
Gokarṇeśvara-māhātmya (Nandīśvara-varapradāna)
Tīrtha-māhātmya / Sacred Geography and Devotional-Austerity Narrative
ವರಾಹಪುರಾಣದ ಸಂವಾದಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ಗೋಕರ್ಣಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಳಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು—ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಕರ್ಣಗಳ ಭೇದ, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಿಮಾಣ, ತೀರ್ಥಫಲ, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಪಶುಪತಿ ಮೃಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಂದರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮುಞ್ಜವಾನ್ ಶಿಖರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಜಲಸ್ರೋತಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮಾರಣ್ಯ, ತಪೋಕ್ಷೇತ್ರ; ಅಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಣು ಶಿವನು ನಿತ್ಯವಿರಾಜಮಾನ. ನಂತರ ನಂದಿಯ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು, ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಪೂಜೆ, ಶಿವದರ್ಶನ, ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ವರಪ್ರದಾನ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ವಿಘ್ನರಹಿತ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆ—ವಿವರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಂದಿ ನಂದೀಶ್ವರನಾಗಿ ಶಿವನ ಪ್ರಮುಖ ಗಣನಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದ ರಕ್ಷകനಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
अथ गोकरणेश्वरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ पुरा देवैर्विनिहते संग्रामे तारकामये ॥ अत्युच्छ्रिते प्रतिबले दानवानां बले तथा
ಇದೀಗ ಗೋಕರಣೇಶ್ವರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಂದೆ ತಾರಕಸಂಬಂಧಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ದಾನವರ ಬಲವು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಏರಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.
Verse 2
सहस्राक्षे लब्धपदे क्षीणशत्रौ गतास्पदे ॥ सम्यक्प्रसूति मापन्ने त्रैलोक्ये सचराचरे
ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ (ಇಂದ್ರ)ನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮರುಪಡೆದಾಗ, ಶತ್ರುಗಳು ಕ್ಷೀಣರಾದರು ಮತ್ತು ನೆಲೆ ದೃಢವಾಯಿತು; ಆಗ ಚರಾಚರ ಸಮೇತ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆದು ಸ್ಥೈರ್ಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.
Verse 3
शृङ्गे चैवाचलेन्द्रस्य मेरोः सर्वहिरण्यये ॥ मणिविद्रुमविद्धे च विपुले पङ्कजासने
ಸರ್ವಹಿರಣ್ಯಮಯ ಪರ್ವತೇಂದ್ರ ಮೇರುವಿನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ, ಮಣಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ರುಮಗಳಿಂದ ಜಡಿತವಾದ ವಿಶಾಲ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ।
Verse 4
सुखोपविष्टमेकाग्रं स्थिरचित्तं कृतिक्शणम् ॥ निवृत्तकार्यं मुदितं सूर्यवैश्वानरद्युतिम्
ಅವನು ಸುಖವಾಗಿ ಉಪವಿಷ್ಟನಾಗಿ, ಏಕಾಗ್ರನೂ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನೂ ಆಗಿ, ಕೃತಾರ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ; ಕಾರ್ಯನಿವೃತ್ತನಾಗಿ, ಮುದಿತನಾಗಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 5
प्रणम्य मूर्ध्ना चरणावुपगृह्य समाहितः ॥ ब्रह्माणं परिपप्रच्छ कुमारो नतिपूर्वकः
ತಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಪಾದಯುಗ್ಮವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಕುಮಾರ ಋಷಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।
Verse 6
सनत्कुमार उवाच ॥ भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि पुराणमृषिसंस्तुतम् ॥ पुराणं तु महाभाग त्वत्तस्तत्त्वविदां वर
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು: ಭಗವನ್, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮಹಾಭಾಗ, ತತ್ತ್ವವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 7
कथमुत्तर गोकर्णं दक्षिणं च कथं विभो ॥ शृङ्गेश्वरस्य परमं कथं सम्यक्प्रतिष्ठितम्
ಹೇ ವಿಭೋ, ಗೋಕರ್ಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉತ್ತರ (ತೀರ್ಥ)ವೆಂದು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ದಕ್ಷಿಣ (ತೀರ್ಥ)ವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಶೃಂಗೇಶ್ವರನ ಪರಮ ಪೀಠವು ಹೇಗೆ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು?
Verse 8
क्षेत्रस्य कि प्रमाणं स्यात्किञ्च तीर्थफलं स्मृतम् ॥ कथं पशुपतिस्तत्र भगवान्मृगरूपधृक्
ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ) ಎಷ್ಟು? ಆ ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಏನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಿವೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಪಶುಪತಿ ಮೃಗರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ?
Verse 9
सर्वैस्त्वत्प्रमुखैर्देवैः कथमासादितं पुनः ॥ मृगरूपं कथं चास्य शरीरं क्व प्रतिष्ठितम्
ನೀವು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಪಡೆದರು? ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಮೃಗರೂಪ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ಆ ದೇಹವು ಎಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ?
Verse 10
एवमुक्तः स भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ उवाच तस्मै पुत्राय गुह्यमेतत्पुरातनम्
ಇಂತೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಈ ಪುರಾತನ ಗುಹ್ಯೋಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 11
ब्रह्मोवाच ॥ शृणु वत्स महाभाग यथातत्त्वं ब्रवीमि ते ॥ पुराणमेतद्बह्मर्षे सरहस्यं यथाश्रुतम्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವತ್ಸ, ಮಹಾಭಾಗ, ಕೇಳು; ನಾನು ನಿನಗೆ ಯಥಾತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಓ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇ, ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ರಹಸ್ಯಾರ್ಥসহಿತವಾಗಿ, ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಂತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 12
अस्ति भूधरराजस्य मन्दरस्योत्तरे शुचौ ॥ मुञ्जवान्नाम शिखरो नन्दनोपवनद्युतिः ॥
ಪರ್ವತರಾಜ ಮಂದರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ‘ಮುಞ್ಜವಾನ್’ ಎಂಬ ಒಂದು ಶಿಖರವಿದೆ; ಅದು ನಂದನೋಪವನದಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನವಾಗಿದೆ.
Verse 13
वज्रस्फटिकपाषाणः प्रवालाङ्कुरशर्क्करः ॥ नीलामलशिलावर्णो गुहानिर्झरकन्दरः ॥
ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಲೆಗಳು ವಜ್ರ-ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ, ಕಲ್ಲುಕಣಗಳು ಪ್ರವಾಳಾಂಕುರಗಳಂತೆ. ನೀಲ, ನಿರ್ಮಲ ಶಿಲಾವರ್ಣದ ಆ ದೇಶವು ಗುಹೆಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
Verse 14
विचित्रकुसुमोपेतैर्लतामञ्जीरधारिभिः ॥ रेजे यः प्रांशुभिः शृङ्गैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् ॥
ವಿಚಿತ್ರ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಲತೆಗಳು ಮಂಜೀರ ಧರಿಸಿದಂತೆಯೇ ಶೋಭಿಸಿದವು; ಆ ಪರ್ವತವು ತನ್ನ ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಕೆರೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
Verse 15
दार्यस्तत्राधिकं रेजुर्नानाधातुपरिस्रवैः ॥ शिलीन्ध्रकुसुमोपेताश्चित्रिता इव सर्वतः ॥
ಅಲ್ಲಿನ ಬಿರುಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದರಗಳು ನಾನಾವರ್ಣ ಧಾತುಸ್ರವಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಂಗೊಳಿಸಿದವು; ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದಂತೆಯೇ ತೋಚಿದವು.
Verse 16
तेऽत्र केतकि खण्डाश्च कुन्दखण्डाश्च पुष्पिताः ॥ उन्मीलिता इवाभान्ति धातकीवनराजिभिः ॥
ಇಲ್ಲಿ ಕೇತಕೀ ಗುಚ್ಛಗಳೂ ಕುಂದ ಗುಚ್ಛಗಳೂ ಪುಷ್ಪಿತವಾಗಿವೆ; ಧಾತಕೀ ವನಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವು ಹೊಸದಾಗಿ ಅರಳಿದಂತೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 17
भिन्नेन्द्रनीलविमलैर्धौतैः प्रस्रवणाम्बुभिः ॥ चित्रैः कुसुमसंच्छन्नैः शिलाप्रस्तरविस्तरैः ॥
ಚಿದ್ರವಾದ ಇಂದ್ರನೀಲದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಪ್ರಸ್ರವಣ ಜಲಗಳಿಂದ ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲ ಶಿಲಾ-ಪ್ರಸ್ತರಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಿತ್ತು; ಅವು ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
Verse 18
शक्रचापनिभै रम्यैः कुबेरभवनद्युतौ ॥ तस्मिन्नगवरे रम्ये महोरगनिषेविते ॥
ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸಿನಂತೆ ಮನೋಹರವಾಗಿ, ಕುಬೇರಭವನದಂತೆ ದ್ಯುತಿಮಂತವಾಗಿ—ಆ ರಮ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮಹಾನಾಗಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 19
कल्हारकुसुमोपेते हंससारससेविते ॥ प्रसन्नसलिलाकीर्णे सरोभिः फुल्लपङ्कजैः ॥
ಕಲ್ಹಾರ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಸರೋವರಗಳು, ಹಂಸ ಹಾಗೂ ಸಾರಸಗಳಿಂದ ಸೇವಿತ, ಸ್ವಚ್ಛ ಪ್ರಸನ್ನ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿ ಅರಳಿದ ಪದ್ಮಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 20
गजयूथानुकीर्णाभिर्जुष्टाभिर्मृगपक्षिभिः ॥ सेविताभिर्मुनिगणैः सरिद्भिरुपशोभिते ॥
ನದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಆನೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ವಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮುನಿಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 21
किन्नरोद्गीतकुहरे परपुष्टनिनादिते ॥ विद्याधरशताकीर्णे देवगन्धर्वसेविते ॥
ಅದರ ಗುಹೆಗಳು ಕಿನ್ನರರ ಗೀತಗಳಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದವು; ಪರಪುಷ್ಟ (ಕೋಗಿಲೆ) ನಿನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾಧರರಿಂದ ತುಂಬಿ, ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 22
धारापातैश्च तोयानां विस्फुलिङ्गैः सहस्रशः ।। प्रज्वालितेऽतुले शृङ्गे रम्ये हरितशाद्वले
ಜಲಧಾರೆಗಳ ಪ್ರಪಾತಗಳ ನಡುವೆ, ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಫುಲಿಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆ ಅತുല ಶೃಂಗವು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ರಮ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಸಿರು ಶಾದ್ವಲ—ತಾಜಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು।
Verse 23
सर्वर्तुकवनोद्यानें पुष्पाकरसुशोभिते ।। यज्ञकिम्पुरुषावासे गुह्यकानामथाश्रये
ಸರ್ವ ಋತುಗಳ ವನೋದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಪುಷ್ಪಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತ—ಯಜ್ಞಕಿಂಪುರುಷರ ನಿವಾಸವೂ, ಗುಹ್ಯಕರ ಆಶ್ರಯವೂ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳ।
Verse 24
तस्मिङ्गिरिवरे रम्ये सेवितव्ये सुशोभने ।। धर्मारण्ये तपःक्षेत्रे मुनिसिद्धनिषेविते
ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ—ರಮ್ಯ, ಸುಶೋಭಿತ ಮತ್ತು ಸೇವನೀಯ—‘ಧರ್ಮಾರಣ್ಯ’ ಎಂಬ ತಪಃಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ।
Verse 25
वरदस्तत्र भगवान्स्थाणुर्नाम महेश्वरः ।। सर्वामरगुरुर्देवो नित्यं सन्निहितः प्रभुः
ಅಲ್ಲಿ ವರದಾತ ಭಗವಾನ್—ಸ್ಥಾಣು ಎಂಬ ಮಹೇಶ್ವರ—ಸರ್ವ ಅಮರರ ಗುರುದೇವ, ಪ್ರಭು, ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 26
भक्तानुकम्पी स श्रीमान्गिरीन्द्रसुतया सह ।। स ह्यध्यास्ते गिरिवरं पार्षदैश्च गुहेन च
ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳ ಆ ಶ್ರೀಮಂತನು, ಗಿರೀಂದ್ರನ ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದರು ಮತ್ತು ಗುಹನೊಂದಿಗೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 27
विमानयायिनः सर्वे तं देवमजमव्ययम् ।। आजग्मुः सेवितुं देवा वरेण्यमजमव्ययम्
ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು, ಆ ದೇವನನ್ನು—ಅಜ, ಅವ್ಯಯ, ವರೇಣ್ಯ, ಅಜ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ—ಸೇವಿಸಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು।
Verse 28
आरिराधयिषुः शर्वं तपस्तेपे सुदारुणम् ।। ग्रीष्मे पञ्चतपास्तिष्ठेच्छिशिरे सलिलाश्रयः
ಶರ್ವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಗ್ನಿ ತಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಶಿಶಿರದಲ್ಲಿ ಜಲಾಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 29
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बस्तोया-अनिलहुताशनैः ।। व्रतैश्च विविधैरुग्रैस्तपोभिर्नियमैस्तथा
ಅವನು ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಜಲ–ವಾಯು–ಅಗ್ನಿಯ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಉಗ್ರ ವ್ರತಗಳು, ತಪಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.
Verse 30
जपपुष्पोपहारैश्च कालेकाले मुनिः सदा ।। शङ्करं विधिवद्भक्त्या सोऽर्च्चयद्द्विजपुङ्गवः
ಮುನಿಯು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಸದಾ ಜಪ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪೋಪಹಾರಗಳಿಂದ, ವಿಧಿವಿಧಾನಾನುಸಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಆ ದ್ವಿಜಪುಂಗವನು ಶಂಕರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು.
Verse 31
उग्रेण तपसात्मानं योजयामास सुव्रतः ।। काष्ठभूतो यदा विप्रः कृशो धर्मसुसन्ततः
ಆ ಸುವ್ರತನು ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು. ಆ ವಿಪ್ರನು ಕಾಷ್ಠದಂತೆ ಆಗಿ—ಕೃಶನಾಗಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಖಂಡವಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾದಾಗ—(ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ).
Verse 32
क्षामोऽभूत्कृष्णवर्णश्च ततः प्रीतश्च शङ्करः ॥ सम्यगाराधितो भक्त्या नियमेन च तोषितः ॥
ಅವನು ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದವನಾದನು; ಆಗ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ನಿಯಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಸಂತೃಪ್ತನಾದನು.
Verse 33
तदात्मदर्शनं प्रादात्स मुनेर्वृषभध्वजः ॥ उक्तवांश्च मुनिं शर्वश्चक्षुर्दिव्यं ददामि ते ॥
ಆಗ ವೃಷಭಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನು ಮುನಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು. ಶರ್ವನು ಮುನಿಗೆ—“ನಿನಗೆ ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 34
अदृश्यं पश्य मे रूपं वत्स प्रीतोऽस्मि ते मुने ॥ यत्पश्यन्तीह विद्वांसो रूपमप्रतिमौजसम् ॥
“ವತ್ಸ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿರುವ ನನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡು; ಹೇ ಮುನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ—ಇಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು ಕಾಣುವ ಅಪ್ರತಿಮ ತೇಜಸ್ಸಿನ ರೂಪವೇ ಇದು.”
Verse 35
सहस्रसूर्यकिरणं ज्वालामालिनमूर्जितम् ॥ बालार्कमण्डलाकारं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥
ಅದು ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿ ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಯಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು—ಉದಯಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಆಕಾರದಂತೆ, ಪ್ರಭಾವಲಯದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 36
जटाजूटतटाश्लिष्टं चन्द्रालङ्कृतशेखरम् ॥ जगदालोचनं श्रीमत्प्रदीप्तस्वत्रिलोचनम् ॥
ಅವರ ಶಿಖರ ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ಆಲಿಂಗಿತವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಅವರು ಜಗತ್ತಿನ ಶುಭ ‘ನೇತ್ರ’—ಅವರ ಸ್ವತ್ರಿನೇತ್ರಗಳು ದೀಪ್ತವಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 37
अणीयसामणीयांसं बृहतां तु बृहत्तरम् ॥ अक्षामालापवित्राङ्गं कमण्डलुकरोद्यम् ॥
ಅವರು ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅಣು, ಮಹತ್ತರರಿಗಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತರ; ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಿದ್ದು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದರು.
Verse 38
सिंहचर्माम्बरधरं व्यालयज्ञोपवीतिनम् ॥ दृष्ट्वा देवं महादेवं हृष्टरोमा महातपाः ॥
ಸಿಂಹಚರ್ಮವನ್ನು ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ಸರ್ಪವನ್ನು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 39
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वाऽगृणाद्ब्रह्म सनातनम् ॥ नमो धात्रे विधात्रे च संभवे वरदाय च ॥
ಕೈಮುಗಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯು ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು—“ಧಾತ್ರಿಗೂ ವಿಧಾತ್ರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ; ಸಂಭವನಿಗೂ ವರದನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ।”
Verse 40
जगद्भोक्त्रे त्रिनेत्राय शङ्कराय शिवाय च ॥ भवाय भवगोप्त्रे च मुनये कृतिवाससे ॥
“ಜಗದ್ಭೋಕ್ತನಿಗೆ, ತ್ರಿನೇತ್ರನಿಗೆ, ಶಂಕರನಿಗೂ ಶಿವನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ; ಭವನಿಗೂ ಭವಗೋಪ್ತನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ; ಮುನಿ ಕೃತಿವಾಸಸ (ಚರ್ಮಧಾರಿ)ಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।”
Verse 41
नीलकण्ठाय भीमाय भूतभव्यभवाय च ॥ लम्बभ्रुवे करालाय हरिनेत्राय मीढुषे ॥
“ನೀಲಕಂಠನಿಗೆ, ಭೀಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಭೂತ-ಭವ್ಯ-ಭವ (ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ, ವರ್ತಮಾನ) ಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಲಂಬಭ್ರುವಿಗೆ, ಕರಾಳನಿಗೆ; ಹರಿನೇತ್ರನಿಗೆ, ಮೀಢುಷೇ (ಉಪಕಾರದಾತ)ಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।”
Verse 42
कपर्दिने विशालाय मुञ्जकेशाय धीमते ॥ शूलिने पशुपतये विभवे स्थाणवे तथा
“ಕಪರ್ದಿನಿಗೆ (ಜಟಾಧಾರಿಗೆ), ವಿಶಾಲನಿಗೆ, ಮುಂಜಕೇಶನಿಗೆ, ಧೀಮಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಶೂಲಿನಿಗೆ, ಪಶುಪತಿಗೆ, ವಿಭವನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಾಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।”
Verse 43
गणानां पतये स्रष्ट्रे संक्षेप्त्रे भीषणाय च ॥ सौम्याय सौम्यतपसे भीमाय त्र्यम्बकाय च
ಗಣಗಳ ಪತಿಗೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಗೆ, ಸಂಕ್ಷೇಪಕನಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೀಷಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಸೌಮ್ಯನಿಗೆ, ಸೌಮ್ಯ ತಪೋಬಲಕ್ಕೆ, ಭೀಮನಿಗೆ ಹಾಗೂ ತ್ರ್ಯಂಬಕ (ತ್ರಿನೇತ್ರ)ನಿಗೂ ನಮಃ।
Verse 44
प्रेतावासनिवासाय रुद्राय वरदाय च ॥ कपालमालिने तस्मै हरिश्मश्रुधराय च
ಪ್ರೇತಾವಾಸಭೂಮಿ (ಶ್ಮಶಾನ)ದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಸುವ ರುದ್ರನಿಗೆ, ವರದಾತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಕಪಾಲಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಹರಿ ವರ್ಣದ ಮೀಸೆ-ದಾಡಿ ಹೊಂದಿದವನಿಗೂ ನಮಃ।
Verse 45
भक्तप्रियाय सततं नमोऽस्तु परमात्मने ॥ एवं नन्दी भवं स्तुत्वा नमस्कृत्य च सर्वशः
ಭಕ್ತಪ್ರಿಯ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಲಿ. ಹೀಗೆ ನಂದಿ ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ (ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು)।
Verse 46
उवाच च वचः साक्षात्तमृषिं वरदः प्रभुः ॥ वरान्वृणीष्व विप्रेन्द्र यानिच्छसि महामुने
ಆಗ ವರದಾತನಾದ ಪ್ರಭು ಆ ಋಷಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ಹೇ ಮಹಾಮುನೇ, ನೀನು ಬಯಸುವ ವರಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೋ।”
Verse 47
तांस्ते सर्वान्प्रयच्छामि दुर्ल्लभानपि मारिष ॥ प्रभुत्वममरत्वं वा शक्रत्वमपि वा प्रभो
“ಹೇ ಮಾರಿಷ, ದುರ್ಲಭವಾದರೂ ಆ ಎಲ್ಲ ವರಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ಪ್ರಭುತ್ವವೋ, ಅಮರತ್ವವೋ, ಅಥವಾ ಶಕ್ರತ್ವ (ಇಂದ್ರಪದ)ವೂ, ಹೇ ಪ್ರಭೋ।”
Verse 48
ब्रह्मत्वं लोकपालत्वमपवर्गमथापि वा ॥ अथाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यामथापि वा
ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವ, ಅಥವಾ ಲೋಕಪಾಲತ್ವ; ಅಥವಾ ಅಪವರ್ಗ (ಮೋಕ್ಷ)ವೂ. ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಗುಣಸಂಪನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಅಥವಾ ಗಣಪತ್ಯ (ಗಣಾಧಿಪತ್ಯ)ವೂ.
Verse 49
यदिच्छसि मुने शीघ्रं तद्ब्रूहि द्विजपुङ्गव ॥ इत्युक्तोऽसौ भगवता शर्वेण मुनिपुङ्गवः
ಓ ಮುನಿಯೇ, ನಿನಗೆ ಏನು ಇಚ್ಛೆಯೋ ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೇಳು, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ. ಎಂದು ಭಗವಾನ್ ಶರ್ವ (ಶಿವ) ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಮುನಿಪುಂಗವನು (ಉತ್ತರಿಸಿದನು).
Verse 50
प्रोवाच वरदं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ न प्रभुत्वं न देवत्वं नेन्द्रत्वमपि वा प्रभो
ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಅವನು ವರದ ದೇವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— ಓ ಪ್ರಭೋ, ನನಗೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಬೇಡ, ದೇವತ್ವ ಬೇಡ, ಇಂದ್ರತ್ವವೂ ಬೇಡ.
Verse 51
ब्रह्मत्वं लोकपालत्वं नापवर्गं वरप्रद ॥ नैवाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यं न च प्रभो
ಓ ವರಪ್ರದನೇ, ನನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವ ಬೇಡ, ಲೋಕಪಾಲತ್ವ ಬೇಡ, ಅಪವರ್ಗ (ಮೋಕ್ಷ)ವೂ ಬೇಡ; ಅಷ್ಟಗುಣ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಬೇಡ, ಗಣಪತ್ಯವೂ ಬೇಡ, ಓ ಪ್ರಭೋ.
Verse 52
स्पृहये देवदेवेश प्रसन्ने त्वयि शङ्कर ॥ यदि प्रीतोऽसि भगवन्ननुक्रोशतया मम
ಓ ದೇವದೇವೇಶ ಶಂಕರ, ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವುದೇ ನನ್ನ ಆಸೆ. ಓ ಭಗವಾನ್, ನೀನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ…
Verse 53
अनुग्राह्यो ह्ययं देव त्वयावश्यं सुराधिप ॥ यथान्ये न भवेद्भक्तिस्त्वत्तो नित्यं महेश्वर
ಹೇ ದೇವ, ಸುರಾಧಿಪ! ಈವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು; ಭಕ್ತಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟದೆ, ನಿತ್ಯ ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಲಿ, ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರ।
Verse 54
तथाहं भक्तिमिच्छामि सर्वभूताशये त्वयि ॥ यथा च न भवेद्विघ्नं तपस्यानिरतस्य मे
ಅದೇ ರೀತಿ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಭಕ್ತಿ ಬೇಕು; ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನ ಉಂಟಾಗದಿರಲಿ।
Verse 55
प्रहस्योवाच तं प्रीत्या ततो मधुरया गिरा ॥ प्रीतोऽस्म्युत्तिष्ठ विप्रर्षे तप्यमानेन सुव्रत
ಆಗ ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಮಧುರ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು—“ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಏಳು, ಹೇ ವಿಪ್ರರ್ಷೇ; ಹೇ ಸುವ್ರತ, ನೀನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದೀ.”
Verse 56
आराधितश्च भक्त्याहं त्वया शुद्धेन चेतसा ॥ पर्याप्तं ते महाभाग तपः कर्तुं तपोधन
ನೀನು ಶುದ್ಧಚಿತ್ತದಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದ್ದೀ. ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ, ಹೇ ತಪೋಧನ! ಇನ್ನು ನಿನಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು ಸಾಕು.
Verse 57
निवर्त्तयति मां वत्स मत्पादाराधने रतः ॥ जप्ता ते त्रिगुणा कोटि रुद्राणां पुरतो मम
ಹೇ ವತ್ಸ, ನನ್ನ ಪಾದಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕರುಣೆಗೆ ವಶಪಡಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೀನು ರುದ್ರನಾಮ/ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ರಿಗುಣ ಕೋಟಿ ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿದ್ದೀ.
Verse 58
पूर्णं वर्षसहस्रं च तपस्तीव्रं महामुने ॥ न कृतं यत्पुरा देवैर्नासुरैरृषिभिर्न च
ಹೇ ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ನೀನು ಪೂರ್ಣ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದೀ; ಇಂತಹ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂದೆ ದೇವರೂ ಅಲ್ಲ, ಅಸುರರೂ ಅಲ್ಲ, ಋಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 59
कृतं सुमहदाश्चर्यं त्वया कर्म सुदुष्करम् ॥ सङ्क्षोभितमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ, ಅತಿದುರ್ಲಭವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚರಾಚರ ಸಮೇತ ಸಮಸ್ತ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ಕದಡಿದೆ.
Verse 60
आगमिष्यन्ति ते द्रष्टुं देवाः सर्वे सवासवाः ॥ अक्षयश्चाव्ययश्च त्वमतर्क्यः ससुरासुरैः
ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಸಹಿತ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಅಕ್ಷಯನು, ಅವ್ಯಯನು; ದೇವಾಸುರರಿಗೂ ನೀನು ತರ್ಕಾತೀತನು.
Verse 61
दिव्यतेजोवपुः श्रीमान्दिव्याभरणभूषितः ॥ मत्तुल्यो मत्प्रभावश्च त्वमेकः ससुरासुरैः
ನೀನು ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೀ. ದೇವಾಸುರರೊಳಗೆ ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ನನಗೆ ಸಮಾನನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವದ ಪಾಲುದಾರನು.
Verse 62
मद्रूपधारी मत्तेजास्त्र्यक्षः सर्वगुणोत्तमः ॥ भविष्यसि न सन्देहो देवदानवपूजितः ॥
ನನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ತ್ರಿನೇತ್ರನಾಗಿ, ಸರ್ವಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ—ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ದೇವದಾನವರಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗುವೆ.
Verse 63
अनेनैव शरीरेण जरामरणवर्जितः ॥ दुष्प्राप्येयमवाप्ता ते देवैर्गाणेश्वरी गतिः ॥
ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ಜರಾ–ಮರಣವರ್ಜಿತನಾಗಿ ನೀನು ‘ಗಾಣೇಶ್ವರೀ’ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ; ಅದು ದೇವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭ.
Verse 64
प्राप्तमष्टगुणं सत्यमैश्वर्यं ते तपोधन ॥ द्वितीयां मे तनुं त्वां तु नमस्यन्ति च देवताः ॥
ಓ ತಪೋಧನ, ನಿಜವಾಗಿ ನೀನು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಅಷ್ಟಗುಣ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ; ನನ್ನ ಎರಡನೇ ದೇಹದಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 65
अद्यप्रभृति देवाग्र्य देवकार्येषु सर्वतः ॥ प्रभुस्त्वं भविता लोके मत्प्रसादान्मुनीश्वर ॥
ಇಂದಿನಿಂದ, ಓ ದೇವಾಗ್ರ್ಯ, ಎಲ್ಲ ದೈವಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ಪ್ರಭುವಾಗಿರುವೆ—ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ, ಓ ಮುನೀಶ್ವರ.
Verse 66
त्वामेवाभ्यर्च्छयिष्यन्ति सर्वभूतानि सर्वतः ॥ मत्तः समभिवाञ्छन्ति प्रसादं पार्षदाधिप ॥
ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸುವರು; ಓ ಪಾರ್ಷದಾಧಿಪ, ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ನನ್ನಿಂದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಬೇಡುವರು.
Verse 67
वरान्वरार्थिनां दाता विधाता जगतः सदा ॥ भविष्यसि च धर्मज्ञ भीतानामभयप्रदः ॥
ವರವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ವರದಾತನಾಗಿ, ಸದಾ ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧಾರಿಸುವ ವಿಧಾತನಾಗಿ ನೀನು ಇರುವೆ; ಓ ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಭೀತರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗುವೆ.
Verse 68
यस्त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्त्वामनु स मामनु ॥ नावयोरन्तरं किञ्चिदम्बरानिलयोरिव ॥
ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೋ ಅವನು ನನ್ನನ್ನೂ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೋ ಅವನು ನನ್ನನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೂ ಭೇದವಿಲ್ಲ—ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಂತೆ.
Verse 69
द्वारे तु दक्षिणे नित्यं त्वया स्थेयं गणाधिप ॥ वामे तु विभुना चापि महाकालेन सर्वदा ॥
ಹೇ ಗಣಾಧಿಪ! ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿತ್ಯವೂ ನಿಲ್ಲಬೇಕು; ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವದಾ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಮಹಾಕಾಲನೂ ನಿಲ್ಲುವನು.
Verse 70
प्रतीहारो भवानद्य सर्वदा त्रिदशोत्तमः ॥ शिरो मे रक्षतु भवान्महाकालेऽपि मे गणः ॥
ಹೇ ತ್ರಿದಶೋತ್ತಮ! ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಸದಾ ನನ್ನ ಪ್ರತೀಹಾರ (ದ್ವಾರಪಾಲಕ). ನೀನು ನನ್ನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ಮಹಾಕಾಲದಂತಹ ಮಹಾ ಅಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಗಣವು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ.
Verse 71
न वज्रेण न दण्डेन न चक्रेण न चाग्निना ॥ काञ्चिच्छक्नोति वै बाधां कर्तुं वै भुवनत्रये ॥
ವಜ್ರದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ದಂಡದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಚಕ್ರದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡಲಾರರು.
Verse 72
देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ त्वामेव संश्रयिष्यन्ति मद्भक्ताः पुरुषाश्च ये ॥
ದೇವರು, ದಾನವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಪನ್ನಗರು (ನಾಗರು)—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವರು; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಭಕ್ತರಾದ ಮಾನವರೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಶರಣಾಗುವರು.
Verse 73
एवं तस्मै वरान् दत्त्वा प्रीतः स्वयमुमापतिः ॥ उवाच भूयः स्पष्टेन स्वरेणाम्बरचारिणा ॥
ಹೀಗೆ ಅವನಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ದತ್ತು ನೀಡಿ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಉಮಾಪತಿ ಸ್ವತಃ ಮತ್ತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವರದಿಂದ ಹೇಳಿದರು।
Verse 74
आगतान् विद्धि सर्वान्वै त्रिदशान् समरुद्गणान् ॥ दिदृक्षया च भद्रं ते कृतकृत्यश्च साम्प्रतम् ॥
ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ತ್ರಿದಶ ದೇವರುಗಳು ಬಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿ; ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳ; ಈಗ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿದ್ದೀ.
Verse 75
यदीरितं मया वत्स वरं प्रतिवचस्त्वयि ॥ प्रविष्टं न श्रुतिपथं दिवि सर्वदिवौकसाम् ॥
ವತ್ಸ, ನಿನಗೆ ಪ್ರತಿವಚನವಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ ವರವು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ದಿವೌಕಸರ ಶ್ರವಣಪಥಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿಲ್ಲ।
Verse 76
नारायणं पुरस्कृत्य सेन्द्रास्ते समरुद्गणाः ॥ प्रेमार्थे चागमिष्यन्ति वरार्थं तपसा अमराः ॥
ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಆ ದೇವರುಗಳು ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಾರ್ಥವಾಗಿಯೂ ಬರುವರು; ಅಮರರಾಗಿದ್ದು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವರ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೂ ಬರುವರು।
Verse 77
यक्षविद्याधरगणाः सिद्धगन्धर्वपन्नगाः ॥ मुनयश्च महात्मानस्तपोलब्धाः सहस्रशः ॥
ಯಕ್ಷ-ವಿದ್ಯಾಧರರ ಗುಂಪುಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಪನ್ನಗರು (ನಾಗರು), ಹಾಗೆಯೇ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ಸಾಧನೆ ಹೊಂದಿದ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಾತ್ಮ ಮುನಿಗಳು (ಇದ್ದಾರೆ/ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ)।
Verse 78
ते बुद्ध्वा त्वद्गतामृद्धिं प्रतप्ताः परमर्ष्यया ॥ तपांसि विविधान्यत्र विविधान्नियमांस्तथा ॥
ನಿನಗೆ ಬಂದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವರು ಪರಮ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದರು; ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾನಾವಿಧ ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ನಾನಾವಿಧ ನಿಯಮ-ನಿಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ।
Verse 79
चर्तुं समभिवाञ्छन्ति सदाभ्यासे वरार्थिनः ॥ वरदं यामभिज्ञाय गिरौ मौञ्जवति स्थितम् ॥
ವರಗಳನ್ನು ಬಯಸಿ ಅವರು ಸದಾ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಮೌಂಜವತ್ ಎಂಬ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ವರದಾತನನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 80
अत्रैते यावदागम्य न मां पश्यन्ति मानवाः ॥ तावदेव त्वितः शीघ्रं गमिष्यामि महामुने ॥
ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ, ಇವರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣದಿರುವವರೆಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತೇನೆ; ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 81
अद्य ते तु मया सर्वे देवा ब्रह्मपुरोगमाः ॥ द्रष्टव्याश्चानुमन्तव्या मत्तोऽनुग्रहकाङ्क्षिणः ॥
ಆದರೆ ಇಂದು ಬ್ರಹ್ಮನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೀನು ನನ್ನ ಮೂಲಕ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 82
यथा यत्र च यस्तत्र विधिः सम्यगनुष्ठितः ॥ तत्सर्वं निखिलेनाशु ब्रूहि मे वाग्विदां वर ॥
ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಹೇಗೆ, ಎಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಯಾರಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಿತವಾಯಿತು—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳು, ಹೇ ವಾಗ್ವಿದಾಂವರ।
Verse 83
क्रीडद्भिर्देवमिथुनैर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः ॥ कूजद्भिः शिखिभिर्मत्तैः सेविते च नगोत्तमे ॥
ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವ ದಿವ್ಯ ದಂಪತಿಗಳು, ನೃತ್ಯಿಸುವ ಅಪ್ಸರಾ ಗಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೂಗುವ ಮತ್ತ ನವಿಲುಗಳು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 84
अन्ये देवनिकायाश्च सेवितुं प्रपतन्ति तम् ॥ ततस्त्रेतायुगे काले नन्दी नाम महामुनिः ॥
ಇತರ ದೇವನಿಕಾಯಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಧಾವಿಸುತ್ತವೆ। ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಂದೀ ಎಂಬ ಮಹಾಮುನಿ ಇದ್ದನು।
Verse 85
प्रादेशमात्रं रुचिरं शतशीर्षं शतोदरम् ॥ सहस्रबाहुचरणं सहस्राक्षिशिरोमुखम् ॥
ಅವನು ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರವಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡನು—ನೂರು ತಲೆಗಳು, ನೂರು ಹೊಟ್ಟೆಗಳು; ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳು, ತಲೆಗಳು, ಮುಖಗಳು।
Verse 86
प्रणम्य शिरसा देवं पुनः पुनरवन्दत ॥ ततस्तु भगवान्प्रीतस्तस्मै विप्राय शंकरः ॥
ಅವನು ತಲೆಯೊಗ್ಗಿಸಿ ದೇವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು। ಆಗ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು।
Verse 87
कोटिजप्येन रुद्राणामाराधनपरस्य च ॥ एतत्तु वचनं श्रुत्वा नन्दिनः स महेश्वरः ॥
ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳ ಕೋಟಿ ಜಪದಿಂದ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ. ನಂದಿಯ ಕುರಿತು ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 88
पार्षदानां वरिष्ठस्त्वं मामकानां द्विजोत्तम ॥ नन्दीश्वर इति ख्यातो भविष्यसि न संशयः ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಪಾರ್ಷದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ‘ನಂದೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗುವಿ.
Verse 89
त्वयि तुष्टे ह्यहं तुष्टः कुपिते कुपितस्त्वहम् ॥ त्वत्तः प्रियतरो नास्ति ममान्यो द्विजपुंगव ॥
ನೀನು ತೃಪ್ತನಾದರೆ ನಾನೂ ತೃಪ್ತನು; ನೀನು ಕೋಪಗೊಂಡರೆ ನಾನೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವೆ. ಹೇ ದ್ವಿಜಪುಂಗವ! ನಿನಗಿಂತ ನನಗೆ ಮತ್ತಾರೂ ಪ್ರಿಯರಿಲ್ಲ.
Verse 90
अभिप्रायं च सर्वेषां जानामि द्विजसत्तम ॥ अनुगुह्य वरैस्तैश्च तत्रैवान्तरधीयत ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮನೇ! ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆ ವರಗಳಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ಅವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.
The chapter prioritizes devotion (bhakti) and disciplined practice (tapas/niyama) over sovereignty or supernatural attainment. Nandin explicitly refuses rulership, godhood, liberation claims, or powers, requesting instead unwavering devotion to Śiva and freedom from obstacles in ascetic life; Śiva affirms this orientation by granting status and responsibility rather than mere domination.
Seasonal markers (ṛtu) structure Nandin’s austerities: in summer (grīṣma) he performs the pañcatapa discipline; in winter (śiśira) he remains in water (salilāśraya). The text also notes sustained duration—an intense tapas extending to a thousand years (varṣa-sahasra)—and repeated japa quantified as three crores (triguṇā koṭi) of Rudra recitations.
Through sacred-geography description, the narrative frames the mountain-forest ecosystem—springs, rivers, lakes, flowering groves, birds, and animals—as a dharmic landscape (dharmāraṇya, tapo-kṣetra) that supports disciplined human conduct. This portrayal implicitly links ethical restraint and worship with the flourishing of waterscapes and biodiversity, presenting the site as an ordered, life-sustaining ecology rather than a purely abstract holy location.
The principal figures are Brahmā (teacher), Sanatkumāra (inquirer), Śiva as Sthāṇu/Paśupati (grantor of boons), Pārvatī (present with Śiva), and Nandin (ascetic who becomes Nandīśvara). The narrative also references collective groups—devas led by Indra (Śakra), gandharvas, apsarases, yakṣas, vidyādharas, siddhas, nāgas/pannagas, and munis—indicating a pan-cosmic audience rather than a single dynastic or royal lineage.