Adhyaya 225
Chapter 225 — राजधर्माः (The Duties of Kings): Daiva and Pौरुष (Effort), Upāyas of Statecraft, and Daṇḍa (Punitive Authority)
ບົດນີ້ເປີດດ້ວຍການນິຍາມໃໝ່ “ໄດວະ” (ຊະຕາ/ວາສະນາ) ວ່າເປັນເສດເຫຼືອຂອງກຳເກົ່າຂອງຕົນ ແລະຍົກ “ເພົາຣຸດ” (ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ) ເປັນເຄື່ອງຕັດສິນໃນການປົກຄອງ. ແຕ່ກໍສົມດຸນດ້ວຍທັດສະນະຈິງ: ຜົນຈະສຸກງອມຕາມເວລາເມື່ອຄວາມພາກພຽນໄດ້ຮັບການໜຸນຊ່ວຍຈາກເງື່ອນໄຂດີ ເຫມືອນການເພາະປູກທີ່ມີຝົນຊ່ວຍ. ຕໍ່ມາອະທິບາຍເຄື່ອງມືນີຕິສາດ: ອຸປາຍ 4 (ສາມະ, ດານະ, ເພດະ, ດັນຑະ) ແລະຂະຫຍາຍເປັນ 7 ອຸປາຍ ລວມມີ ມາຍາ (ການຫລອກລວງຢ່າງຍຸດທະສາດ), ອຸເປກຂາ (ບໍ່ໃສ່ໃຈຢ່າງຄຳນວນ), ແລະ ອິນທຣະຊານ (ມາຍາ/ກົນລະຍຸດ). ແນະນຳໃຫ້ໃຊ້ເພດະໃນກຸ່ມທີ່ເປັນສັດຕູກັນ ແລະຈັດການຊັບພະຍາກອນພາຍໃນ-ພາຍນອກ (ພັນທະມິດ, ມົນຕີ, ພະຍາດິ, ຄັງຫຼວງ) ກ່ອນປະຈັນສັດຕູ. ດານະຖືກຍົກຍ້ອງເປັນເຄື່ອງມືອິດທິພົນສູງສຸດ ແລະ ດັນຑະເປັນເສົາຫຼັກແຫ່ງລະບຽບໂລກ-ສັງຄົມ ຕ້ອງໃຊ້ຢ່າງແມ່ນຍຳແລະຍຸດຕິທຳ. ທ້າຍສຸດ ກະສັດຖືກປຽບກັບພະລັງຈັກກະວານ—ດວງອາທິດ-ດວງຈັນໃນຄວາມສົງ່າແລະເຂົ້າເຖິງງ່າຍ, ລົມໃນເຄືອຂ່າຍປັນຍາ, ແລະ ຍະມະໃນການຫ້າມຜິດ—ເພື່ອຜະສານລັດຖະສາດກັບຈັກກະວານທາງທຳມະ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच स्वयमेव कर्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तरार्जितं तस्मात् पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः
ດັ່ງນີ້ໃນ ອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ 224 ຊື່ «ຣາຊະທັມມະ» ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 225 ວ່າດ້ວຍ «ໜ້າທີ່ຂອງກະສັດ». ພຸສະກະຣະ ກ່າວວ່າ: ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ «ວາສະນາ/ຟ້າກຳນົດ» (daiva) ບໍ່ແມ່ນອື່ນໃດ ແຕ່ເປັນກຳຂອງຕົນເອງ ທີ່ສະສົມໄວ້ໃນຮ່າງອື່ນ (ຊາດກ່ອນ). ເພາະສະນັ້ນ ນັກປັນຍາຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ (pauruṣa) ແມ່ນ «ສຣະເສດຖະ»—ສູງສຸດ—ໃນໂລກນີ້.
Verse 2
प्रतिकूलं तथा दैवं पौरुषेण विहन्यते सात्त्विकात् कर्मणः पूर्वात् सिद्धिः स्यात्पौरुषं विना
ແມ່ນແຕ່ວາສະນາທີ່ຕໍ່ຕ້ານ ກໍຖືກຊະນະໄດ້ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ; ແລະຄວາມສຳເລັດອາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ ແມ່ນແຕ່ບໍ່ອອກແຮງ ເນື່ອງຈາກກຳສາດຕະວິກະ (sāttvika) ທີ່ເຄີຍເຮັດໄວ້ແຕ່ກ່ອນ।
Verse 3
पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति भार्गव दैवं पुरुषकारश् च द्वयं पुंसः फलावहं
ໂອ ພາຣຄະວະ, ຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ ຈະໃຫ້ຜົນຕາມການເວລາ ເມື່ອມີພຣະອຸປະຖຳ; ແລະສຳລັບບຸກຄົນ ທັງວາສະນາ (daiva) ແລະ ການກະທຳຂອງມະນຸດ (puruṣakāra) ສອງຢ່າງຮ່ວມກັນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ນຳຜົນມາໃຫ້।
Verse 4
कृषेर्वृष्टिसमायोगात् काले स्युः फलसिद्धयः सधर्मं पौरुषं कुर्यान्नालसो न च दैववान्
ເຊັ່ນຄວາມສໍາເລັດໃນກະສິກໍາເກີດຂຶ້ນໃນເວລາອັນຄວນ ຈາກການປູກພືດຮ່ວມກັບຝົນຕົກ ຜົນກໍສໍາເລັດຕາມເວລາເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນຄວນພາກພຽນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດຕາມທໍາມະ ບໍ່ເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານ ແລະບໍ່ພຶງແຕ່ຊະຕາກໍາ.
Verse 5
सामादिभिरुपायैस्तु सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः साम चोपप्रदानञ्च भेददण्डौ तथापरौ
ການເລີ່ມຕົ້ນກິດທຸກຢ່າງຍ່ອມສໍາເລັດໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍທັງສີ່ ເລີ່ມຈາກການປະນີປະນອມ (sāma). ຄື: sāma ການປະນີປະນອມ, dāna ການໃຫ້ຂອງກໍານັນ, bheda ການແຍກໃຫ້ແຕກຄວາມຄິດ, ແລະ daṇḍa ການລົງໂທດ/ໃຊ້ກໍາລັງ.
Verse 6
मायोपेक्षेन्द्रजालञ्च उपायाः सप्त ताञ्छृणु द्विविधं कथितं साम तथ्यञ्चातथ्यमेव च
ຈົ່ງຟັງອຸບາຍເຈັດປະການ: māyā (ການຫຼອກລວງ), upekṣā (ການເຉີຍເມີຍຢ່າງມີຍຸດທະສາດ), ແລະ indrajāla (ກົນອຸບາຍມາຍາ/ພາບລວງ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນ sāma (ການປະນີປະນອມ) ຖືກກ່າວວ່າມີສອງຢ່າງ: ຈິງ ແລະ ບໍ່ຈິງ.
Verse 7
तत्राप्यतथ्यं साधूनामाक्रोशायैव जायते महाकुलीना ह्य् ऋजवो धर्मनित्या जितेन्द्रियाः
ແມ່ນແຕ່ໃນນັ້ນ ຄໍາບໍ່ຈິງກ່ຽວກັບຜູ້ດີງາມ ເກີດຂຶ້ນເພື່ອການດ່າທໍ່ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະຜູ້ມີຕະກູນສູງເປັນຄົນຊື່ສັດຕົງໄປຕົງມາ ຍຶດທໍາມະເປັນນິດ ແລະຄວບຄຸມອິນທຣີຍໄດ້.
Verse 8
सामसाध्या अतथ्यैश् च गृह्यन्ते राक्षसा अपि तथा तदुप्रकाराणां कृतानाञ्चैव वर्णनं
ແມ່ນແຕ່ rākṣasa ກໍສາມາດຖືກຄວບຄຸມໄດ້ດ້ວຍ sāma (ການປະນີປະນອມ) ແລະດ້ວຍ atathya (ຄໍາບໍ່ຈິງ/ການຫຼອກລວງ) ເຊັ່ນກັນ. ແລະຍັງມີການພັນລະນາເຖິງຮູບແບບອຸບາຍຕ່າງໆ ແລະຂັ້ນຕອນທີ່ປະຕິບັດເພື່ອຈຸດປະສົງນັ້ນ.
Verse 9
परस्परन्तु ये द्विष्टाः क्रुद्धभीतावमानिताः तेषान्भेदं प्रयुञ्जीत परमं दर्शयेद्भयं
ແຕ່ຜູ້ທີ່ເກີດຄວາມຊັງກັນ—ໂກດ, ຢ້ານ, ຫຼືຖືກຫຍັບຫຍາມ—ຄວນໃຊ້ອຸບາຍແຍກແຍະໃຫ້ແຕກກັນ ແລະສະແດງຄວາມນ່າຢ້ານຢ່າງສຸດຂີດເພື່ອຂູ່ຫ້າມ।
Verse 10
आत्मीयान् दर्शयेदाशां येन दोषेण बिभ्यति परास्तेनैव ते भेद्या रक्ष्यो वै ज्ञातिभेदकः
ຄວນຊູ້ຄວາມຫວັງ (ເຖິງຜົນປະໂຫຍດ) ໃຫ້ແກ່ພວກຂອງຕົນ ໂດຍຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຜິດ (ໂດສະ) ທີ່ເຂົາຢ້ານ; ດ້ວຍຈຸດອ່ອນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງສາມາດແຍກເຂົາໃຫ້ແຕກກັນໄດ້. ແທ້ຈິງ ຜູ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດການແຕກແຍກໃນຍາດພີ່ນ້ອງ ຄວນຖືກປົກປ້ອງໃຫ້ປອດໄພ.
Verse 11
सामन्तकोषो वाह्यस्तु मन्त्रामात्यात्मजादिकः अन्तःकोषञ्चोपशाम्य कुर्वन् शत्रोश् च तं जयेत्
“ຄັງພາຍນອກ” ແມ່ນປະກອບດ້ວຍຫົວໜ້າສາມັນຕະ (ເຈົ້າເມືອງຂຶ້ນຕໍ່) ແລະຊັບພະຍາກອນພັນທະມິດ, ພ້ອມທັງທີ່ປຶກສາ, ອຳມາດ, ພະຣາຊະບຸດ ແລະອື່ນໆ. ເມື່ອປະລະງັບແລະຮັກສາ “ຄັງພາຍໃນ” ໃຫ້ໝັ້ນຄົງແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນຍົກໄປຕໍ່ຕ້ານສັດຕູ ແລະຊະນະເຂົາ.
Verse 12
उपायश्रेष्ठं दानं स्याद्दानादुभयलोकभाक् न सो ऽस्ति नाम दानेन वशगो यो न जायते
ການໃຫ້ທານ (dāna) ແມ່ນອຸບາຍທີ່ດີເລີດທີ່ສຸດ; ດ້ວຍການໃຫ້ ຜູ້ໃຫ້ຈະໄດ້ຮ່ວມຮັບຜົນທັງສອງໂລກ (ໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ). ແທ້ຈິງ ບໍ່ມີໃຜທີ່ບໍ່ຖືກເຮັດໃຫ້ຍອມຕາມໄດ້ດ້ວຍຂອງກຳນັນ.
Verse 13
परस्मादर्शयेद्भयमिति ञ मन्त्रामात्यानुजादिक इति ञ दानवानेव शक्नोति संहतान् भेदितुं परान् त्रयासाध्यं साधयेत्तं दण्डेन च कृतेन च
“ຄວນເຮັດໃຫ້ສັດຕູເຫັນຄວາມຢ້ານ” ເປັນຄຳກ່າວຕາມຫຼັກ. “(ໃຊ້) ຄຳປຶກສາ, ອຳມາດ, ພັນທະມິດ/ຍາດນ້ອງ ແລະອື່ນໆ” ກໍເປັນອີກຄຳກ່າວໜຶ່ງ. ມີແຕ່ຜູ້ປົກຄອງທີ່ມີຊັບພະຍາກອນແລະປັນຍາ ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງສາມາດແຍກຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານທີ່ຮ່ວມກັນແນ່ນຫນາ. ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ສຳເລັດດ້ວຍອຸບາຍສາມ (ສາມ, ທານ, ເບດ) ກໍໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍທັນດະ (ກຳລັງ/ລົງໂທດ) ແລະດ້ວຍການປະຕິບັດຈິງ.
Verse 14
दण्डे सर्वं स्थितं दण्डो नाशयेद्दुष्प्रणीकृतः अदण्ड्यान् दण्डयन्नश्येद्दण्ड्यान्राजाप्यदण्डयन्
ລະບຽບທັງປວງຕັ້ງຢູ່ເທິງ «ດັນດະ» (ອໍານາດແຫ່ງການລົງໂທດ)។ ຖ້າລົງໂທດຜິດ ຈະທໍາລາຍອານາຈັກ. ຜູ້ລົງໂທດຄົນທີ່ບໍ່ຄວນຖືກລົງໂທດຈະພິນາດ; ແມ່ນແຕ່ກະສັດທີ່ບໍ່ລົງໂທດຜູ້ຄວນຖືກລົງໂທດກໍພິນາດເຊັ່ນກັນ।
Verse 15
दैवदैत्योरगनराः सिद्धा भूताः पतत्रिणः उत्क्रमेयुः स्वमर्यादां यदि दण्डान् न पालयेत्
ເທວະ, ອະສຸຣ, ນາກ, ມະນຸດ, ສິດທະ, ວິນຍານ/ພູດ ແລະນົກທັງຫຼາຍ ຈະລ່ວງເກີນຂອບເຂດທີ່ກໍານົດໄວ້ຂອງຕົນ ຖ້າບໍ່ຮັກສາ «ດັນດະ» ໃຫ້ຖືກຕ້ອງ।
Verse 16
यस्माददान्तान् दमयत्यदण्ड्यान्दण्डयत्यपि दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्ड विदुर्बुधाः
ເນື່ອງຈາກ «ດັນດະ» ສາມາດຂັບຂີ່ຜູ້ບໍ່ມີວິໄນໃຫ້ຢູ່ໃນກົດ ແລະຍັງລົງໂທດໄດ້ແມ່ນແຕ່ຜູ້ບໍ່ຄວນຖືກລົງໂທດ; ແລະເພາະມັນທັງຝຶກວິໄນແລະຕີຕັກ—ດັ່ງນັ້ນບັນດາບຸນຍາຊົນຈຶ່ງຮູ້ວ່ານີ້ແມ່ນ «ດັນດະ»।
Verse 17
तेजसा दुर् निरीक्ष्यो हि राजा भास्करवत्ततः लोकप्रसादं गच्छेत दर्शनाच्चन्द्रवत्ततः
ດ້ວຍເຕຊະ (ອໍານາດສະຫງ່າລາສີ) ກະສັດຄວນເປັນຜູ້ທີ່ຍາກຈະຈ້ອງເບິ່ງ ເຫມືອນດວງອາທິດ; ແຕ່ໂດຍການໃຫ້ດາຣະຊະນະ (darśana: ການເຂົ້າເຝົ້າ/ການປາກົດ) ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມໂປດປານຂອງປະຊາ ເຫມືອນດວງຈັນ।
Verse 18
जगद्व्याप्नोति वै चारैर् अतो राजा समीरणः दोषनिग्रहकारित्वाद्राजा वैवस्वतः प्रभुः
ໂດຍອາໄສຈາຣ (ສາຍລັບ) ກະສັດຍ່ອມລອດຮູ້ແຜ່ຄຸ້ມທົ່ວອານາຈັກ; ດັ່ງນັ້ນກະສັດຈຶ່ງໄດ້ນາມວ່າ «ສະມີຣະນະ» (ລົມ). ເນື່ອງຈາກທ່ານກົດຂີ່ແລະປາບປາມຄວາມຜິດ/ອາຊະຍາ ກະສັດຈຶ່ງເປັນອົງ «ໄວວັສວະຕະ» (ຢະມະ ຜູ້ພິພາກສາ) ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຍຸດຕິທໍາ।
Verse 19
यदा दहति दुर्बुद्धिं तदा भवति पावकः यदा दानं द्विजातिभ्यो दद्यात् तस्माद्धनेश्वरः
ເມື່ອຜູ້ໃດເຜົາທຳລາຍປັນຍາຊົ່ວໄດ້ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງເປັນດັ່ງໄຟຜູ້ຊຳລະ (ປາວະກະ). ເມື່ອໃຫ້ທານແກ່ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊາຕິ) ຈາກກຳນັ້ນຈຶ່ງເປັນເຈົ້າແຫ່ງຊັບສິນ।
Verse 20
धनधाराप्रवर्षित्वाद्देवादौ वरुणः स्मृतः क्षमया धारयंल्लेकान् पार्थिवः पार्थिवो भवेत्
ເນື່ອງຈາກທ່ານເຮັດໃຫ້ສາຍທານແຫ່ງຊັບສິນຕົກລົງດັ່ງຝົນ ຈຶ່ງຈື່ຈຳເທວະນັ້ນເປັນອັນດັບຕົ້ນວ່າ ວະຣຸນະ (Varuṇa). ແລະຜູ້ປົກຄອງແຫ່ງແຜ່ນດິນ—ຜູ້ຮັບໄວ້ໂລກດ້ວຍຄວາມອົດທົນ—ຍ່ອມເປັນ «ປາຣຖິວະ» ຢ່າງແທ້ຈິງ.
Verse 21
उत्साहमन्त्रशक्त्याद्यै रक्षेद्यस्माद्धरिस्ततः
ເນື່ອງຈາກຜູ້ປະຕິບັດໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ, ມັນຕຣາ, ແລະພະລັງອຳນາດ ເປັນຕົ້ນ; ເພາະສະນັ້ນ ຮະຣິ (Hari/Viṣṇu) ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ຜູ້ປົກປ້ອງ.
Frequently Asked Questions
Daiva is defined as one’s own past action from previous embodiment; therefore present effort is primary, though results mature in time and are strengthened when circumstances/divine favor align.
It begins with the four upāyas—sāma, dāna, bheda, daṇḍa—and extends to seven by adding māyā, upekṣā, and indrajāla, with sāma itself described as truthful or untruthful depending on context.
Daṇḍa sustains order, but misapplied punishment destroys the realm; both punishing the undeserving and failing to punish the deserving are portrayed as ruinous to the king.
The king should be formidable in tejas like the Sun (awe-inspiring authority) yet accessible in audience like the Moon (public goodwill through darśana).