Adhyaya 193: Naciketas’ Journey to Yama’s Abode and the Eulogy of Truthfulness
Nāciketasya Yamālaya-gamanaṃ satya-stutiś ca
Ethical-Discourse (Satya-dharma) with Afterlife Topography (Yamālaya inquiry)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಸಂವಾದದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಮಾಲಯದ ಸ್ವರೂಪ, ಪರಿಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಚಾರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮಫಲದ ಭಯದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡ ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು ಋಷಿ ವೈಶಂಪಾಯನನನ್ನು—ಯಮಲೋಕ ಹೇಗಿದೆ, ಎಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ, ಅದನ್ನು ನೋಡುವ ವಿಧಾನವೇನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೈಶಂಪಾಯನನು ಉದ್ದಾಲಕ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ನಾಚಿಕೇತನ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ದಾಲಕನು ನಾಚಿಕೇತನಿಗೆ ಯಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ನಾಚಿಕೇತನು ಧಾರ್ಮಿಕನ ವಾಕ್ಯದ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮರಳಿ ಬರುವೆನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸತ್ಯಸ್ತುತಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಸತ್ಯವೇ ಜಗದ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರ, ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳ ಫಲಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿಯ ಮೂಲ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ತತ್ತ್ವ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 193
Verse 1
अथ नचिकेतः प्रयाणवर्णनम् ॥ लोमहर्षण उवाच ॥ व्यासशिष्यं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ द्वारदेशे समासीनं कृतपूर्वाह्निकक्रियम्
ಇದೀಗ ನಚಿಕೇತನ ಪ್ರಯಾಣವರ್ಣನೆ (ಆರಂಭ). ಲೋಮಹರ್ಷಣನು ಹೇಳಿದನು—ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯನಾದ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ; ಅವನು ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತ, ದ್ವಾರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ, ಪ್ರಾತಃಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದನು.
Verse 2
अश्वमेधे तथा वृत्ते राजा वै जनमेजयः ॥ ब्रह्मवध्याभिभूतस्य दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्
ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವು ಹೀಗೆ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹತ್ಯಾ ದೋಷದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ (ವ್ಯಕ್ತಿಗಾಗಿ) ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
Verse 3
प्रायश्चित्तं चरित्वैवमागतो गजसाह्वयम् ॥ उपगम्य महात्मानं जाह्नवीतीरसंश्रयम् ॥
ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಅವನು ಗಜಸಾಹ್ವಯವೆಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಜಾಹ್ನವೀ (ಗಂಗಾ) ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದನು.
Verse 4
ऋषिं परमसंपन्नं वैशम्पायनमञ्जसा ॥ कर्मणा प्रेरितस्तेन चिन्ताव्याकुललोचनः ॥
ಪರಮಸಂಪನ್ನ ಋಷಿ ವೈಶಂಪಾಯನನ ಬಳಿಗೆ ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ಹೋದನು; ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದವು.
Verse 5
कुरूणां पश्चिमो राजा पश्चात्तापेन पीडितः ॥ व्यासशिष्यमुपागम्य प्रश्नमेनमपृच्छत ॥
ಕುರುಗಳ ನಂತರದ ರಾಜನು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ವ್ಯಾಸರ ಶಿಷ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
Verse 6
जनमेजय उवाच ॥ भगवञ्जायते तीव्रं चिन्तयानस्य सुव्रत ॥ कर्मपाकफलं यस्मिन्मानुषैरुपभुज्यते ॥
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವನ್, ಸುವ್ರತ, ನಾನು ಚಿಂತಿಸುವಾಗ ತೀವ್ರವಾದ ಕಳವಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ: ಮಾನವರು ಕರ್ಮಪಾಕಫಲವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ?
Verse 7
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कीदृशं तु यमालयम् ॥ किं प्रमाणं च किं रूपं कथं गत्वा स पश्यति ॥
ನಾನು ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಯಮಾಲಯವು ಹೇಗಿದೆ? ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು, ಅದರ ರೂಪ ಏನು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅವನು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ?
Verse 8
न गच्छेयं कथं विप्र प्रेतराज्ञो निवेशनम् ॥ धर्मराजस्य धीरस्य सर्वलोकानुशासिनः ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಪ್ರೇತರಾಜನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ—ಸರ್ವಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಳುವ ಧೀರ ಧರ್ಮರಾಜನ ಬಳಿಗೆ—ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೋಗದೆ ಇರಬಲ್ಲೆ?
Verse 9
सूत उवाच ॥ एवं पृष्टो महातेजास्तेन राज्ञा द्विजोत्तमः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं राजानं जनमेजयम् ॥
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ರಾಜ ಜನಮೇಜಯನಿಗೆ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದನು।
Verse 10
पावनीं सर्वपापानां प्रवृत्तौ शुभकारिणीम् ॥ इतिहासपुराणानां कथां वै विदुषां प्रियाम् ॥
ಅವನು ಇತಿಹಾಸ–ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಅದು ಪಂಡಿತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶುಭಾಚರಣೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು।
Verse 11
कश्चिदासीत्पुरा राजन् ऋषिः परमधार्मिकः ॥ उद्दालक इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ ಇದ್ದನು; ಅವನು ‘ಉದ್ದಾಲಕ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ವೇದಾಂಗಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು।
Verse 12
तस्य पुत्रो महातेजा योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥ नाचिकेत इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥
ಅವನ ಪುತ್ರನು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು; ಯೋಗಸಾಧನೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ‘ನಾಚಿಕೇತ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ವೇದಾಂಗಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು।
Verse 13
तेन रुष्टेन शप्तोऽभूत्पुत्रः परमधार्मिकः ॥ गच्छ शीघ्रं यमं पश्य मम क्रोधेन दुर्मते ॥
ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡುದರಿಂದ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನು ಶಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು—“ಶೀಘ್ರ ಹೋಗು, ಯಮನನ್ನು ನೋಡು; ನನ್ನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ, ಓ ದುರ್ಮತೇ!”
Verse 14
क्षणेनान्तरहितो जातः पितरं प्रत्युवाच ह ॥ विनयात्पृष्टतो वाक्यं भावेन च समन्वितम् ॥
ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗಿ, ನಂತರ ತಂದೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು. ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳಿದ ಮಾತಿಗೆ ಹೃದಯಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 15
मा भूद्वाक्यं च ते मिथ्या धार्मिकस्य कदाचन ॥ गमिष्यामि पुरं रम्यं धर्मराजस्य धीमतः ॥
ಧಾರ್ಮಿಕನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಾತು ಎಂದಿಗೂ ಸುಳ್ಳಾಗದಿರಲಿ. ನಾನು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಧರ್ಮರಾಜನ ಮನೋಹರ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.
Verse 16
इह चैव पुनस्तावदागमिष्ये न संशयः ॥
ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮರಳಿ ಬರುವೆನು—ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 17
तथेत्युक्त्वा महातेजाः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥
“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ ಯೋಗಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು.
Verse 18
पितोवाच ॥ एकस्त्वमसि वत्सश्च नान्यो बन्धुर्विधीयते ॥ अधर्मं चानृतं चास्तु त्वकीर्तिर्वापि पुत्रक ॥
ತಂದೆ ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸ, ನೀನೇ ನನ್ನ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರ; ನನಗೆ ಬೇರೆ ಬಂಧುವೆಂದು ಯಾರೂ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಪುತ್ರಕ, ಅಧರ್ಮವಾಗಲಿ, ಅನೃತವಾಗಲಿ, ಅಪಕೀರ್ತಿಯೂ ಆಗಲಿ…
Verse 19
अप्रवृत्तस्त्वसम्भाष्यो योऽहं मिथ्या प्रयुक्तवान् ॥ त्वां वै धर्मसमाचारमभिधानॆन शप्तवान् ॥
ನಾನು—ಇಂತೆ ಮಾಡಬಾರದ್ದವನು, ಮಾತಾಡಲೂ ಅಯೋಗ್ಯನು—ಸುಳ್ಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಕೇವಲ ನಾಮೋಚ್ಚಾರದಿಂದ, ಧರ್ಮಾಚಾರಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದೇನೆ।
Verse 20
अहं पुत्र न सद्वादी न क्षमे धर्मदूषितम् ॥ मम त्वं हि महाभाग नित्यं चित्तानुपालकः ॥
ಪುತ್ರನೇ, ನಾನು ಸದ್ವಚನ/ಸತ್ಯವಾಡಿ ಅಲ್ಲ; ಧರ್ಮವನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಹಾಭಾಗನೇ, ನೀನು ಸದಾ ನನ್ನ ಚಿತ್ತದ ಪಾಲಕನು।
Verse 21
धर्मज्ञश्च यशस्वी च नित्यं क्षान्तो जितेन्द्रियः ॥ शुश्रूषुरनहंवादी शक्तस्तारयितुं मम ॥
ನೀನು ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಯಶಸ್ವಿಯೂ; ಸದಾ ಕ್ಷಮಾಶೀಲ, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತ—ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರ, ಅಹಂಕಾರರಹಿತ—ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನು।
Verse 22
याचितस्त्वं मया पुत्र गन्तुं वै तत्र नार्हसि ॥
ಪುತ್ರನೇ, ನಾನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।
Verse 23
यदि वैवस्वतो राजा तत्र प्राप्तं यदृच्छया ॥ रोषेण त्वां महातेजा विसृज्येन्न कदाचन ॥
ವೈವಸ್ವತ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಬಂದರೆ, ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಕೋಪದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 24
विनश्येयमहं पश्य कुलसेतु-विनाशनः ॥ धिक्कृतः सर्वलोकेन पापकर्ता नराधमः ॥
ನೋಡು—ಕುಲಸೇತುವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನಾಗಿ ನಾನು ನಾಶವಾಗುವೆನು; ಸರ್ವ ಲೋಕದಿಂದ ಧಿಕ್ಕೃತನಾಗಿ ಪಾಪಕರ್ತ, ನರಾಧಮನೆನಿಸುವೆನು।
Verse 25
नरकस्य पूदिताख्या दुःखेन नरकं विदुः ॥ पुतित्राणं भवेत् पुत्रादिहेष्यति परत्र च ॥
ಅವರು ‘ಪೂದಿತಾ’ ಎಂಬ ನರಕವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಅದು ದುಃಖಮಯ ನರಕ. ಪುತ್ರನಿಂದ ಪಿತೆಗೆ ತ್ರಾಣ/ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ।
Verse 26
हुतं दत्तं तपस्तप्तं पितरश्चापि पोषिताः ॥ अपुत्रस्य हि तत्सर्वं मोघं भवति निश्चयः ॥
ಹೋಮ ಮಾಡಿದುದು, ದಾನ ನೀಡಿದುದು, ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದುದು, ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪೋಷಿಸಿದುದು—ಆದರೆ ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 27
शुश्रूषावान्भवेच्छूद्रो वैश्यो वा कृषिजीवनः ॥ सस्यगोप्ता तु राजन्यो ब्राह्मणो वा स्वकर्मकृत् ॥
ಶೂದ್ರನು ಸೇವಾಪರನಾಗಿರಬೇಕು; ವೈಶ್ಯನು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬಹುದು. ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬೆಳೆಗಳ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರಬೇಕು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ನಿಯತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವನಾಗಿರಬೇಕು।
Verse 28
पुत्रेण लभते जन्म पौत्रेण तु पितामहः ॥ पुत्रस्य च प्रपौत्रेण मोदते प्रपितामहः ॥
ಪುತ್ರನಿಂದ (ತಂದೆ) ಜನ್ಮ/ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪೌತ್ರನಿಂದ ಪಿತಾಮಹನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಪುತ್ರನ ಪ್ರಪೌತ್ರನಿಂದ ಪ್ರಪಿತಾಮಹನು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 29
न हास्यामिति वत्स त्वां मम वंशविवर्धनम् ॥ याच्यमानः प्रयत्नेन तत्र गन्तुं न चार्हति ॥
ವತ್ಸ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ನೀನು ನನ್ನ ವಂಶವರ್ಧಕನು. ಎಷ್ಟೇ ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ.
Verse 30
वैशम्पायन उवाच ॥ एवं विलपमानं तं पितरं प्रत्युवाच ह ॥ हृष्टपुष्ट वपुर्भूत्वा पुत्रः परमधार्मिकः ॥
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಪುತ್ರನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ, ಪುಷ್ಟ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 31
पुत्र उवाच ॥ न विषादस्त्वया कार्यो द्रक्ष्यसे मामिहागतम् ॥ दृष्ट्वा च तमहं देवं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥
ಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ವಿಷಾದಿಸಬೇಡ; ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ಕಾಣುವೆ. ಸರ್ವಲೋಕಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನಾದ ಆ ದೇವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ನಾನು…
Verse 32
आगच्छामि पुनश्चात्र न भयं मेऽस्ति मृत्युतः ॥ पूजयिष्यति मां तात राजा त्वदनुकम्पया ॥
ನಾನು ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತೇನೆ; ನನಗೆ ಮರಣಭಯವಿಲ್ಲ. ತಂದೆ, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಅನುಕಂಪೆಯಿಂದ ರಾಜನು ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸುವನು.
Verse 33
सत्ये तिष्ठ महाभाग सत्यं च परिपालय ॥ सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव
ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರು; ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ಸತ್ಯವು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಸಮುದ್ರದ ಅತ್ತ ತೀರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ದೋಣಿಯಂತೆ.
Verse 34
सूर्यस्तपति सत्येन वातः सत्येन वाति च ॥ अग्निर्दहति सत्येन सत्येन पृथिवी स्थिता
ಸತ್ಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ತಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸತ್ಯದಿಂದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ದಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸತ್ಯದಿಂದ ಭೂಮಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.
Verse 35
उदधिर्ल्लङ्घयेन्नैव मर्यादां सत्यपालितः ॥ मन्त्रः प्रयुक्तः सत्येन सर्वलोकहितायते
ಸತ್ಯದಿಂದ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಸಮುದ್ರವು ಎಂದಿಗೂ ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಮಂತ್ರವು ಸರ್ವಲೋಕಹಿತಕರವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 36
सत्येन यज्ञा वर्त्तन्ते मन्त्रपूताः सुपूजिताः ॥ सत्येन वेदा गायन्ति सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः
ಸತ್ಯದಿಂದ ಯಜ್ಞಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ—ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಗೊಂಡು ಯಥಾವಿಧಿ ಪೂಜಿತವಾಗಿವೆ. ಸತ್ಯದಿಂದ ವೇದಗಳು ‘ಹಾಡುತ್ತವೆ’; ಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಲೋಕಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ.
Verse 37
सत्येन सर्वं लभते यथा तात मया श्रुतम् ॥ न हि सत्यमतिक्रम्य विद्यते किञ्चिदुत्तमम्
ತಾತಾ, ನಾನು ಕೇಳಿದಂತೆ ಸತ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಸತ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 38
देवदेवेन रुद्रेण वेदगर्भः पुरा किल ॥ सत्यस्थितेन देवानां परित्यक्तो महात्मना
ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇದಗರ್ಭನು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ದೇವದೇವನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರುದ್ರನ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತನಾದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 39
दीक्षां धारयते ब्रह्मा स तेनैव सुयन्त्रितः ॥ और्वेणाग्निस्तथा क्षिप्तः सत्येन वडवामुखे
ಬ್ರಹ್ಮನು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಸುಸಂಯಮಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯದಿಂದ ಔರ್ವಾಗ್ನಿ ವಡವಾಮುಖದಲ್ಲಿ (ಸಮುದ್ರಗರ್ಭದಲ್ಲಿ) ಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 40
संवर्तेन पुरा तात सर्वे लोकाः सदैवताः ॥ देवानामनुकम्पार्थं धृता वीर्यवता तदा
ಹೇ ತಾತ! ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂವರ್ತ (ಪ್ರಳಯ)ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಅನುಕಂಪೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ವೀರ್ಯವಂತನಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
Verse 41
पाताले पालयन् सत्यं बद्धो वैरोचनो वसन् ॥ वर्द्धमानो महाशृङ्गैः शतशृङ्गो महागिरिः
ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ ವೈರೋಚನ (ಬಲಿ) ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಉಳಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಶೃಂಗಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಶತಶೃಂಗ ಎಂಬ ಮಹಾಗಿರಿ (ಉದಾಹರಣೆ) ಇದೆ.
Verse 42
स्थितः सत्ये महाविन्ध्यो वर्द्धमानो न वर्द्धते ॥ सर्वं चराचरमिदं सत्येन श्रीयते जगत्
ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮಹಾವಿಂಧ್ಯ ‘ವರ್ಧಮಾನ’ನಾಗಿದ್ದರೂ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 43
गृहधर्माश्च ये दृष्टा वानप्रस्थाश्च शोभिताः ॥ यतीनां च गतिः शुद्धा ये चान्ये व्रतसंस्थिताः
ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಗೃಹಧರ್ಮಗಳು, ವ್ರತದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ವಾನಪ್ರಸ್ಥರು; ಹಾಗೆಯೇ ಯತಿಗಳ ಶುದ್ಧಗತಿ—ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ರತನಿಷ್ಠರು—(ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತ).
Verse 44
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ॥ अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते
ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನೂ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ತೂಕದ ತ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ತೂಗಿದರು; ನಿಜವಾಗಿ, ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧಗಳಿಗಿಂತ ಸತ್ಯವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
Verse 45
सत्येन पालयते धर्मो धर्मो रक्षति रक्षितः ॥ तस्मात् सत्यं कुरुष्वाद्य रक्ष आत्मानमात्मना
ಸತ್ಯದಿಂದ ಧರ್ಮವು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮವೇ ಮರಳಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸು; ಆತ್ಮನಿಯಮದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ಕಾಪಾಡು.
Verse 46
ऋषिपुत्रो महातेजा सत्यवागनसूयकः ॥ प्राप्तश्च परमं स्थानं यत्र राज्ञो यमस्य तु
ಋಷಿಯ ಪುತ್ರನು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ—ಸತ್ಯವಚನಿಯೂ ದ್ವೇಷರಹಿತನೂ ಆಗಿ—ಯಮರಾಜನ ನಿವಾಸವಿರುವ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 47
वैशम्पायन उवाच ॥ शृणु राजन् पुरावृत्तां कथां परमशोभनाम् । धर्मवृद्धिकरीं नित्यां यशस्यां कीर्तिवर्ध्धिनीम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು: ಓ ರಾಜನೇ, ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನವಾದ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು; ಅದು ನಿತ್ಯ ಧರ್ಮವೃದ್ಧಿಕರ, ಯಶೋದಾಯಕ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿವರ್ಧಕವಾಗಿದೆ.
Verse 48
मिथ्याभिशंसिनं तात यथेष्टं तारयिष्यति ॥ रोषेण हि मृषावादी निर्दयः कुलपांसनः
ಹೇ ತಾತ, ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದ ಮಾಡುವವನು ತನ್ನ ಇಷ್ಟದಂತೆ ‘ಉದ್ಧಾರ’ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಯಾರೋ ಹೇಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಮೃಷಾವಾದಿ ನಿರ್ದಯನಾಗಿ ಕುಲಕ್ಕೆ ಕಳಂಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 49
तपो वा विपुलं तप्त्वा दत्त्वा दानमनुत्तमम् ॥ अपुत्रो नाप्नुयात्स्वर्गं यथा तात मया श्रुतम्
ವಿಪುಲ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ, ಅನುತ್ತಮ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರೂ, ಪುತ್ರರಹಿತನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯನು—ಹೇ ತಾತ, ನಾನು ಹೀಗೆಯೇ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ।
Verse 50
सत्यं गाति तथा साम सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ सत्यं स्वर्गश्च धर्मश्च सत्यादन्यन्न विद्यते
ಸತ್ಯವೇ ಜಯಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮ (ಸೌಹಾರ್ದ)ವೂ. ಎಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಧರ್ಮವೂ; ಸತ್ಯವಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೇನೂ ಇಲ್ಲ।
Verse 51
एवमुक्त्वा हृष्टपुष्टः स्वेन देहेन सुव्रत ॥ तपसा प्राप्तयोगस्तु जितात्मा कृतसंयमः
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಅವನು ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಪುಷ್ಟನಾದನು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು—ಆತ್ಮಜಯಿ, ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ।
Frequently Asked Questions
The text foregrounds satya (truthfulness) as the highest sustaining principle: it presents satya as the basis for dharma, the efficacy of mantras and yajñas, and the stability of the world’s order. Nāciketas’ acceptance of the curse functions as an exemplar of preserving truthful speech and disciplined conduct even under distress.
No explicit tithi, māsa, or seasonal markers are specified in the provided passage. The narrative references a long dīkṣā of twelve years (dvādaśa-vārṣikī dīkṣā) undertaken as expiation, which is a durational (chronological) marker rather than a calendrical one.
Environmental balance is implied through cosmological ethics: satya is described as what upholds the earth’s stability (pṛthivī sthitā) and maintains boundaries (e.g., the ocean not transgressing its maryādā). This frames moral truthfulness as a principle that preserves terrestrial order and prevents destabilization—an early ecological-ethical linkage expressed through cosmic governance.
The chapter references King Janamejaya of the Kuru lineage, the sage Vaiśaṃpāyana (Vyāsa’s disciple), the sage Uddālaka, and his son Nāciketa; it also invokes Yama (Dharmarāja/Vaivasvata) as the ruler of the dead. Additional named figures appear as exempla within the satya-stuti (e.g., Rudra, Brahmā, Auruva, Saṃvarta, Virocana), functioning as cultural-mythic authorities rather than a continuous genealogy.