Adhyaya 343
Arthālaṅkāras (Ornaments of Meaning): Definitions, Taxonomy, and the Centrality of Upamā
ຫຼັງຈາກສິ້ນສຸດການອະທິບາຍ śabdālaṅkāra (ອາລັງການດ້ານຖ້ອຍຄຳ) ພຣະອັກນິເລີ່ມບັນຊີຢ່າງເປັນລະບົບຂອງ arthālaṅkāra (ອາລັງການດ້ານຄວາມໝາຍ) ໂດຍກ່າວວ່າ ຄວາມງາມຂອງຄຳທີ່ບໍ່ມີອາລັງການຄວາມໝາຍ ຍ່ອມບໍ່ຊວນຊົມ ເຫມືອນນາງສະຣັສວະຕີທີ່ຂາດເຄື່ອງປະດັບ. ບົດນີ້ວາງ ‘svarūpa/svabhāva’ (ສະພາບແທ້) ເປັນແວ່ນມອງພື້ນຖານ ແລະແຍກເປັນແບບທຳມະຊາດ (sāṃsiddhika) ແລະແບບຕາມເຫດການ (naimittika). ຕໍ່ມາຍົກ sādṛśya (ຄວາມຄ້າຍຄື) ແລະພັດທະນາປະເພດ upamā (ອຸປະມາ) ຢ່າງກວ້າງ—ສັນຍາການປຽບທຽບ, ຮູບສົມາສ/ບໍ່ສົມາສ, ແລະການຂະຫຍາຍວິເຄາະຈົນເຖິງ 18 ຮູບແບບຄວາມຊັດ. ມີອຸປະມາພິເສດຫຼາຍຢ່າງ: ສອງຝ່າຍປຽບກັນ, ກັບດ້ານ, ຈຳກັດ/ບໍ່ຈຳກັດ, ຕັດກັນ, ຫຼາຍຊັ້ນ, ແບບພວງມາລາ, ແປງຮູບ, ອັດສະຈັນ, ລວງຕາ, ສົງໄສ/ແນ່ນອນ, ຄວາມໝາຍທັງປະໂຫຍກ, ປຽບຕົນເອງ, ແລະຄ່ອຍໆເພີ່ມ (gagana-upamā) ພ້ອມ 5 ແນວໃຊ້ (ສັນລະເສີນ, ຕຳນິ, ຈິນຕະນາ, ຄວາມຈິງ, ບາງສ່ວນ). ທ້າຍບົດນິຍາມ rūpaka, sahokti, ອະທິບາຍ arthāntaranyāsa, utprekṣā, atiśaya, viśeṣokti, vibhāvanā ແລະ saṅgatīkaraṇa, virodha ແລະ hetu ເປັນ kāraka/jñāpaka ພ້ອມກ່າວເຖິງ vyāpti.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शब्दालङ्कारनिरूपणं नाम द्विचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अर्थालङ्काराः अग्निर् उवाच अलङ्करणमर्थानामर्थालङ्कार इष्यते तं विना शब्दसौन्दर्यमपि नास्ति मनोहरम्
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ ອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ່ມີຊື່ «ການອະທິບາຍອະລັງການແຫ່ງຖ້ອຍຄໍາ (Śabdālaṅkāra)» ຄື ບົດທີ 342 ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມ ບົດທີ 343 «ອະລັງການແຫ່ງຄວາມໝາຍ (Arthālaṅkāra)». ພຣະອັກນິກ່າວວ່າ: «ການປະດັບຄວາມໝາຍ ເອີ້ນວ່າ ‘ອະລັງການແຫ່ງຄວາມໝາຍ’; ຖ້າຂາດມັນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມງາມຂອງຖ້ອຍຄໍາກໍບໍ່ນ່າຫຼົງໃຫຍ່».
Verse 2
अर्थालङ्काररहिता विधवेव सरस्वती स्वरूपमथ सादृश्यमुत्प्रेक्षातिशयावपि
ຖ້ອຍຄໍາ (ສະຣັສວະຕີ) ເມື່ອຂາດອະລັງການແຫ່ງຄວາມໝາຍ (arthālaṅkāra) ກໍເຫມືອນແມ່ຍິງໝ້າຍ. ບັດນີ້ຈະກ່າວເຖິງສະພາບແທ້ (svarūpa) ພ້ອມທັງຄວາມຄ້າຍຄື (sādṛśya), ຈິນຕະນາການກະວີ (utprekṣā), ແລະການຂະຫຍາຍເກີນຈິງ (atiśaya) ດ້ວຍ.
Verse 3
विभावना विरोधश् च हेतुश् च सममष्टधा स्वभाव एव भावानां स्वरूपमभिधीयते
ວິພາວະນາ (vibhāvanā) ຄືການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈ, ວິໂຣທະ (virodha) ຄືຄວາມຂັດແຍ້ງ, ແລະ ເຫດຸ (hetu) ຄືເຫດປັດໃຈ—ດັ່ງນີ້ໃນຮູບແບບ 8 ປະການ—ສະວະພາວະ (svabhāva) ນັ້ນແທ້ ຖືກປະກາດວ່າເປັນສະວະຣູປະ (svarūpa) ຫຼືແກ່ນກໍານົດຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ.
Verse 4
निजमागन्तुकञ्चेति द्विविधं तदुदाहृतम् सांसिद्धिकं नियं नैमित्तिकमागन्तुकं तथा
ມັນຖືກກ່າວວ່າມີ 2 ປະເພດ: ນິຊະ (nija) ແລະ ອາຄັນຕຸກະ (āgantuka). ປະເພດນິຊະແມ່ນສາມສິດທິກະ (sāṃsiddhika) ຄືການປະພຶດຕາມທໍາມະຊາດ/ແຕ່ເກີດ; ສ່ວນອາຄັນຕຸກະແມ່ນໄນມິດຕິກະ (naimittika) ຄືສິ່ງທີ່ກະທໍາເພື່ອໂອກາດຈໍາເພາະ.
Verse 5
विधुरेवेति ख , ट च सादृश्यं धर्मसामान्यमुपमा रूपकं तथा महोक्त्यर्थान्तरन्यासाविति स्यात्तु चतुर्विधम्
ອຸປະມາ (upamā) ຫຼືການປຽບທຽບ ມີ 4 ປະເພດ: (1) ສາດຣິສຍະ (sādṛśya) ຄວາມຄ້າຍຄື, (2) ທັມມະ-ສາມານຍະ (dharma-sāmānya) ຄວາມທົ່ວໄປຂອງຄຸນລັກສະນະຮ່ວມ, (3) ຣູປະກະ (rūpaka) ອຸປະມາແບບອຸປະມາອຸປະໄມ/ອຸປະມາເປັນຮູບ, (4) ຄູ່ກັນ—ມະໂຫກຕິ (mahokti) ຄໍາກ່າວເກີນຈິງ ແລະ ອັດຖານຕະຣະນຍາສະ (arthāntaranyāsa) ການຢືນຢັນດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາອື່ນ.
Verse 6
उपमा नाम सा यस्यामुपमानोपमेययोः सत्ता चान्तरसामान्ययोगित्वेपि विवक्षितं
ອຸປະມາ (Upamā) ແມ່ນອະລັງການທີ່ ໃນການທຽບລະຫວ່າງ upamāna (ມາດຕະຖານທຽບ) ແລະ upameya (ສິ່ງຖືກທຽບ) ມີເຈດນາໃຫ້ເຫັນຄວາມສຳພັນ ຄືການມີຄຸນລັກສະນະຮ່ວມພາຍໃນ ແມ່ນແມ່ນວ່າຄວາມຮ່ວມນັ້ນອາດມີໄດ້ໂດຍທົ່ວໄປກໍຕາມ।
Verse 7
किञ्चिदादाय सारूप्यं लोकयात्रा प्रवर्तते समासेनासमासेन सा द्विधा प्रतियोगिनः
ເມື່ອນຳຄວາມຄ້າຍຄືບາງສ່ວນມາຖືກໃຊ້ ການໃຊ້ພາສາຕາມທຳນຽມຂອງໂລກ (lokayātrā) ຈຶ່ງດຳເນີນໄປ—ທັງໂດຍສະມາສ (samāsa: ຄຳປະສົມ) ຫຼືບໍ່ໂດຍສະມາສ; ດັ່ງນັ້ນ ຕາມຄູ່ສຳພັນ (pratiyogin) ຈຶ່ງມີສອງປະເພດ।
Verse 8
विग्रहादभिधानस्य ससमासान्यथोत्तरा उपमाद्योतकपदेनोपमेयपदेनच
ຈາກການແຍກຂະຫຍາຍ (vigraha) ຄວນກຳນົດຖ້ອຍຄຳທີ່ໃຊ້ເອີ້ນ (abhidhāna); ແລະໃນສະມາສ (samāsa) ສ່ວນສະມາຊິກທີ່ຕາມມາຄວນເຂົ້າໃຈຕາມນັ້ນ. ໃນອຸປະມາ ຄວາມສຳພັນຖືກຊີ້ໂດຍຄຳທີ່ບອກການທຽບ (upamā-dyotaka) ແລະໂດຍຄຳຂອງສິ່ງຖືກທຽບ (upameya) ດ້ວຍ।
Verse 9
ताभ्याञ्च विग्रहात्त्रेधा ससमासान्तिमात् त्रिधा विशिष्यमाणा उपमा भवन्त्यष्टादश स्फुटाः
ແລະຈາກສອງຢ່າງນັ້ນ ໂດຍການແຍກວິເຄາະ (vigraha) ຈຶ່ງເປັນສາມສ່ວນ; ແລະຈາກສະມາສານຕະ (samāsānta: ສ່ວນທ້າຍຂອງຄຳປະສົມ) ກໍເປັນສາມສ່ວນ. ດັ່ງນັ້ນ ອຸປະມາທີ່ແຍກຈຳແນກແລ້ວ ມີຊັດເຈນເຖິງ 18 ປະເພດ।
Verse 10
यत्र साधारणो धर्मः कथ्यते गम्यते ऽपि वा ते धर्मवस्तुप्राधान्याद्धर्मवस्तूपमे उभे
ບ່ອນໃດທີ່ຄຸນລັກສະນະຮ່ວມ (dharma) ຖືກກ່າວອອກຢ່າງຊັດ ຫຼືແມ່ນແຕ່ພຽງຮູ້ໄດ້ໂດຍນັຍ ທັງສອງນັ້ນ ເນື່ອງຈາກວັດຖຸ/ສິ່ງ (vastu) ເປັນຫຼັກ ຈຶ່ງເປັນ «dharmavastu-upamā» ຄືອຸປະມາທີ່ຄຳນຶງທັງຄຸນລັກສະນະແລະຕົວສິ່ງ।
Verse 11
तुल्यमेवोपमीयेते यत्रान्योन्येन धर्मिणौ परस्परोपमा सा स्यात् प्रसिद्धेरन्यथा तयोः
ໃນບ່ອນທີ່ອາສັຍສອງຢ່າງທີ່ມີຄຸນລັກສະນະສົມຄວນກັນ ຖືກກ່າວວ່າຄ້າຍກັນຕໍ່ກັນ ແລະປຽບກັນແບບຕໍ່ກັນ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ «ອຸປະມາແບບປຽບກັນຕໍ່ກັນ» (parasparopamā)។ ຖ້າບໍ່ແມ່ນ ການປຽບຈະກໍານົດຕາມອັນໃດທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກວ່າ ເປັນມາດຕະຖານຂອງອຸປະມາ។
Verse 12
विपरीतोपमा सा स्याद्व्यावृत्तेर् नियमोपमा अन्यत्राप्यनुवृत्तेस्तु भवेदनियमोपमा
ນັ້ນເອີ້ນວ່າ «ອຸປະມາກັບຄືນ/ກົງກັນຂ້າມ» (viparītā-upamā)។ ເມື່ອການປຽບຖືກຈໍາກັດໂດຍການຕັດອອກ (vyāvṛtti) ຈຶ່ງເປັນ «ອຸປະມາມີຂໍ້ຈໍາກັດ» (niyama-upamā)។ ແຕ່ຖ້າຄວາມຄ້າຍທີ່ກ່າວນັ້ນຍັງຂະຫຍາຍໄປບ່ອນອື່ນໄດ້ ກໍເປັນ «ອຸປະມາບໍ່ຈໍາກັດ» (aniyama-upamā)។
Verse 13
समुच्चयोपमातो ऽन्यधर्मवाहुल्यकीर्तनात् वहोर्धम्मस्य साम्येपि वैलक्ष्ण्यं विवक्षितं
ໃນທີ່ນີ້ ຖືກປະສົງໃຫ້ເຫັນ «ຄວາມແຕກຕ່າງພິເສດ» ແມ່ນແມ່ນວ່າສອງຄຸນທີ່ຮ່ວມກັນນັ້ນມີຄວາມຄ້າຍກັນ ເນື່ອງຈາກ—ບໍ່ເຫມືອນ «ອຸປະມາແບບລວມ» (samuccayopamā)—ມີການກ່າວເຖິງຄຸນອື່ນໆອີກຫຼາຍປະການຢ່າງຫນາແນ່ນ.
Verse 14
यदुच्यते ऽतिरिक्तत्वं व्यतिरेकोपमा तु सा यत्रोपमा स्याद्वहुभिः सदृशैः सा बहूपमा
ຮູບແບບທີ່ກ່າວເຖິງ «ຄວາມເກີນກວ່າ/ຄວາມເຫນືອກວ່າ» ເອີ້ນວ່າ «ອຸປະມາແບບຕັດຕ່າງ» (vyatirekopamā)។ ແລະໃນບ່ອນທີ່ອຸປະມາຖືກສ້າງໂດຍອາໄສສິ່ງທີ່ຄ້າຍກັນຫຼາຍຢ່າງເປັນຕົວປຽບ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ «ອຸປະມາຫຼາຍຢ່າງ» (bahūpamā)។
Verse 15
धर्माः प्रत्युपमानञ्चेदन्ये मालोपमैव साअप्_३४३०१५अबुपमानविकारेण तुलना विक्रियोपमा
ເມື່ອ «ທັມມະ» (dharmas) ອັນເປັນລັກສະນະທີ່ນໍາມາປຽບ ພ້ອມທັງ «ປະຕິອຸປະມານະ» (pratyupamāna) ຖືກນໍາສະເໜີໃນການຈັດຮູບແບບອື່ນໆ ນັ້ນເປັນ «ອຸປະມາພວງມາລາ» (mālopamā) ດັ່ງພວງດອກໄມ້। ການປຽບທີ່ເກີດຈາກການດັດແປງ «ອຸປະມານະ» (upamāna) ເອີ້ນວ່າ «tulanā»; ແລະ «ອຸປະມາແບບແປຮູບ» ແມ່ນ vikriyopamā।
Verse 16
त्रिलोक्यासम्भवि किमप्यारोप्य प्रतियोगिनि कविनोपमीयते या प्रथते साद्भुतोपमा
ອຸປະມາທີ່ນັກກະວີນໍາສິ່ງໜຶ່ງ—ແມ່ນວ່າບໍ່ມີໃນສາມໂລກ—ມາສວມທັບໃສ່ສິ່ງທີ່ຖືກປຽບ (upameya) ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເກີດການປຽບທຽບ ເອີ້ນວ່າ «ອັດພູຕະອຸປະມາ» (ອຸປະມາອັນອັດສະຈັນ)។
Verse 17
प्रतियोगिनमारोप्य तदभेदेन कीर्तनम् उपमेयस्य सा मोहोपमासौ भ्रान्तिमद्वचः
ການນໍາສິ່ງທີ່ເປັນມາດຕະຖານການປຽບ (pratiyogin) ມາສວມທັບ ແລ້ວກ່າວຖຶງສິ່ງທີ່ຖືກປຽບ (upameya) ວ່າບໍ່ແຕກຕ່າງຈາກມັນ—ນີ້ເອີ້ນວ່າ «ໂມໂຫອຸປະມາ»; ເປັນຖ້ອຍຄໍາທີ່ມີຄວາມຫຼົງ ຫຼື ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດໂດຍຈົ່ງໃຈ.
Verse 18
उभयोर्धर्मिणोस्तथ्यानिश् चयात् संशयोपमा उपमेयस्य संशय्य निश् चयान्निश् चयोपमा
ເມື່ອອາໄສການກໍານົດຢ່າງແທ້ຈິງຂອງຄຸນລັກສະນະຮ່ວມໃນທັງສອງ—ທັງສິ່ງທີ່ຖືກປຽບ (upameya) ແລະ ມາດຕະຖານປຽບ—ແຕ່ຍັງນໍາສະເໜີຄວາມຄ້າຍຄືແບບສົງໄສ ເອີ້ນວ່າ «ສັງໄສອຸປະມາ» (saṃśayopamā)។ ແຕ່ຖ້າສິ່ງທີ່ຖືກປຽບເອງເປັນທີ່ສົງໄສ ແລ້ວກ່າວຄວາມຄ້າຍຄືດ້ວຍຄວາມແນ່ນອນ ເອີ້ນວ່າ «ນິດສະໄຈອຸປະມາ» (niścayopamā)។
Verse 19
वाक्यार्थनैव वाक्यार्थोपमा स्यादुपमानतः आत्मनोपमानादुपमा साधारण्यतिशायिनी
ເມື່ອນໍາຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກທັງໝົດມາປຽບທຽບ ເອີ້ນວ່າ «ວາກຍາຣະຖະອຸປະມາ» (vākyārthopamā) ເນື່ອງຈາກສິ່ງທີ່ເປັນຕົວປຽບ (upamāna)។ ການປຽບສິ່ງໜຶ່ງກັບຕົນເອງ ກໍເກີດອຸປະມາແບບ «ສາທາຣະນີ» (ຮ່ວມກັນ) ຫຼື «ອະຕິຊາຍິນີ» (ເກີນກວ່າ/ສູງສຸດ)។
Verse 20
उपमेयं यद्न्यस्य तद्न्यस्योपमा मता यद्युत्तरोत्तरं याति तदासौ गगनोपमा
ເມື່ອສິ່ງໜຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຖືກປຽບ (upameya) ສໍາລັບອີກສິ່ງໜຶ່ງ ແລ້ວສິ່ງນັ້ນອີກທີ່ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ຖືກປຽບສໍາລັບອີກສິ່ງໜຶ່ງ ອຸປະມາແບບນີ້ຖືກຍອມຮັບ. ແລະເມື່ອການປຽບທຽບດໍາເນີນໄປແບບຕໍ່ເນື່ອງ ເປັນຂັ້ນໆ ສູງຂຶ້ນ ເອີ້ນວ່າ «ຄະຄະນະອຸປະມາ» (gagana-upamā) ອຸປະມາດັ່ງຟ້າ/ແບບກ້າວໜ້າ.
Verse 21
प्रशंसा चैव निन्दा च कल्पिता सदृशी तथा किञ्चिच्च सदृशी ज्ञेया उपमा पञ्चधा पुरः
ໃນທີ່ນີ້ ສອນວ່າ «ອຸປະມາ» ມີ 5 ປະເພດ: (1) ຊົມເຊີຍ (2) ຕິຕຽນ (3) ສົມມຸດ/ກະວີນິຍາຍ (4) ອີງໃສ່ຄວາມຄ້າຍຄືຈິງ (5) ອີງໃສ່ຄວາມຄ້າຍຄືພຽງບາງສ່ວນ.
Verse 22
उपमानेन यत्तत्वमुपमेयस्य रूप्यते गुणानां समतां दृष्ट्वा रूपकं नाम तद्विदुः
ເມື່ອເຫັນຄວາມເທົ່າກັນຂອງຄຸນລັກສະນະ ແລ້ວນໍາສະພາບຂອງ «ອຸປະມານ» (ມາດຕະຖານທຽບ) ໄປທັບຊ້ອນໃສ່ «ອຸປະເມຍ» (ສິ່ງທີ່ຖືກທຽບ) ນັກຮູ້ເອີ້ນອະລັງການັ້ນວ່າ «ຣູປະກະ» (ອຸປະມາແບບອຸປະນິຍາຍ/ອຸປະມາອຸປະມາ).
Verse 23
उपमैव तिरोभूतभेदा रूपकमेव वा सहोक्तिः सहभावेन कथनं तुल्यधर्मिणां
«ສະໂຫກຕິ» ແມ່ນອຸປະມາທີ່ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ທຽບຖືກກົດບັງ ຫຼືອາດເປັນຣູປະກະກໍໄດ້; ມັນແມ່ນການກ່າວຮ່ວມກັນ ໃນຮູບແບບການມີຢູ່ພ້ອມກັນ ຂອງສິ່ງທີ່ມີທຳມະຄ້າຍຄືກັນ.
Verse 24
भवेदर्थान्तरन्यासः सादृश्येनोत्तरेण सः अन्यथोपस्थिता वृत्तिश्चेतनस्येतरस्य च
«ອັດຖານຕະຣະນຍາສະ» (ການນໍາຄວາມໝາຍອື່ນເຂົ້າມາ) ເກີດຂຶ້ນເມື່ອ ຄວາມໝາຍຖືກສະໜັບສະໜູນໂດຍຖ້ອຍຄໍາຕໍ່ມາທີ່ຄ້າຍຄື; ແລະຍັງໝາຍເຖິງການກໍານົດການກະທໍາ/ພຶດຕິກໍາໃນຮູບແບບທີ່ຜິດໄປ ໃຫ້ແກ່ຜູ້ມີຈິດ ຫຼືສິ່ງບໍ່ມີຈິດ.
Verse 25
अन्यथा मन्यते यत्र तामुत्प्रेक्षां प्रचक्षते लोकसीमान्वृत्तस्य वस्तुधर्मस्य कीर्तनम्
ບ່ອນໃດທີ່ສິ່ງໜຶ່ງຖືກຄິດເຫັນວ່າ «ແຕກຕ່າງໄປ» ຈາກຄວາມເປັນຈິງ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ «ອຸດຕະເປກຂາ» (ການສົມມຸດທາງກະວີ); ມັນແມ່ນການກ່າວເຖິງຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງ ທີ່ຍັງຢູ່ໃນຂອບເຂດປະສົບການທົ່ວໄປ.
Verse 26
भवेदतिशयो नाम सम्भवासम्भवाद्द्विधा गुणजातिक्रियादीनां यत्र वैकल्यर्दर्शनं
‘ອະຕິຊະຍະ’ (ການຂະຫຍາຍໃຫ້ເກີນ) ມີສອງປະເພດ: ແບບທີ່ເປັນໄປໄດ້ ແລະ ແບບທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້; ໃນນັ້ນຈະສະແດງ ‘ໄວກັນຍະ’ ຄືຄວາມຂາດຕົກບົກພ່ອງ ຕໍ່ຄຸນນະພາບ ຊະນິດ/ສະພາບ ການກະທໍາ ແລະອື່ນໆ ເພື່ອເພີ່ມຜົນກະທົບ।
Verse 27
विशेषदर्शनायैव सा विशेषोक्तिरुच्यते पवनोपमेति ख गमनोपमेति क , ट च प्रसिद्धहेतुव्यावृत्या यत् किञ्चित् कारणान्तरम्
ວິທີການກ່າວນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ວິເສສົກຕິ’ (ຖ້ອຍຄໍາຊີ້ຈຸດພິເສດ) ເພື່ອໃຫ້ຈຸດພິເສດປາກົດຊັດ; ເມື່ອລະທິ້ງເຫດທີ່ຍອມຮັບກັນທົ່ວໄປ ແລ້ວຍົກເຫດອື່ນທີ່ບໍ່ຄາດໄວ້ຂຶ້ນ, ເຊັ່ນ «ຄ້າຍລົມ» (kha), «ຄ້າຍການເຄື່ອນໄຫວ/ໄປ» (ka) ແລະ (ṭa).
Verse 28
यत्र स्वाभाविकत्वं वा विभाव्यं सा विभावना सङ्गतीकरणं युक्त्या यदसंगच्छमानयोः
ເມື່ອໃນຖ້ອຍຄໍາຈໍາເປັນຕ້ອງອະນຸມານ ຫຼື ຈິນຕະນາສ້າງໃຫ້ເຫັນວ່າເປັນທໍາມະຊາດ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ວິພາວະນາ’; ແລະ ‘ສັງກະຕີກະຣະນະ’ ແມ່ນການປະສານໃຫ້ກົງກັນດ້ວຍເຫດຜົນ ລະຫວ່າງສອງສິ່ງທີ່ບໍ່ເຂົ້າກັນໂດຍປົກກະຕິ.
Verse 29
विरोधपूर्वकत्वेन तद्विरोध इति स्मृतं सिसाधयिषितार्थस्य हेतुर्भवति साधकः
ນັ້ນຖືກຈໍາໄວ້ວ່າ ‘ວິໂຣທະ’ (ຄວາມຂັດແຍ້ງ) ເມື່ອມັນມີການຕໍ່ຕ້ານນໍາໜ້າ ແລ້ວກາຍເປັນເຫດທີ່ຕໍ່ຕ້ານ; ມັນເຮັດໜ້າທີ່ເປັນເຫດ (ດັ່ງເຫດ) ຕໍ່ຂໍ້ສະຫຼຸບທີ່ປາດຖະໜາ, ແຕ່ແທ້ຈິງກັບຂັດຂວາງການສ້າງຕັ້ງຂໍ້ນັ້ນ.
Verse 30
कारको ज्ञापक इति द्विधा सो ऽप्युपजायते प्रवर्तते कारकाख्यः प्राक् पश्चात् कार्यजन्मनः
ເຫດນັ້ນກໍມີສອງປະເພດ: (1) ‘ກາຣະກະ’ (kāraka) ແລະ (2) ‘ຍະນາປະກະ’ (jñāpaka). ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ກາຣະກະ’ ຈະເກີດຂຶ້ນ ແລະ ດໍາເນີນການ ກ່ອນ ຫຼື ຫຼັງ ການເກີດຂອງຜົນ.
Verse 31
पूर्वशेष इति ख्यातस्तयोरेव विशेषयोः कार्यकारणभावाद्वा स्वमावाद्वा नियामकात्
ຄວາມສຳພັນນັ້ນເອີ້ນວ່າ «pūrva-śeṣa» ໂດຍຈົງຈະກ່ຽວກັບສອງຂໍ້ຈຳເພາະນັ້ນ—ອາດເປັນເພາະຄວາມເປັນເຫດ–ເປັນຜົນ, ຫຼືເພາະສະພາບທຳມະຊາດຂອງຕົນ, ຫຼືເນື່ອງຈາກປັດໃຈຜູ້ກຳກັບ (ນິຍາມການ)។
Verse 32
ज्ञापकाख्यस्य भेदो ऽस्ति नदीपूरादिदर्शनात् अविनाभावनियमो ह्य् अविनाभावदर्शनात्
ມີເຄື່ອງໝາຍອະນຸມານຊະນິດໜຶ່ງທີ່ແຕກຕ່າງ ເອີ້ນວ່າ «jñāpaka» (ຕົວຊີ້ບອກ) ດັ່ງທີ່ເຫັນໄດ້ຈາກກໍລະນີແມ່ນ້ຳນ້ຳຖ້ວມ ແລະອື່ນໆ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ການກຳນົດຄວາມຄູ່ກັນຢ່າງບໍ່ຂາດ (avinābhāva/vyāpti) ເກີດຈາກການເຫັນຄວາມຄູ່ກັນນັ້ນເອງ।
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes a formal taxonomy of meaning-ornaments, especially the mechanics and sub-classification of upamā—how comparison is marked (upamā-dyotaka), how samāsa vs non-samāsa expressions affect form, and how analytical expansion yields an 18-fold differentiation.
By prioritizing arthālaṅkāra, it frames language as a disciplined vehicle for truthful, affective, and dharmic communication—showing that beauty becomes spiritually and pedagogically effective when meaning is clarified, intensified, and ethically oriented.