກ່າວວ່ານໍາມາຊຶ່ງໂຊກດີ; ແລະຕາມລໍາດັບ ຍັງໄດ້ຮັບຄວາມນ່າສັນລະເສີນ.

Verse 19

पाको राग इति प्राज्ञैः षट्प्रपञ्चविपञ्चिताः सुप्रसिद्धर्थपदता प्रसाद इति गीयते

ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ (ຄຸນເຫຼົ່ານີ້) ແມ່ນ ‘ປາກະ (pāka) — ຄວາມສຸກງອມ’ ແລະ ‘ຣາກະ (rāga) — ສີສັນ/ເສ່ນຫຼັກ’ ອັນຖືກຂະຫຍາຍດ້ວຍການແບ່ງປະເພດຫົກປະການ; ແລະການໃຊ້ຄໍາທີ່ຄວາມໝາຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີ ແລະເຂົ້າໃຈງ່າຍ ຖືກຂັບຮ້ອງສັນລະເສີນວ່າ ‘ປຣະສາດະ (prasāda)’ ຄືຄວາມແຈ້ງໃສ.

Verse 20

उत्कर्षवान् गुणः कश्चिद्यस्मिन्नुक्ते प्रतीयते तत्सौभाग्यमुदारत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

ຖ້ອຍຄໍາ ຫຼືການສະແດງອອກໃດໜຶ່ງ ທີ່ເມື່ອເວົ້າອອກແລ້ວ ຄຸນຄ່າອັນຍອດຢ່າງໜຶ່ງປາກົດແຈ້ງ ນັກປັນຍາກ່າວວ່ານັ້ນແມ່ນ ‘ສອບຫາກຍະ (saubhāgya)’ ຄືໂຊກດີ ແລະ ‘ອຸດາຣັດວະ (udāratva)’ ຄືຄວາມສູງສົ່ງ/ໃຈກວ້າງ.

Verse 21

यथासङ्ख्यमनुद्देशः सामन्यमतिदिश्यते समये वर्णनीयस्य दारुणस्यापि वस्तुनः

ຕາມລຳດັບທີ່ຖືກຕ້ອງ ການຊີ້ນຳແບບຕາມຂັ້ນຕອນ ຖືກກຳນົດເປັນກົດທົ່ວໄປ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຈະພັນລະນາສິ່ງທີ່ຮຸນແຮງ ຫຼືນ່າຢ້ານກົວກໍຕາມ।

Verse 22

अदारुणेन शब्देन प्राशस्त्यमुपवर्णनं उच्चैः परिणतिः कापि पाक इत्य् अभिधीयते

ການພັນລະນາຄຸນຄ່າອັນດີເລີດ ໂດຍໃຊ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ອ່ອນໂຍນບໍ່ຮຸນແຮງ—ເປັນຄວາມສຸກງອມສູງຂອງສຳນວນ—ນີ້ເອີ້ນວ່າ “pāka” (ຄວາມສຸກງອມຂອງກະວີ).

Verse 23

मृद्वीकानारिकेलाम्बुपाकभेदाच्चतुर्विधः आदावन्ते च सौरस्यं मृद्वीकापाक एव सः

ເນື່ອງຈາກການຕົ້ມປຸງ (decoction) ແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍໃຊ້ mṛdvīkā (ໝາກອະງຸ່ນແຫ້ງ), nārikelāmbu (ນ້ຳໝາກພ້າວ) ແລະນ້ຳອື່ນໆ ຈຶ່ງມີ 4 ປະເພດ. ໃນຕອນເລີ່ມ ແລະຕອນຈົບ “saurasa” (ເຄື່ອງດື່ມສົ້ມທີ່ໝັກ) ພຶງຖືວ່າເປັນ mṛdvīkā-pāka ເອງ.

Verse 24

काव्येच्छया विशेषो यः सराग इति गीयते अभ्यासोपहितः कान्तिं सहजामपि वर्तते

ຄຸນຄ່າພິເສດທີ່ເກີດຈາກຄວາມປາຖະໜາໃນການກະວີ ເອີ້ນວ່າ “sarāga” (ມີລົດຊາດສຸນທຣະ). ເມື່ອຖືກເສີມດ້ວຍການຝຶກຝົນ ມັນຮັກສາແລະເຮັດໃຫ້ປາກົດແມ່ນແຕ່ຄວາມງາມທີ່ມີມາແຕ່ກຳເນີດ.

Verse 25

हारिद्रश् चैव कौसुम्भो नीली रागश् च स त्रिधा वैशेषिकः परिज्ञेयो यः स्वलक्षणगोचरः

ສີເຫຼືອງດັ່ງຂະໜົມຂີ້ໝິ້ນ, ສີຄູສຸມພະ (ຍ້ອມດ້ວຍດອກຄຳ/ສີແດງເຫຼືອງ), ແລະສີນ້ຳເງິນ—ການຍ້ອມສີຈຶ່ງມີ 3 ຢ່າງ. ສິ່ງໃດທີ່ຮູ້ໄດ້ເປັນສະເພາະ ຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງເຄື່ອງໝາຍຈຳແນກຂອງຕົນ (svalakṣaṇa) ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າເປັນ “Vaiśeṣika” (ວິຊາແຫ່ງສິ່ງຈຳເພາະ).