
Saṃsāracakrapuruṣa-vilobhana-prakaraṇa
Ethical-Discourse (Karma, Dāna, Tapas, and Post-mortem Destinies)
ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಉಪದೇಶಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಬೋಧನಾತ್ಮಕ ಉಪಸಂವಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಋಷಿಪುತ್ರನು ನಾರದನಿಂದ ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ನಾರದನು ಯಮಸಭೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕರ್ಮಫಲದ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಕಾರಣಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಮನು ನಾರದನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಅಮರತ್ವ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಯಶಸ್ಸು, ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳ ಲಾಭ ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನರಕಪಾತ ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನರಕನಿವಾರಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸ್ವಾಮಿಭಕ್ತಿ, ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಭಕ್ತಿ/ಸೇವೆ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದಾನ, ವ್ರತ/ನಿಯಮ, ತಪಸ್ಸು, ಮೌನ, ದೀಕ್ಷೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಸೌಂದರ್ಯ, ವಂಶವೃದ್ಧಿ, ಧನ, ವಾಹನಲಾಭ, ತೇಜೋವೃದ್ಧಿ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ‘ಪುಣ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ’ಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮತ್ತು ದಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನೈತಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಅಡಗಿದೆ.
Verse 1
अथ संसारचक्रपुरुषविलोभनप्रकरणम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ इदमन्यन्महाभागान्नारदात्कलहप्रियात् ॥ श्रुतं विप्रा यथा तत्र यमस्य सदसि स्वयम् ॥
ಇದೀಗ ‘ಸಂಸಾರಚಕ್ರ-ಪುರುಷ-ವಿಲೋಭನ’ ಎಂಬ ಪ್ರಕರಣವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಋಷಿಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ ವಿಪ್ರರೇ! ಕಲಹಪ್ರಿಯನಾದ ನಾರದನಿಂದ ನಾನು ಮತ್ತೊಂದು ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಯಮನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತೆಂದು.
Verse 2
तथा च पृच्छतस्तस्य पुरावृत्तं महात्मनः ॥ आख्यानं कथयामास यदुक्तं चित्रभानुना ॥
ಆಗ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು—ಚಿತ್ರಭಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅದೇ ಆಖ್ಯಾನವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು।
Verse 3
यथा च जनको राजा कामान्दिव्यानवाप्तवान् ॥ तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां मुनिसत्तमाः ॥
ಮತ್ತು ಜನಕ ರಾಜನು ದಿವ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕೇಳಿರಿ।
Verse 4
अयं तत्र महातेजा नारदो मुनिसत्तमः ॥ धर्मराजसभां प्राप्तस्तपसा द्योतितप्रभः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರದನು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತ ಕాంతಿಯೊಂದಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಜನ ಸಭೆಗೆ ಬಂದನು।
Verse 5
तत्र राजाऽथ वेगेन तं दृष्ट्वा स्वयमागतं ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ॥
ಆಗ ರಾಜನು ಅವನು ಸ್ವತಃ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು।
Verse 6
उवाच च महातेजाः सूर्यपुत्रः प्रतापवान् ॥ स्वागतम् ते द्विजश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि नारद ॥
ಆಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಪ್ರತಾಪವಂತ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸ್ವಾಗತ; ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ನೀನು ಬಂದಿರುವೆ, ನಾರದ।”
Verse 7
सर्वज्ञः सर्वदर्शीं च सर्वधर्मविदां वरः ॥ गान्धर्वस्येतिहासस्य विज्ञाता त्वं महामुने ॥
ಮಹಾಮುನೇ! ನೀವು ಸರ್ವಜ್ಞರೂ ಸರ್ವದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಗಂಧರ್ವರ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದವರೂ ನೀವೇ.
Verse 8
वयं पूताश्च मेध्याश्च त्वां दृष्ट्वा ह्यागतं विभो ॥ अयं देशः पुनः पूतः सर्वतो मुनिसत्तम ॥
ವಿಭೋ! ನೀವು ಆಗಮಿಸಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದುದರಿಂದ ನಾವು ಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದು ಪವಿತ್ರ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾದೆವು. ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ಈ ದೇಶವೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು.
Verse 9
यत्कार्यं येन वा कार्यं यद्वै मनसि वर्तते ॥ प्रब्रूहि भगवन्नाशु यच्चान्यत्किंचिदुत्तमम् ॥
ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೋ, ಅದು ಯಾರಿಂದ ನೆರವೇರಬೇಕೋ, ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇನೋ—ಭಗವನ್, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ; ಇನ್ನೇನಾದರೂ ಉತ್ತಮನಾದುದು ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿರಿ.
Verse 10
इति धर्मवचः श्रुत्वा नारदः प्राह धर्मवित् ॥ अहं ते कथयिष्यामि यत्पृष्टं संशयास्पदम् ॥
ಧರ್ಮವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮವಿತ್ ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—“ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ನೀನು ಕೇಳಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 11
नारद उवाच ॥ भवान् पाता च गोप्ता च नेता धर्मस्य नित्यशः ॥ सत्येन तपसा क्षान्त्या धैर्येण च न संशयः ॥
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—“ನೀವು ಸದಾ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕರೂ ಪಾಲಕರೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರೂ ಆಗಿದ್ದೀರಿ; ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”
Verse 12
भावज्ञश्च कृतज्ञश्च त्वदन्यो न हि विद्यते ॥ संशयं सुमहत्प्राप्तस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ॥
ಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಕೃತಜ್ಞನು—ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮಹಾ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿವರಿಸು.
Verse 13
अमरत्वं कथं याति व्रतेन नियमेन च ॥ केन वा दानधर्मेण तपसा वा सुरोत्तम ॥
ಹೇ ಸೂರೋತ್ತಮ! ವ್ರತ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ಅಮರತ್ವ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಅಥವಾ ಯಾವ ದಾನಧರ್ಮದಿಂದ, ಇಲ್ಲವೆ ಯಾವ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ?
Verse 14
अतुलां च श्रियं लोके कीर्तिं च सुमहत्फलम् ॥ लभन्ते शाश्वतं स्थानं दुर्लभं विगतज्वराः ॥
ಅವರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತೂಲವಾದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಹಾಫಲದಾಯಕವಾದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಲೇಶಜ್ವರರಹಿತರಾಗಿ, ದುರ್ಳಭವಾದ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
Verse 15
केन गच्छन्ति नरकं पापिष्ठं लोकगर्हणम् ॥ सर्वमाख्याहि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥
ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಜನರು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ—ಅತಿಪಾಪಿಷ್ಠವಾದ, ಲೋಕನಿಂದಿತವಾದದಕ್ಕೆ? ನನಗೆ ಮಹಾ ಕುತೂಹಲ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳಿ.
Verse 16
यम उवाच ॥ गच्छन्ति हि नराः घोराः बहवोऽधर्मनिर्मितम् ॥ बन्धान्श्च सुबहूंस्तत्र प्राप्नुवन्ति तपोधन ॥
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ತಪೋಧನ! ಅಧರ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಭೀಕರ ಜನರು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಬಂಧನಗಳನ್ನು (ದಂಡಬಂಧನಗಳನ್ನು) ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 17
विस्तरेण तु तत्सर्वं ब्रवीमि मुनिसत्तम ॥ श्रूयतां तन्महाभाग श्रुत्वा चैवोपधारय ॥
ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ಮಹಾಭಾಗನೇ! ಕೇಳು; ಕೇಳಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆ ಮಾಡು.
Verse 18
नाग्निचिन्नरकं याति न पुत्री न च भूमिदः ॥ शूरश्च शतवर्षी च वेदानां चैव पारगः ॥
ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪುತ್ರಿಯುಳ್ಳವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ, ಭೂಮಿದಾನ ಮಾಡುವವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶೂರ, ಶತಾಯುಷಿ ಮತ್ತು ವೇದಪಾರಂಗತನು ಕೂಡ (ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ).
Verse 19
अहिंसका न गच्छन्ति ब्रह्मचर्यव्यवस्थिताः ॥ पतिव्रता दानवन्तो द्विजभक्ताश्च ये नराः ॥
ಅಹಿಂಸಕರು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದವರೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪತಿವ್ರತೆಗಳು, ದಾನಶೀಲರು, ದ್ವಿಜಭಕ್ತರು—ಅಂತಹ ಜನರೂ (ಅಲ್ಲಿ) ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 20
स्वदारनिरताः दान्ताः परदारविवर्जकाः ॥ सर्वभूतात्मभूताश्च सर्वभूतानुकम्पकाः ॥
ಸ್ವದಾರನಿರತರು, ದಾಂತರು, ಪರದಾರವಿವರ್ಜಕರು, ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಭಾವ ಹೊಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಕಂಪೆಯುಳ್ಳವರು—ಅವರು (ಅಲ್ಲಿ) ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 21
न गच्छन्ति तु तं देशं पापिष्ठं तमसावृतम् ॥ यातनास्थानसंपूर्णं हाहाकारभयाकुलम् ॥
ಅವರು ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿಷ್ಠ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತ; ಯಾತನಾಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಹಾಹಾಕಾರ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದುದು.
Verse 22
ज्ञानवन्तो द्विजा ये च ये च विद्यां पराङ्गताः ॥ उदासीना न गच्छन्ति स्वाम्यर्थे च हता नराः ॥
ಜ್ಞಾನವಂತರಾದ ದ್ವಿಜರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದವರು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಸೀನರು (ವೈರಾಗ್ಯಿಗಳು) ಕೂಡ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಹತರಾದ ಸೇವಕರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 23
न गच्छन्त्यत्र दातारः सर्वभूतहिते रताः ॥ शुश्रूषका मातृपित्रोर्न गच्छन्ति च ये नराः ॥
ಸರ್ವಭೂತಹಿತದಲ್ಲಿ ರತರಾದ ದಾನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ (ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ) ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ತಾಯಿ-ತಂದೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಜನರೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 24
तिलान् गां च हिरण्यं च पृथिवीं चापि शाश्वतीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति न गच्छन्ति न संशयः ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಎಳ್ಳು, ಹಸು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡುವವರು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 25
यथोक्तं यजमानाश्च सत्रयाजिन एव च ॥ चातुर्मास्यकरा ये च ये द्विजा आहिताग्नयः ॥
ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಯಜಮಾನರು, ಸತ್ರಯಾಗ ಮಾಡುವವರು; ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವರು; ಮತ್ತು ಆಹಿತಾಗ್ನಿ ದ್ವಿಜರು—ಇವರೂ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 26
गुरुचित्तानुपालाश्च कृतिनो मौनयन्त्रिताः ॥ नित्यस्वाध्यायिनो दान्ताः सदा सभ्याश्च ये नराः
ಗುರುವಿನ ಮನೋಭಾವ/ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು, ಸದಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಮೌನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತರು, ನಿತ್ಯ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಿಗಳು, ದಾಂತರು (ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಿಗಳು), ಸದಾ ಶಿಷ್ಟರು ಆದ ಪುರುಷರು—
Verse 27
मां न पश्यन्ति ते चैव स्वात्मभावेन भाविताः ॥ अपर्वमैथुना ये च न गच्छन्ति जितेन्द्रियाः
ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತ್ಮಭಾವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡವರಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿ ಅಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಥುನ ಮಾಡದವರು ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 28
न गच्छन्ति हि तद्दोरं यत्र ते पापकर्मिणः
ಪಾಪಕರ್ಮಿಗಳು ಹೋಗುವ ಆ ಭಯಾನಕ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅವರು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 29
नारद उवाच ॥ किं दानं श्रेय आहोस्वित्पात्रेण फलमुच्यते ॥ किं वा कर्म महत्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಯಾವ ದಾನ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ? ದಾನದ ಫಲವು ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಯಾವ ಮಹತ್ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಮೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?
Verse 30
रूपं वा धनधान्यं वा ह्यायुश्च कुलमेव वा ॥ प्राप्यते येन दानेन तन्ममाचक्ष्व सुव्रत
ರೂಪ, ಧನಧಾನ್ಯ, ಆಯುಷ್ಯ ಅಥವಾ ಉತ್ತಮ ಕುಲ—ಇವು ಯಾವ ದಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತವೋ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು, ಓ ಸುವ್ರತ.
Verse 31
यम उवाच ॥ न शक्यं विस्तरेणेह वक्तुं वर्षशतैरपि ॥ शुभाशुभानां गतयो द्रष्टुं वा प्रष्टुमेव वा
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಶುಭಾಶುಭಗಳ ಗತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡುವುದೂ ಕೇಳುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 32
किञ्चिन्मात्रं प्रवक्ष्यामि येन यत्प्राप्यते नरैः ॥ विविधानि च सौख्यानि प्रायशस्तु गुणागुणैः
ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಏನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಸುಖಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಪುಣ್ಯ–ಪಾಪ, ಗುಣ–ದೋಷಗಳ ಅನುಸಾರವೇ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 33
रहस्यमिदमाख्यानं श्रूयतां मुनिसत्तम ॥ या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे न संशयः
ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈ ರಹಸ್ಯೋಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೇಳು; ಇದರಿಂದ ಮರಣಾನಂತರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುವ ಗತಿ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 34
तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः ॥ आयुःप्रकर्षो भोगाश्च भवति तपसैव तु
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಶಸ್ಸು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಆಯುಷ್ಯದ ವೃದ್ಧಿಯೂ ಭೋಗಗಳೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 35
ज्ञानविज्ञानमारोग्यं रूपसौभाग्यसंपदः ॥ तपसा प्राप्यते भोगो मनसा नोपदिश्यते
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ, ಆರೋಗ್ಯ, ರೂಪ–ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಸಂಪತ್ತು—ಭೋಗವು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅದು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 36
एवं प्राप्नोति पुण्येन मौनेनाज्ञां महामुने ॥ उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥
ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಈ ರೀತಿ ಪುಣ್ಯದಿಂದ—ಮೌನವ್ರತದಿಂದ—ಆಜ್ಞೆ/ಅಧಿಕಾರ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ದಾನದಿಂದ ಉಪಭೋಗಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ಜೀವನಶಕ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 37
पयोभक्ष्या दिवं यान्ति जायते द्रविणाढ्यता ॥ गुरुशुश्रूषया नित्यं श्राद्धदानॆन सन्ततिः ॥
ಪಾಲಾಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುವವರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಅಂಥ ನಿಯಮದಿಂದ ಧನಸಮೃದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಶಿಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಾನ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸಂತಾನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 38
गवाद्याः कालदीक्षाभिर्ये तु वा तृणशायिनः ॥ स्वयं त्रिषवणाद्ब्रह्म त्वपः पीत्वेष्टलोकभाक् ॥
ಕಾಲನಿಯಮಿತ ದೀಕ್ಷಾ-ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಗೋವು ಮೊದಲಾದವರಂತೆ ಬದುಕುವವರು, ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವವರು—ತಾವೇ ಆಚರಿಸುವ ತ್ರಿಷವಣ ವ್ರತದಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಇಷ್ಟಲೋಕದ ಪಾಲುದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 39
क्रतुयष्टा दिवं याति चोपहारं च सुव्रत ॥ कृत्वा तु दशवर्षाणि नीरपानाद्विशिष्यते ॥
ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉಪಹಾರಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಓ ಸುವ್ರತ. ಆದರೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇವಲ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಅದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 40
रसानां प्रतिसंहारात् सौभाग्यमनुजायते ॥ आमिषस्य प्रतीहाराद्भवत्यायुष्मती प्रजा ॥
ರಸಭೋಗಗಳಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವುದರಿಂದ (ವಿರತಿ) ಸೌಭಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಂಸತ್ಯಾಗದಿಂದ ಸಂತಾನವು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 41
गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु मूर्तिर्भवति पुष्कला ॥ अन्नदानेन च नरः स्मृतिं मेधां च विन्दति ॥
ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ದೇಹಾಕೃತಿ ಪುಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ನದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಮೇಧೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 42
छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं रथं ह्युपानद्युगसम्प्रदानात् ॥ वस्त्रप्रदानेन सुरूपता च धनैश्च पुत्रैश्च भृताः भवन्ति ॥
ಛತ್ರದಾನದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೃಹ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಪಾದುಕಾ-ಯುಗಲ ದಾನದಿಂದ ರಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಸ್ತ್ರದಾನದಿಂದ ಸುಂದರರೂಪ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಧನ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರಿಂದ ಅವನು ಪೋಷಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 43
पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥ अन्नपानप्रदानेन कामभोगैस्तु तृप्यते ॥
ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ದಾನದಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯದ ದಾನದಿಂದ ಇಷ್ಟಭೋಗಗಳ ಫಲದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 44
पुष्पोपगन्धं च फलोपगन्धं यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय ॥ स स्त्रीसमृद्धं हि सुरत्नपूर्णं गृहं हि सर्वोपचितं लभेत ॥
ಪುಷ್ಪಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಫಲಸುಗಂಧಯುಕ್ತವಾದ ಮರವನ್ನು ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವವನು, ಸ್ತ್ರೀಸಮೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಗೃಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 45
वस्त्रान्नपानीय-रसप्रदानात् प्राप्नोति तानेव रसप्रदानात् ॥ स्रग्धूपगन्धान्यनुलेपनानि पुष्पाणि गृह्याणि मनोरमाणि ॥
ವಸ್ತ್ರ, ಅನ್ನ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ರಸಪ್ರದಾನದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಮಾಲೆಗಳು, ಧೂಪಸುಗಂಧಗಳು, ಲೇಪನಗಳು, ಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 46
स स्त्रीसमृद्धं गजवाजिपूर्णं लभेदधिष्ठानवरं वरिष्ठम् ॥ धूपप्रदानेन तथा गवां च लोकानाप्नोति नरो वसूनाम्
ಆ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ತ್ರೀಸಮೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಗಜ-ವಾಜಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಧೂಪಪ್ರದಾನ ಮತ್ತು ಗೋদানದಿಂದ ವಸುಗಳ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 47
गजं तथा गोवृषभप्रदानैः स्वर्गे सुखं शाश्वतमामनन्ति ॥ घृतेन तेजः सुकुमारतां च प्राणद्युतिः स्निग्धता चापि तैलैः
ಆನೆಯ ದಾನ ಹಾಗೂ ಹಸುವು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಯ (ವೃಷಭ) ದಾನಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸುಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತುಪ್ಪದ ದಾನದಿಂದ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹಸೌಕುಮಾರ್ಯ, ಎಣ್ಣೆಯ ದಾನದಿಂದ ಪ್ರಾಣದೀಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 48
क्षौद्रेण नानारसतृप्ततां च दीपप्रदानाद् द्युतिमाप्नुवन्ति
ಜೇನು ದಾನದಿಂದ ನಾನಾ ರಸಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ದೀಪದಾನದಿಂದ ದ್ಯುತಿ (ಪ್ರಕಾಶ/ತೇಜಸ್ಸು) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 49
पायसेन वपुःपुष्टिं कृसरात्स्निग्धसौम्यताम् ॥ फलैस्तु लभते पुत्रं पुष्पैः सौभाग्यमेव च
ಪಾಯಸ ದಾನದಿಂದ ದೇಹಪೋಷಣೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಕೃಸರ ದಾನದಿಂದ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಸೌಮ್ಯತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಫಲದಾನದಿಂದ ಪುತ್ರಲಾಭ; ಪುಷ್ಪದಾನದಿಂದ ಸೌಭಾಗ್ಯವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 50
रथैर्दिव्यं विमानं तु शिबिकां चैव मानवः ॥ प्रेक्षणैरपि सौभाग्यं प्राप्नोतीह न संशयः
ರಥದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಬಿಕಾ (ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ)ಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಣ (ದರ್ಶನ/ಪ್ರದರ್ಶನ) ಒದಗಿಸಿದರೂ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
Verse 51
अभयस्य प्रदानॆन सर्वकामानवाप्नुयात्
ಅಭಯದಾನ (ರಕ್ಷಣೆ/ಆಶ್ವಾಸನೆ) ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಾ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 52
दुर्ल्लभं त्रिषु लोकेषु यच्च प्रियतरं तव ॥ तपोमयानां सर्वेषां द्विजातीनां च सुव्रत
ಹೇ ಸುವ್ರತ! ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದುದೂ ನಿನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದೂ—ಅದು ತಪೋನಿಷ್ಠರಾದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 53
पतिव्रता न गच्छन्ति सत्यवाक्याश्च ये नराः ॥ अजिताश्चाशठाश्चैव स्वामिभक्ताश्च ये नराः
ಪತಿವ್ರತರು (ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು) ಪತನಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಸತ್ಯವಚನಿಗಳಾದ ಪುರುಷರು; ಅಜೇಯರು (ದೃಢರು) ಮತ್ತು ಕಪಟರಹಿತರು; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಾಮಿಭಕ್ತರು—ಇವರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ।
Verse 54
ब्राह्मणा अमरत्वं च प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ निवृत्ताः सर्वकामेभ्यो निराशाः सुजितेन्द्रियाः
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ—ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ—ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ, ನಿರಾಶರಾದ (ಆಕಾಂಕ್ಷಾರಹಿತ), ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜಯಿಸಿದವರು।
Verse 55
अहिंसया परं रूपं दीक्षया कुलजन्म च ॥ फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत्
ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ದೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ. ಫಲ-ಮೂಲಾಹಾರಿಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯ (ಐಶ್ವರ್ಯ) ಫಲವೆಂದು, ಪರ್ಣಾಹಾರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 56
दत्त्वा द्विजेभ्यः स भवेत्सुरूपो रोगांश्च कांश्चिल्लभते न जातु ॥ बीजैरशून्यैः शयनाभिरामं दद्याद्गृहं यः पुरुषो द्विजाय
ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಿದವನು ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ರೋಗವನ್ನೂ ಎಂದಿಗೂ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಬೀಜ-ಧಾನ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹಾಗೂ ಮನೋಹರ ಶಯನಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತವಾದ ಮನೆಯನ್ನು ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಮಹಾಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
The text instructs that post-mortem outcomes are shaped by dharma expressed as truthfulness, non-violence, restraint, compassion, fidelity, service to parents/teachers, and generosity; it further systematizes karmaphala by correlating particular gifts and disciplines with specific worldly and otherworldly results.
No tithi, nakṣatra, lunar-month, or seasonal markers are specified in the supplied verses. A limited temporal reference appears as duration-based austerity (e.g., practices undertaken for ten years) and daily regimen terms such as triṣavaṇa (three daily observances).
Environmental balance is addressed indirectly through social-ecological ethics: ahiṃsā, universal compassion (sarvabhūtānukampā), and restraint reduce harm to living beings and thereby support the stability of Pṛthivī’s living systems; dāna and hospitality norms promote redistribution and communal resilience, which the text frames as integral to sustaining order.
The narrative references Nārada (sage and itinerant interlocutor) and Yama (Dharmarāja, Sūryaputra) as the principal figures in the embedded dialogue; it also alludes to a royal exemplum (Janaka) as a model of attainment, though no extended genealogy is provided in the excerpt.