Adhyaya 220
Sahāya-sampattiḥ (Securing Support/Allies): Royal Appointments, Court Offices, Spies, and Personnel Ethics
ຫຼັງຈາກການຜ່ານຈາກມົນຕຣາອະພິເສກ ຄໍາສອນໄດ້ຫັນໄປຫາ sahāya-sampatti—ວິທີທີ່ກະສັດຜູ້ຖືກອະພິເສກ ຮວບຮວມຊັຍຊະນະດ້ວຍໂຄງສ້າງບຸກຄະລາກອນທີ່ມີຄວາມສາມາດ. ບົດນີ້ວາງແຜນພື້ນຖານຣາຊະທັມມະໃນການແຕ່ງຕັ້ງຕໍາແໜ່ງສໍາຄັນ: senāpati (ແມ່ທັບ), pratīhāra (ຜູ້ຄຸ້ມຄອງພະລາຊວັງ), dūta (ທູດ), sandhi-vigrahika (ລັດຖະມົນຕີສັນຕິ/ສົງຄາມ ຊໍານານ ṣāḍguṇya), ຜູ້ພິທັກແລະຄົນຂັບລົດສົງຄາມ, ຫົວໜ້າສະໜອງ, ສະມາຊິກສະພາຮາຊະສໍານັກ, ນັກຂຽນ, ເຈົ້າໜ້າທີ່ປະຕູ, ຄັງຫຼວງ, ແພດ, ຜູ້ຄຸ້ມຄອງຊ້າງ/ມ້າ, ນາຍປ້ອມ, ແລະ sthāpati (ຜູ້ຮູ້ vāstu). ຕໍ່ມາເປັນນີຕິການບໍລິຫານ: ຈັດຄົນໃນວັງຊັ້ນໃນຕາມວັຍ, ເຝົ້າລະວັງຄັງອາວຸດ, ແບ່ງໜ້າທີ່ຕາມອຸປະນິໄສທີ່ທົດສອບແລະຄວາມສາມາດຂັ້ນ (uttama/madhyama/adhama), ໃຫ້ວຽກຕາມຝີມືທີ່ພິສູດແລ້ວ. ມີຈັນຍາບັນແບບປະຕິບັດ: ຄົນຊົ່ວກໍອາດຄົບຫາໄດ້ເພື່ອປະໂຫຍດ ແຕ່ບໍ່ຄວນໄວ້ໃຈ; ແລະສຸດທ້າຍກ່າວວ່າ ສາຍລັບແມ່ນດວງຕາຂອງກະສັດ. ທ້າຍບົດເນັ້ນການຮັບຄໍາປຶກສາຈາກຫຼາຍແຫຼ່ງ, ປັນຍາຮູ້ໃຈເລື່ອງຄວາມຈົ່ງຮັກແລະຄວາມຊັງ, ແລະການປົກຄອງໃຫ້ປະຊາຊົນພໍໃຈ: ກະສັດຈະເປັນອະທິປະໄຕແທ້ ໂດຍການກະທໍາທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຮັກແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ອັນອີງໃສ່ນໍ້າໃຈດີຂອງປະຊາຊົນ.
Shlokas
Verse 1
आणे अभिषेकमन्त्रा नामोनविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषिञ्चन्तु पान्त चेति ख , ग , घ , ङ , छ , ज , ञ , ट च अथ विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सहायसम्पत्तिः पुष्कर उवाच सो ऽभिषिक्तः सहामात्यो जयेच्छत्रून्नृपोत्तमः राज्ञा सेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो ऽथ वा
«ນີ້ແມ່ນມົນຕຣາແຫ່ງພິທີອະພິເສກ (abhiṣeka-mantrāḥ)»; ດັ່ງນີ້ຈົບບົດທີ 219. «ຂໍໃຫ້ພວກເຂົາຈົ່ງຊຳລະອະພິເສກ; ຂໍໃຫ້ພວກເຂົາຈົ່ງປົກປ້ອງ» ແລະອື່ນໆ—ມົນຕຣາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ kha, ga, gha, ṅa, cha, ja, ña ແລະ ṭa. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 220 «ການຈັດຫາການໜຸນຊ່ວຍ/ພັນທະມິດ». Puṣkara ກ່າວວ່າ: «ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ເມື່ອໄດ້ຮັບອະພິເສກ ພ້ອມອຳມາດ—ຄວນຊະນະສັດຕູ. ກະສັດຄວນແຕ່ງຕັ້ງແມ່ທັບ (senāpati) ຈະເປັນພຣາຫມັນ ຫຼື ກະສັດຕຣິຍະກໍໄດ້».
Verse 2
कुलीनो नीतिशास्त्रज्ञः प्रतीहारश् च नीतिवित् दूतश् च प्रियवादी स्यादक्षीणो ऽतिबलान्वितः
ປະຕີຫາຣະ (pratīhāra) ຄວນເປັນຜູ້ມີຊາດຕະກູນດີ ແລະຮູ້ວິຊານະໂຍບາຍການເມືອງ, ຊຳນານໃນລັດຖະການ; ສ່ວນທູດ (dūta) ຄວນເວົ້າຈາໄພເພາະ, ບໍ່ອ່ອນເພຍ, ແລະມີກຳລັງຫຼາຍ.
Verse 3
ताम्बूलधारी ना स्त्री वा भक्तः क्लेशसहप्रियः सान्धिविग्रहिकः कार्यः षाड्गुण्यादिविशारदः
ຜູ້ຮັບຜິດຊອບສັນຕິ-ວິກຣະຫິກະ (sandhi-vigrahika) ຄວນເປັນຜູ້ຊາຍ—ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຍິງ—ເປັນຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ, ມັກອົດທົນຄວາມລຳບາກ, ແລະມັກພົກພາ tāmbūla (ໃບໝາກ). ຄວນແຕ່ງຕັ້ງເຂົາເປັນ sandhi-vigrahika ໂດຍຊຳນານໃນນະໂຍບາຍຫົກປະການ (ṣāḍguṇya) ແລະຫຼັກການຍຸດທະສາດອື່ນໆ.
Verse 4
खड्गधारी रक्षकः स्यात्दारथिः स्याद्बलादिवित् सूदाध्यक्षो हितो विज्ञो महानसगतो हि सः
ຜູ້ຖືດາບຄວນເປັນຜູ້ປົກປ້ອງ; ຄົນຂັບລົດສົງຄາມຄວນເປັນຜູ້ຮູ້ເລື່ອງກໍາລັງ ແລະ ສິ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ຫົວໜ້າຄົວແລະເສບຽງຄວນມີໃຈດີ ແລະ ຊໍານານ; ເພາະລາວຜູກພັນກັບຄົວໃຫຍ່ແຫ່ງພະຣາຊວັງ.
Verse 5
सभासदस्तु धर्मज्ञा लेखको ऽक्षरविद्धितः आह्वानकालविज्ञाः स्युर्हिता दौवारिका जनाः
ສະມາຊິກໃນສະພາຫຼວງຄວນເປັນຜູ້ຮູ້ທຳ; ນັກຂຽນຄວນຊໍານານໃນອັກສອນແລະການຂຽນ. ຄວນມີຜູ້ຮັບໃຊ້ທີ່ຮູ້ເວລາອັນຄວນເພື່ອເຊີນ; ແລະຜູ້ເຝົ້າປະຕູຄວນເປັນຄົນໜ້າເຊື່ອຖື ແລະ ມີໃຈດີ.
Verse 6
रत्नादिज्ञो धनाध्यक्षः अनुद्वारे हितो नरः स्यादायुर्वेदविद्वैद्यो गजध्यक्षो ऽथ हयादिवित्
ຜູ້ຊໍານານໃນເພັດນິລະມິດ ແລະ ສິ່ງຄ້າຍຄື ຄວນໄດ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງເປັນຫົວໜ້າຄັງຊັບ. ທີ່ປະຕູພາຍໃນ ຄວນປະຈໍາການດ້ວຍຄົນທີ່ໜ້າເຊື່ອຖື ແລະ ມີໃຈດີ. ແພດຄວນເປັນຜູ້ຮູ້ອາຍຸເວດ; ທັງຫົວໜ້າຊ້າງຄວນເປັນຜູ້ຊໍານານ ແລະ ຜູ້ຮູ້ເລື່ອງມ້າແລະສິ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກໍເຊັ່ນກັນ.
Verse 7
जितश्रमो गजारोहो हयाध्यक्षो हयादिवत् दुर्गाध्यक्षो हितो धीमान् स्थपतिर्वास्तुवेदवित्
ລາວຄວນເປັນຜູ້ຊະນະຄວາມເມື່ອຍລ້າ ແລະ ຊໍານານໃນການຂີ່ຊ້າງ. ຫົວໜ້າມ້າຄວນເປັນຜູ້ຊໍານານເລື່ອງມ້າແລະສິ່ງຄ້າຍຄື. ຫົວໜ້າປ້ອມປາການຄວນມີໃຈດີ ແລະ ມີປັນຍາ; ແລະສະຖາປະນິກໃຫຍ່ (sthāpati) ຄວນເປັນຜູ້ຮູ້ວາສຕຸເວດ (ວິຊາສະຖາປັດຕະຍະ).
Verse 8
यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते अमुक्ते मुक्तधारिते अस्त्राचार्यो नियुद्धे च कुशलो नृपतेर्हितः
ອາຈານສອນອາວຸດຄວນຊໍານານໃນອາວຸດທີ່ຍິງດ້ວຍເຄື່ອງກົນ, ຍິງດ້ວຍມື, ອາວຸດທີ່ບໍ່ຍິງແຕ່ຖືໄວ້ພ້ອມ, ແລະການຮັກສາ/ຄວບຄຸມອາວຸດທີ່ຍິງອອກໄປແລ້ວ; ພ້ອມທັງຊໍານານໃນການປະລະມືໃກ້. ອາຈານແບບນີ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ພະຣາຊາ.
Verse 9
वृद्धश्चान्तःपुराध्यक्षः पञ्चाशद्वार्षिकाःस्त्रियः सप्तत्यव्दास्तु पुरुषाश् चरेयुः सर्वकर्मसु
ຜູ້ຄຸ້ມຄອງພະລາຊວັງພາຍໃນຄວນເປັນຜູ້ເຖົ້າແກ່. ແມ່ຍິງອາຍຸ 50 ປີຂຶ້ນໄປ ແລະ ຜູ້ຊາຍອາຍຸ 70 ປີຂຶ້ນໄປ ຄວນໄດ້ຮັບການໃຊ້ໃຫ້ເດີນໄປມາ ແລະ ປະຕິບັດໜ້າທີ່ທຸກປະການໃນນັ້ນ.
Verse 10
जाग्रत्स्यादायुधागारे ज्ञात्वा वृत्तिर्विधीयते उत्तमाधममध्यानि बुद्ध्वा कर्माणि पार्थिवः
ໃຫ້ເຂົາຕື່ນຕົວລະວັງຢູ່ໃນຄັງອາວຸດ. ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງເຖິງຄວາມປະພຶດ ແລະ ວິທີດໍາລົງຊີວິດຂອງແຕ່ລະຄົນແລ້ວ, ພະລາຊາຄວນຈັດສັນໜ້າທີ່ ໂດຍເຂົ້າໃຈວ່າໃຜເປັນຜູ້ດີເລີດ, ໃຜຕໍ່າ, ແລະໃຜປານກາງ.
Verse 11
उत्तमाधममध्यानि पुरुषाणि नियोजयेत् ज्येच्छुः पृथिवीं राजा सहायाननयोद्धितान्
ພະລາຊາຜູ້ປາດຖະໜາຈະປົກປ້ອງ ແລະ ປົກຄອງແຜ່ນດິນໃຫ້ຖືກທໍາ ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຊາຍທີ່ມີຄວາມສາມາດສູງ, ຕໍ່າ, ແລະປານກາງ ໃຫ້ຢູ່ໃນຕໍາແໜ່ງທີ່ເໝາະສົມ; ແລະຄວນເກັບໄວ້ເປັນຜູ້ຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ທີ່ບໍ່ເນັ້ນການຮົບ (ບໍ່ແມ່ນນັກຮົບ) ເພື່ອການປຶກສາ ແລະ ການບໍລິຫານ.
Verse 12
धर्मिष्ठान् धर्मकायेषु शूरान् सङ्ग्रामकर्मसु निपुणानर्थकृत्येषु सर्वत्र च तथा शुचीन्
ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ທີ່ຍຶດຫມັ້ນໃນທຳມະຢ່າງແທ້ຈິງ ໃຫ້ຮັບຜິດຊອບກົດໝາຍ ແລະ ຄວາມຍຸດຕິທໍາ; ແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ກ້າຫານໃນວຽກສົງຄາມ; ແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຊໍານານໃນວຽກກ່ຽວກັບຊັບສິນ ແລະ ການບໍລິຫານ; ແລະໃນທຸກດ້ານ ຄວນເລືອກຜູ້ບໍລິສຸດ ແລະ ບໍ່ຄົດໂກງເຊັ່ນດຽວກັນ.
Verse 13
स्त्रीषु षण्डान्नियुञ्जीत तीक्ष्णान् दारुणकर्मसु यो यत्र विदितो राज्ञा शुचित्वेन तु तन्नरं
ໃນກິດຈະການທີ່ກ່ຽວກັບແມ່ຍິງ ພະລາຊາຄວນແຕ່ງຕັ້ງຂັນທີ (eunuch). ສໍາລັບວຽກທີ່ຮຸນແຮງ ໂຫດຮ້າຍ ຫຼື ຍາກລໍາບາກ ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຊາຍທີ່ມີນິໄສແຫຼມຄົມ. ແລະຜູ້ຊາຍຄົນໃດທີ່ພະລາຊາຮູ້ຈັກວ່າບໍລິສຸດ—ຢູ່ບ່ອນໃດກໍຕາມ—ຄວນຖືກຈັດສັນໃຫ້ເໝາະກັບໜ້າທີ່ນັ້ນ.
Verse 14
धर्मे चार्थे च कामे च नियुञ्जीताधमे ऽधमान् राजा यथार्हं कुर्याच्च उपाधाभिः परीक्षितान्
ໃນເລື່ອງທຳມະ ຊັບສິນ ແລະ ກາມະ ພະຣາຊາຄວນແຕ່ງຕັ້ງແມ່ນແຕ່ຜູ້ຕ່ຳ ແລະ ຜູ້ຕ່ຳສຸດ ໃຫ້ເຮັດໜ້າທີ່ທີ່ເໝາະສົມຕາມຄວາມສາມາດ; ແລະຄວນນຳຜູ້ທີ່ຖືກທົດສອບດ້ວຍອຸບາຍລັບ (ການທົດສອບລັບ) ໄປປະຈຳຕຳແໜ່ງທີ່ຄວນໄດ້ຮັບ।
Verse 15
समन्त्रो च यथान्यायात् कुर्याद्धस्तिवनेचरान् तत्पदान्वेषणे यत्तानध्यक्षांस्तत्र कारयेत्
ແລະດ້ວຍມົນຕຣາທີ່ເໝາະສົມ ພະຣາຊາຄວນດຳເນີນຕາມຫຼັກກົດໝາຍຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໂດຍສົ່ງຜູ້ຢູ່ປ່າຊ້າງ (ຜູ້ຕິດຕາມຮອຍ) ອອກປະຕິບັດ; ເພື່ອຄົ້ນຫາຮອຍຕີນນັ້ນ ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຄຸ້ມຄອງຢູ່ທີ່ນັ້ນໃຫ້ກຳກັບດູແລ।
Verse 16
यस्मिन् कर्मणि कौशल्यं यस्य तस्मिन् नियोजयेत् पितृपैतामहान् भृत्यान् सर्वकर्मसु योजयेत्
ໃນວຽກໃດທີ່ຜູ້ໃດມີຄວາມຊຳນານ ຄວນແຕ່ງຕັ້ງເຂົາໃຫ້ຢູ່ໃນວຽກນັ້ນເທົ່ານັ້ນ; ແລະຄວນນຳຂ້າຮັບໃຊ້ສືບສາຍ—ຂອງພໍ່ ແລະ ຂອງປູ່—ໃຫ້ເຮັດໜ້າທີ່ໃນວຽກທຸກຢ່າງ।
Verse 17
विना दायादकृत्येषु तत्र ते हि समागताः परराजगृहात् प्राप्तान् जनान् संश्रयकाम्यया
ແມ່ນແຕ່ບໍ່ໄດ້ປະຕິບັດໜ້າທີ່ຈຳເປັນຂອງຜູ້ຮັບມໍຣະດົກ ພວກເຂົາກໍຍັງມາຊຸມນຸມຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໂດຍປາຖະໜາການຄຸ້ມຄອງແລະການອຸປະຖຳ ເພື່ອຜູ້ຄົນທີ່ມາຈາກວັງຂອງກະສັດອື່ນ (ຈາກດິນແດນ/ສານຕ່າງປະເທດ)។
Verse 18
दुष्टानप्यथ वादुष्टान् संश्रयेत प्रयत्नतः दुष्टं ज्ञात्वा विश्वसेन्न तद्वृत्तिं वर्तयेद्वशे
ແມ່ນແຕ່ກັບຄົນຊົ່ວ ກໍອາດຈະອາໄສເຂົາໄດ້ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ ເພື່ອຈຸດປະສົງບາງຢ່າງ; ແຕ່ເມື່ອຮູ້ວ່າຜູ້ໃດເປັນຄົນຊົ່ວ ບໍ່ຄວນໄວ້ໃຈເຂົາ ແລະບໍ່ຄວນປ່ອຍໃຫ້ຕົນເອງຖືກຄອບງຳດ້ວຍພຶດຕິກຳຂອງເຂົາ।
Verse 19
देशान्तरागतान् पार्श्वे चारैज्ञात्वा हि पूजयेत् शत्रवो ऽग्निवर्षं सर्पो निस्त्रिंशमपि चैकतः
ພະຣາຊາຄວນຮູ້ຈາກຈາລະກຳເຖິງຜູ້ມາຈາກດິນແດນອື່ນໆ ແລະພັກຢູ່ໃກ້ຂ້າງ ແລ້ວຄວນຕ້ອນຮັບດ້ວຍກຽດ. ເພາະສັດຕູອາດຈະໂຈມຕີຈາກທິດດຽວໃນຫຼາຍຮູບແບບ—ເຫມືອນຝົນໄຟ, ເຫມືອນງູ, ແລະເຫມືອນດາບ.
Verse 20
रिपननर्थकृत्येष्विति ख जनानाश्रयकाम्ययेति ख भृत्या वशिष्टं विज्ञेयाः कुभृट्याश् च तथैकतः चारचक्षुर्भवेद्राजा नियुञ्जीत सदाचरान्
“(ບາງສຳນວນອ່ານ) ‘ໃນກິດຈະກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດຕູເສຍຫາຍ ແລະປ້ອງກັນເຄາະຮ້າຍ’; (ບາງສຳນວນອ່ານ) ‘ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງປະຊາ’.” ດັ່ງນັ້ນຄວນຮູ້ຈັກຂ້າລາຊການທີ່ດີທີ່ສຸດ ແລະຂ້າລາຊການຊົ່ວດ້ວຍ. ພະຣາຊາຄວນໃຫ້ຈາລະກຳເປັນດັ່ງດວງຕາ ແລະແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ມີຄວາມປະພຶດດີ.
Verse 21
जनस्याविहितान् सौम्यांस् तथाज्ञातान् परस्परं वणिजो मन्त्रकुशलान् सांवत्सरचिकित्सकान्
ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ພະຣາຊາຄວນເຝົ້າລະວັງຜູ້ທີ່ປະຊາບໍ່ອາດຮັບຮອງໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກກັນແລະກັນ, ພໍ່ຄ້າ, ຜູ້ຊຳນານມົນ/ມັນຕຣາ, ແລະໝໍເດີນທາງທີ່ຮັກສາຕາມລະດູ (ວົງຈອນປະຈຳປີ).
Verse 22
तथा प्रव्रजिताकारान् बलाबलविवेकिनः नैकस्य राजा श्रद्दध्याच्छ्रद्दध्याद् बहुवाक्यतः
ອີກທັງ ພະຣາຊາຄວນໄວ້ໃຈຜູ້ທີ່ມີຮູບລັກສະນະເປັນນັກບວດ ແລະຮູ້ຈັກແຍກແຍະກຳລັງກັບຄວາມອ່ອນແອ. ແຕ່ບໍ່ຄວນພຶ່ງພາຄົນດຽວ; ຄວນເຊື່ອມັ່ນດ້ວຍຄຳປຶກສາຂອງຫຼາຍຄົນ.
Verse 23
रागापरागौ भृत्यानां जनस्य च गुणागुणान् शुभानामशुभानाञ्च ज्ञानङ्कुर्याद्वशाय च
ເພື່ອໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດຄວບຄຸມ ພະຣາຊາຄວນຮູ້ຈັກຄວາມຮັກຊອບແລະຄວາມຊັງຊອບຂອງຂ້າລາຊການ ແລະຂອງປະຊາ; ພ້ອມທັງແຍກແຍະຄຸນແລະໂທດ—ສິ່ງທີ່ເປັນມົງຄຸນ ແລະສິ່ງທີ່ເປັນອັບມົງຄຸນ.
Verse 24
अनुरागकरं कर्म चरेज्जह्माद्विरागजं जनानुरागया लक्ष्म्या राजा स्याज्जनरञ्जनात्
ຂໍໃຫ້ກະສັດປະພຶດກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນເກີດຄວາມຮັກໃຄ່ ໂດຍຫຼີກເວັ້ນການກະທຳທີ່ເກີດຈາກຄວາມຜັນຜວນແລະຄວາມເຢັນຊາ; ດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງທີ່ເກີດຈາກການຊະນະນ້ຳໃຈປະຊາ ຜູ້ປົກຄອງຈຶ່ງເປັນກະສັດແທ້—ໂດຍເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຍິນດີ।
Frequently Asked Questions
A consecrated king succeeds by building a disciplined administrative ecosystem—appointing qualified officers for war, diplomacy, finance, health, logistics, forts, and architecture, then governing through vigilance, intelligence networks, and ethical personnel management.
The dūta (envoy) and the sandhi-vigrahika are central; the latter must be proficient in ṣāḍguṇya and related strategic principles governing peace, war, and interstate maneuvering.
It states that spies (cāra) function as the king’s eyes, requiring selection of good-conduct agents and verification of outsiders and suspicious categories through surveillance and corroboration.
One may employ or associate with them for a purpose with caution, but must not place trust in them or become governed by their conduct once their wickedness is known.
It assigns dharma-centered persons to justice, brave persons to war, skilled persons to wealth-administration, and emphasizes jana-rañjana (delighting the people) so that artha and kāma are pursued under dharmic discernment, stabilizing the realm.