Adhyaya 5: Reconciliation of Action and Knowledge: Offering All Acts to Nārāyaṇa and the Hymn to the Yajña-Puruṣa

Verse 1

अश्वशिरा उवाच । भवन्तौ मम सन्देहमेकं छेत्तुमिहार्हतः । येन छिन्नेन जायेत मम संसारविच्युतिः ॥ ५.१ ॥

ಅಶ್ವಶಿರನು ಹೇಳಿದರು—ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಒಂದು ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯರು; ಅದು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ನನಗೆ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 2

एवमुक्ते नृपतिना तदा योगिवरो मुनिः । कपिलः प्राह धर्मात्मा राजानं यजतां वरम् ॥ ५.२ ॥

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಯೋಗಿವರ ಮುನಿ ಕಪಿಲನು ಯಜ್ಞಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 3

कपिल उवाच । कस्ते मनसि सन्देहो राजन् परमधार्मिक । छिन्दामि येन तच्छ्रुत्वा ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ५.३ ॥

ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ? ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಹೇಳು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಆ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 4

राजोवाच । कर्मणा प्राप्यते मोक्ष उताहो ज्ञानिना मुने । एतन्मे संशयं छिन्धि यदि मेऽनुग्रहः कृतः ॥ ५.४ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಮೋಕ್ಷವು ಕರ್ಮದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಿಯಿಂದಲೋ? ನೀವು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರೆ ನನ್ನ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ಛೇದಿಸಿರಿ।

Verse 5

कपिल उवाच । इमं प्रश्नं महाराज पुरा पृष्टो बृहस्पतिः । रैभ्येण ब्रह्मपुत्रेण राज्ञा च वसुनापुराः । वसुरासीन्नृपश्रेष्ठो विद्वान् दानपतिः पुरा ॥ ५.५ ॥

ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ರೈಭ್ಯನು ಮತ್ತು ವಸುನಾಪುರದ ರಾಜ ವಸು ಕೂಡ ಕೇಳಿದ್ದರು। ಆಗ ವಸು ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮತ್ತು ದಾನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು।

Verse 6

चाक्षुषस्य मनोः काले ब्रह्मणोऽन्वयवर्धनः । वसुश्च ब्रह्मणः सद्म गतवान्स्तद्दिदृक्षया ॥ ५.६ ॥

ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಂಶವರ್ಧಕನಾದ ಅನ್ವಯವರ್ಧನ ಮತ್ತು ವಸು, ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹೋದರು।

Verse 7

पथि चैत्ररथं दृष्ट्वा विद्याधरवरं नृप । अपृच्छच्च वसुः प्रीत्या ब्रह्मणोऽवसरं प्रभो ॥ ५.७ ॥

ಹೇ ನೃಪ, ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ಯಾಧರನಾದ ಚೈತ್ರರಥನನ್ನು ನೋಡಿ ವಸು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ಬ್ರಹ್ಮನ ದರ್ಶನಾವಕಾಶವನ್ನು ಕುರಿತು ಕೇಳಿದನು.

Verse 8

सोऽब्रवीद् देवसमितिर्वर्तते ब्रह्मणो गृहे । एवं श्रुत्वा वसुस् तस्थौ द्वारि ब्रह्मौकसस् तदा । तावत् तत्रैव रैभ्यस् तु आजगाम महातपाः ॥ ५.८ ॥

ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ಬ್ರಹ್ಮನ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ದೇವಸಮಿತಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಸು ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮಾಲಯದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ರೈಭ್ಯನು ಬಂದನು.

Verse 9

स राजा प्रीतमनसा वसुः सम्पूर्णमानसः । उवाच पूजयित्वाग्रे क्व प्रयातोऽसि वै मुने ॥ ५.९ ॥

ಆ ರಾಜ ವಸು ಹೃದಯದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಮೊದಲು ಪೂಜಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಮುನೇ, ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯ?”

Verse 10

रैभ्य उवाच । अहं बृहस्पतेः पार्श्वे आगतोऽस्मि महानृप । किञ्चित्कार्यान्तरं प्रष्टुमहं देवपुरोहितम् ॥ ५.१० ॥

ರೈಭ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ನಾನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ದೇವಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಒಂದು ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯವಿಷಯ ಕುರಿತು ಕೇಳಲು.”

Verse 11

एवं वदति रैभ्ये तु ब्रह्मणस्तन्महासदः । उत्तस्थौ स्वानि धिष्ण्यानि गता देवगणाः प्रभो ॥ ५.११ ॥

ರೈಭ್ಯನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾಸಭೆ ಎದ್ದಿತು; ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ದೇವಗಣಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವು.

Verse 12

तावद् बृहस्पतिस्तत्र रैभ्येण सह संविदम् । कृत्वा स्वधिष्ण्यमगमद् वसुनाच सुपूजितः ॥ ५.१२ ॥

ಆಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಅಲ್ಲಿ ರೈಭ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ಮಾಡಿ, ವಸುಗಳಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿ ಪೂಜಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।

Verse 13

रैभ्य आङ्गिरसो राजा वसुश्चोपाविवेश ह । उपविष्टेषु राजेन्द्र तेषु तेष्वपि सोऽब्रवीत् ॥ ५.१३ ॥

ಆಂಗಿರಸ ವಂಶದ ರಾಜ ರೈಭ್ಯ ಮತ್ತು ವಸುವೂ ಆಸನಾರೂಢರಾದರು. ಓ ರಾಜಾಧಿರಾಜ, ಅವರು ಕುಳಿತ ಬಳಿಕ ಅವನು ಅವರನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 14

बृहस्पतिर्देवगुरू रैभ्यं वचनमन्तिके । किं करोमि महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥ ५.१४ ॥

ದೇವಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ರೈಭ್ಯನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು— “ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ವೇದ-ವೇದಾಂಗಪಾರಗ, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?”

Verse 15

रैभ्य उवाच । बृहस्पते कर्मणा किं प्राप्यते ज्ञानिना । अथवा । मोक्ष एतन्ममाचक्ष्व पृच्छतः संशयं प्रभो ॥ ५.१५ ॥

ರೈಭ್ಯನು ಹೇಳಿದರು— “ಓ ಬೃಹಸ್ಪತೇ, ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಏನು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಅಥವಾ, ಪ್ರಭೋ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿ ನನ್ನ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು।”

Verse 16

बृहस्पतिरुवाच । यत्किञ्चित् कुरुते कर्म पुरुषः साध्वसाधु वा । सर्वं नारायणे न्यस्य कुर्वन् नैव च लिप्यते ॥ ५.१६ ॥

ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದರು— ಪುರುಷನು ಮಾಡುವ ಯಾವ ಕರ್ಮವಾಗಲಿ, ಅದು ಸದು ಅಥವಾ ಅಸದು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಅದರಿಂದ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 17

श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ संवादो विप्रलुब्धयोः । आत्रेयो ब्राह्मणः कश्चिद् वेदाभ्यासरतो मुनिः ॥ ५.१७ ॥

ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ಮೋಸಗೊಂಡ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನಡುವೆ ಸಂವಾದ ನಡೆದಿತ್ತೆಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಆತ್ರೇಯ ಗೋತ್ರದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮುನಿ ವೇದಾಭ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 18

वसत्यविरतं प्रातःस्नायी त्रिषवणे रतः । नाम्ना संयमनः पूर्वमेकस्मिन् दिवसे नदीम् । धर्मारण्ये गतः स्नातुं धन्यां भागीरथीं शुभाम् ॥ ५.१८ ॥

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮನನೆಂಬವನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನಾಗಿ, ತ್ರಿಸವಣ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಧರ್ಮಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಧನ್ಯವೂ ಶುಭವೂ ಆದ ಭಾಗೀರಥೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ತೆರಳಿದನು.

Verse 19

तत्रासीनं महायूथं हरिणानां विचक्षणः । लुब्धो निष्ठुरको नाम धनुःपाणिः कृतान्तवत् । आययौ तं जिघांसुः स धनुष्यायोज्य सायकम् ॥ ५.१९ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಆಸೀನವಾಗಿದ್ದ ಜಿಂಕೆಗಳ ಮಹಾಯೂಥವನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಚಕ್ಷಣನಾದ ನಿಷ್ಠುರಕ ಎಂಬ ಲುಬ್ಧ ಬೇಟೆಗಾರನು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದು ಕೃತಾಂತದಂತೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಬಂದು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದನು.

Verse 20

ततः संयमनो विप्रो दृष्ट्वा तं मृगयारतम् । वारयामास मा भद्र जीवघातमिमं कुरु ॥ ५.२० ॥

ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಯಮನನು ಅವನು ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಡೆದು—“ಭದ್ರ! ಜೀವಹತ್ಯೆಯ ಈ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो व्याधः स्मितपूर्वमिदं वचः । उवाच नाहं हिंसामि पृथग्जीवं द्विजोत्तम ॥ ५.२१ ॥

ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವ್ಯಾಧನು ಮೊದಲು ನಗೆಮಾಡಿ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ನಾನು ಜೀವಿಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಿಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 22

परमात्मा त्वयं भूतैः क्रीडते भगवान् स्वयम् । क्रीता मृदा बलीवर्द्धास्तद्वदेतन्न संशयः ॥ ५.२२ ॥

ನೀನೇ ಪರಮಾತ್ಮ; ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್ ಭೂತಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಯಿಂದ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 23

अहे भावः सदा ब्रह्मन्नविद्येयं मुमुक्षुणाम् । यात्राप्राणरतं सर्वं जगदेतद्विचेष्टितम् । तत्राहमिति यः शब्दः स साधुत्वं न गच्छति ॥ ५.२३ ॥

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಈ ಭಾವಸ್ಥಿತಿ ಸದಾ ಅವಿದ್ಯೆಯೇ. ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನೇ ಪ್ರಾಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ‘ನಾನು’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಭಾವ ಸಾಧುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯದು.

Verse 24

इत्याकर्ण्य स विप्रेन्द्रो द्विजः संयमनस्तदा । विस्मयेनाब्रवीद्वाक्यं लुब्धं निष्ठुरकं द्विजः ॥ ५.२४ ॥

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ದ್ವಿಜ ಸಂಯಮನನು ಆಗ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ, ಲೋಭಭರಿತವೂ ಕಠೋರವೂ ಆದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 25

किमेतदुच्यते भद्र प्रत्यक्षं हेतुमद्वचः । ततः श्रुत्वा मुनेर्विप्रं लुब्धकः प्राह धर्मवित् । कृत्वा लोहमयं जालं तस्याधो ज्वलनं ददौ ॥ ५.२५ ॥

“ಭದ್ರ, ಇದು ಏನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ—ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೂ ಕಾರಣಸಹಿತವೂ ಆದ ವಚನವೇ!” ನಂತರ ಮುನಿಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ವಿಪ್ರನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮವಿತ್ತಾದ ಬೇಟೆಗಾರನು ಹೇಳಿದನು; ಕಬ್ಬಿಣದ ಜಾಲವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದನು.

Verse 26

दत्त्वा वह्निं द्विजं प्राह ज्वाल्यतां काष्ठसचयः । ततो विप्रो मुखेनाग्निं प्रज्वाल्य विरराम ह ॥ ५.२६ ॥

ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಅವನು ದ್ವಿಜನಿಗೆ—“ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ರಾಶಿಯನ್ನು ಜ್ವಲಿಸಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ವಿಪ್ರನು ಬಾಯಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ ನಂತರ ನಿಂತನು.

Verse 27

ज्वलिते तु पुनर्वह्नौ तं जालं लोहसम्भवम् । पृथक्पृथक् सहस्राणि निन्येऽन्तर्जालकैर्द्विज । एकस्थानगतस्यापि वह्नेरायसजालकैः ॥ ५.२७ ॥

ಮತ್ತೆ ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ, ಓ ದ್ವಿಜ, ಅವನು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆ ಜಾಲವನ್ನು ಒಳಜಾಲಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಗ್ನಿಯೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ಜಾಲಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 28

ततो लुब्धोऽब्रवीद्विप्रं एकां ज्वालां महामुने । गृहाण येन शेषाणां करिष्यामीह नाशनम् ॥ ५.२८ ॥

ಆಮೇಲೆ ಲೋಭಿಯು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಮಹಾಮುನಿ, ಈ ಒಂದೇ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ; ಇದರ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾಶಮಾಡುವೆನು.”

Verse 29

एवमुक्त्वा हुताशे तु तोयपूर्णं घटं द्रुतम् । चिक्षेप सहसा वह्निः प्रशशामाशु पूर्ववत् ॥ ५.२९ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಘಟವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಎಸೆದನು; ಅಗ್ನಿ ಸಹಸಾ ಶಮನಗೊಂಡು, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಬೇಗನೆ ಕುಗ್ಗಿತು.

Verse 30

ततोऽब्रवील्लुब्धकस्तु ब्राह्मणं तं तपोधनम् । भगवन् या त्वया ज्वाला गृहोतासीद्धुताशनात् । प्रयच्छ येन मार्गाणि मांसान्यानाय्य भक्षये ॥ ५.३० ॥

ನಂತರ ಆ ಲೋಭಿ ಬೇಟೆಗಾರನು ತಪೋಧನನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಭಗವನ್, ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹುತಾಶನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಆ ಜ್ವಾಲೆಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ; ಅದರಿಂದ ನಾನು ಮಾಂಸಗಳನ್ನು ತಂದು ಭಕ್ಷಿಸಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು.”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा विप्रो यावदायसजालकम् । पश्यत्येव न तत्राग्निर्मूलनाशे गतः क्षयम् ॥ ५.३१ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ವಿಪ್ರನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಜಾಲವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು; ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಮೂಲವೇ ನಾಶವಾದುದರಿಂದ ಆ ಅಗ್ನಿ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

Verse 32

ततो विलक्षणभावेन ब्राह्मणः शंसितव्रतः । तूष्णीम्भूतस्थितस्तावल्लुब्धको वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.३२ ॥

ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಶಂಸಿತ ವ್ರತಧಾರಿಯಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವಿಚಿತ್ರ ಭಾವಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತನು; ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾರನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।

Verse 33

एतस्मिञ्ज्वलितो वह्निर्बहुशाखश्च सत्तम । मूलनाशे भवेन्नाशस्तद्वदेतदपि द्विज ॥ ५.३३ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಹೇ ಸತ್ತಮ. ಮೂಲ ನಾಶವಾದರೆ ನಾಶ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ಕೂಡ, ಹೇ ದ್ವಿಜ.

Verse 34

आत्मा स प्रकृतिस्थश्च भूतानां संश्रयो भवेत् । भूय एषा जगत्सृष्टिस्तत्रैव जगतो भवेत् ॥ ५.३४ ॥

ಆ ಆತ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಭೂತಜೀವಿಗಳ ಆಶ್ರಯವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೆ ಈ ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜಗತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 35

पिण्डग्रहणधर्मेण यदस्य विहितं व्रतम् । तत्तदात्मनि संयोज्य कुर्वाणो नावसीदति ॥ ५.३५ ॥

ಪಿಂಡಗ್ರಹಣ ಧರ್ಮದಂತೆ ಅವನಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾದ ವ್ರತವನ್ನು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸಿ ಆಚರಿಸುವವನು ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪತನಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 36

एवमुक्ते तु व्याधेन ब्राह्मणे राजसत्तम । पुष्पवृष्टिरथाकाशात् तस्योपरि पपात ह ॥ ५.३६ ॥

ಬೇಟೆಗಾರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಹೇ ರಾಜಸತ್ತಮ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯಿತು।

Verse 37

विमानानि च दिव्यानि कामगानि महान्ति च । बहुरत्नानि मुख्यानि ददृशे ब्राह्मणोत्तमः ॥ ५.३७ ॥

ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು—ಮಹತ್ತರವಾದವು, ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂಚರಿಸುವವು—ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ರತ್ನನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 38

तेषु निष्ठुरकं लुब्धं सर्वेषु समवस्थितम् । ददृशे ब्राह्मणस्तत्र कामरूपिणमुत्तमम् ॥ ५.३८ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕಠೋರ ಹಾಗೂ ಲೋಭಿ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕಂಡನು; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮನನ್ನೂ ಕಂಡನು।

Verse 39

अद्वैतवासना सिद्धं योगाद् बहुशरीरकम् । दृष्ट्र्वा विप्रो मुदा युक्तः प्रययौ निजमाश्रमम् ॥ ५.३९ ॥

ಯೋಗದಿಂದ ಅದ್ವೈತ-ವಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನಾದ ‘ಬಹುಶರೀರ’ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡ ಆ ವಿಪ್ರನು ಆನಂದಯುಕ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।

Verse 40

एवं ज्ञानवतः कर्म कुर्वतोऽपि स्वजातिकम् । भवेन्मुक्तिर्द्विजश्रेष्ठ रैभ्य राजन् वसो ध्रुवम् ॥ ५.४० ॥

ಹೀಗೆ, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಜ್ಞಾನವಂತನಾಗಿ ತನ್ನ ಜಾತಿಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ರೈಭ್ಯ, ಓ ರಾಜ ವಸು, ಇದು ಧ್ರುವ.

Verse 41

एवं तौ संशयच्छेदं प्राप्तौ रैभ्यवसू नृप । बृहस्पतेस्ततो धिष्ण्याज्जग्मतुर्निजमाश्रमम् ॥ ५.४१ ॥

ಹೀಗೆ, ಓ ನೃಪ, ರೈಭ್ಯ ಮತ್ತು ವಸು—ಇಬ್ಬರೂ—ಸಂಶಯಛೇದವನ್ನು ಪಡೆದು, ನಂತರ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಧಿಷ್ಣ್ಯದಿಂದ ಹೊರಟು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು।

Verse 42

तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र देवं नारायणं प्रभुम् । अभेदेन स्वदेहस्थं पश्यन्नाराधय प्रभुम् ॥ ५.४२ ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ! ನೀನು ಸಹ ದೇವಪ್ರಭು ನಾರಾಯಣನನ್ನು—ನಿನ್ನದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ನೆಲೆಸಿರುವವನಾಗಿ ನೋಡಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸು.

Verse 43

कपिलस्य वचः श्रुत्वा स राजाऽश्वशिरा विभुः । ज्येष्ठं पुत्रं समाहूय धन्यं स्थूलशिराह्वयम् । अभिषिच्य निजे राज्ये स राजा प्रययौ वनम् ॥ ५.४३ ॥

ಕಪಿಲನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜ ಅಶ್ವಶಿರನು ತನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ ಧನ್ಯನನ್ನು—‘ಸ್ಥೂಲಶಿರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನನ್ನು—ಕರೆಯಿಸಿ, ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ರಾಜನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 44

नैमिषाख्यं वरारोहे तत्र यज्ञतनुं गुरुम् । तपसाराधयामास यज्ञमूर्तिं स्तवेन् च ॥ ५.४४ ॥

ಹೇ ಸುಂದರೀ! ನೈಮಿಷವೆಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಾದ ಯಜ್ಞತನು ಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು.

Verse 45

धरण्युवाच । कथं यज्ञतनॊः स्तोत्रं राज्ञा नारायणस्य ह । स्तुतिः कृता महाभाग पुनरेतच्च शंस मे ॥ ५.४५ ॥

ಧರಣಿ ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ಯಜ್ಞತನು ನಾರಾಯಣನ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ರಾಜನು ಹೇಗೆ ರಚಿಸಿದನು? ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನನಗೆ ಹೇಳಿ.

Verse 46

श्रीवराह उवाच । नमामि याज्यं त्रिदशाधिपस्य भवस्य सूर्यस्य हुताशनस्य । सोमस्य राज्ञो मरुतामनेक-रूपं हरिं यज्ञनरं नमस्ये ॥ ५.४६ ॥

ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು: ಪೂಜ್ಯನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವನೇ ದೇವಾಧಿಪತಿ, ಭವ (ಶಿವ), ಸೂರ್ಯ, ಹುತಾಶನ (ಅಗ್ನಿ), ರಾಜ ಸೋಮ ಮತ್ತು ಮರುತರು—ಅನೇಕರೂಪಧಾರಿ; ಯಜ್ಞಪುರುಷನಾದ ಹರಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 47

सुभीमदंष्ट्रं शशिसूर्यनेत्रं संवत्सरे छायनयुग्मकुक्षम् । दर्भाङ्गरोमाणमतैध्मशक्तिं सनातनं यज्ञनरं नमामि ॥ ५.४७ ॥

ಭೀಕರ ದಂಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನುಳ್ಳವನು, ಚಂದ್ರ–ಸೂರ್ಯನೇ ನೇತ್ರಗಳಾದವನು, ಅಯನದ್ವಯಸಹಿತ ಸಂವತ್ಸರವೇ ಕುಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವವನು, ದರ್ಭವೇ ರೋಮವಾಗಿರುವವನು, ಸಮಿಧೆಯೇ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಆ ಸನಾತನ ಯಜ್ಞಪುರುಷನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 48

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं शरीरेण दिशश्च सर्वाः । तमीद्यामीशं जगतां प्रसूतिं जनार्दनं तं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.४८ ॥

ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂತರವು ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲಕಾರಣನಾದ, ಸ್ತುತ್ಯನಾದ ಸ್ವಾಮಿ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 49

सुरासुराणां च जयाजयाय युगे युगे यः स्वशरीरमाद्यम् । सृजत्यनादिः परमेश्वरो य- स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नाथम् ॥ ५.४९ ॥

ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು-ಅಸುರರ ಜಯಾಪಜಯಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಆದ್ಯ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅನಾದಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಆ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿ ನಾಥನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 50

दधार मायामयमुग्रतेजा जयाय चक्रं त्वमलांशुशुभ्रम् । गदासिशार्ङ्गादिचतुर्भुजोऽयं तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५० ॥

ಓ ಉಗ್ರತೇಜಸ್ವೀ! ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಮಲಿನರಹಿತ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೆ. ಗದೆ, ಖಡ್ಗ, ಶಾರ್ಙ್ಗ ಮೊದಲಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಈ ಚತುರ್ಭುಜ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಗೆ ನಾನು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 51

क्वचित् सहस्रं शिरसां दधार क्वचिन्महापर्वततुल्यकायम् । क्वचित् स एव त्रसरेणुतुल्यो यस्तं सदा यज्ञनरं नमामि ॥ ५.५१ ॥

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ಸಹಸ್ರ ಶಿರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನ ದೇಹ ಮಹಾಪರ್ವತದಂತೆ ಆಯಿತು; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವನೇ ಧೂಳಿಕಣದಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮನಾದನು. ಆ ಯಜ್ಞನರನಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 52

चतुर्मुखो यः सृजते समग्रं रथाङ्गपाणिः प्रतिपालनाय । क्षयाय कालानलसन्निभो य-स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५२ ॥

ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಆ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವನು ಚತುರ್ಮುಖನಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಅದರ ಲಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 53

संसारचक्रक्रमणक्रियायै य इज्यते सर्वगतः पुराणः । यो योगिभिर्ध्यायते चाप्रमेयस् तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५३ ॥

ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಆ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವನು ಪುರಾತನ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಅಪ್ರಮೇಯ; ಸಂಸಾರಚಕ್ರದ ಪರಿವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕ್ರಿಯಾತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಪೂಜಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದೂ ಅವನನ್ನೇ।

Verse 54

सम्यङ्मनस्यर्पितवानहं ते यदा सुदृश्यं स्वतनौ नु तत्त्वम् । न चान्यदस्तॊति मतिः स्थिरा मे यतस्ततो मावतु शुद्धभावम् ॥ ५.५४ ॥

ನಾನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ, ನನ್ನದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ—ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಶುದ್ಧಭಾವವು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ।

Verse 55

इतीरितस्तस्य हुताशनार्चिः प्रख्यं तु तेजः पुरतो बभूव । तस्मिन् स राजा प्रविवेश बुद्धिं कृत्वा लयं प्राप्तवान् यज्ञमूर्तौ ॥ ५.५५ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನ ಮುಂದೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ರಾಜನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲಯವನ್ನು ಪಡೆದನು।