Adhyaya 165: The Glory of Mathurā: The Account of Piṇḍa-Offering at the Catuḥsāmudrika Well
Mathurā-māhātmya: Catuḥsāmudrika-kūpa-piṇḍadāna-kathā
Tīrtha-Māhātmya and Ethical-Discourse (dāna, śrāddha, post-mortem consequence)
ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಾಪಥದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ವೈಶ್ಯ ಸುಶೀಲನು ಮನೆಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ, ದೇವಾರ್ಚನೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ದೇವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಿದನು. ಮರಣಾನಂತರ ಅವನು ಪ್ರೇತವಾಗಿ ನೀರಿಲ್ಲದ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಭುವನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿ ತಿನ್ನಲು ಮುಂದಾದ ಪ್ರೇತ, ಷರತ್ತಾಗಿ—ವಿಭು ಮಥುರೆಗೆ ಹೋಗಿ ಚತುಃಸಾಮುದ್ರಿಕ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣು ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಕೊಟ್ಟ ಸ್ವರ್ಣಮಾಷಕವೂ ತನ್ನನ್ನು ಉಳಿಸಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ದಾನ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥ-ಸಂಬಂಧಿತ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಗಳು ಪಾಪಶಮನ ಮಾಡಿ ದುಃಖ ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 165
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथावृत्तं प्रतिष्ठाने दक्षिणापथमण्डले ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ವಸುಂಧರೇ, ಕೇಳು. ದಕ್ಷಿಣಾಪಥ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯಥಾವೃತ್ತಾಂತವಿದು.
Verse 2
सुशीलो नाम वैश्यस्तु तस्मिन्वसति पत्तने ॥ धनधान्यसमृद्धस्तु बहुपुत्रः कुटुम्बवान् ॥
ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಶೀಲನೆಂಬ ವೈಶ್ಯನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನು ಧನಧಾನ್ಯಸಮೃದ್ಧ, ಅನೇಕ ಪುತ್ರರಿರುವವನು, ಕುಟುಂಬವಂತನಾಗಿದ್ದ.
Verse 3
कुटुम्बभरणासक्तो नित्यकालं हि तिष्ठति ॥ स्नानं दानं जपं होमं देवार्चां न करोति सः ॥
ಕುಟುಂಬಭರಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಅವನು ನಿತ್ಯವೂ ಅದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ್ದ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ ಹಾಗೂ ದೇವಾರ್ಚನೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 4
क्रयविक्रयसक्तस्य कालो दीर्घो गतस्तदा ॥ कदाचिदपि पापोऽसौ न साधु गमनं गतः ॥
ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ಅವನ ಕಾಲವು ಆಗ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಕಳೆಯಿತು. ಆ ಪಾಪಿ ಎಂದಿಗೂ ಸಜ್ಜನರ ಬಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸನ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 5
न तेन धर्मश्रवणं कदाचिदपि संश्रुतम् ॥ देवानां ब्राह्मणानां च भक्तिस्तस्य न विद्यते ॥
ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಗೌರವ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 6
आत्मोदरनिमित्तं हि पापं च कुरुते सदा ॥ गच्छन्तं बहुकालं च न तं बुध्यति पापकृत् ॥
ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಅವನು ಸದಾ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದರೂ ಆ ಪಾಪಕೃತನು ಅದನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
Verse 7
न तस्य जायते बुद्धिर्दानं दातुं कदाचन ॥ तस्यैवं वसतस्तत्र प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे ॥
ಅವನಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ಬುದ್ಧಿ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 8
धनयुक्तोऽपि पापोऽसौ न ददाति कदाचन ॥ नैवान्यमतिदातारं शक्नोति च निरीक्षितुम् ॥
ಧನವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ಪಾಪಿ ಎಂದಿಗೂ ದಾನ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಾದಾತನನ್ನು ನೋಡಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 9
स तु कालेन महता कुटुम्बासक्तमानसः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन साध्वीं भार्यां प्रियान्सुतान् ॥
ಆದರೆ ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, ಕುಟುಂಬಾಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನವನಾದ ಅವನು ಒಮ್ಮೆ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಸಾಧ್ವೀ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನೂ (ಸಂಬಂಧಿಸಿ) ಪಡೆದನು.
Verse 10
परिभ्रमन्क्षुधाविष्टो मरुदेशं गतोऽपि सः ॥ तत्रैव च कृतावासो बहुकालं स वै वणिक् ॥
ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ ಅವನು ಮರುಭೂಮಿದೇಶಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಆ ವಣಿಕನು ವಾಸಮಾಡಿ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿದನು.
Verse 11
कदाचिद्दैवयोगेन तत्र सार्थ उपागतः ॥ तस्य मध्ये तु वणिजो मथुरायां विनिःसृताः ॥
ಒಮ್ಮೆ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ಥವು ಬಂದಿತು. ಅದರೊಳಗೆ ಮಥುರೆಯಿಂದ ಹೊರಟ ವಣಿಕರೂ ಇದ್ದರು.
Verse 12
गते सार्थे तु स वणिक् तं वृक्षं समुपाश्रितः ॥ तत्रैव वसति प्रेतो रौद्ररूपो भयानकः ॥
ಸಾರ್ಥವು ಹೋದ ಬಳಿಕ ಆ ವಣಿಕನು ಆ ಮರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರೌದ್ರರೂಪದ ಭಯಾನಕ ಪ್ರೇತನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 13
दीर्घदंष्ट्रः सुविकटो ह्रस्वबाहुर्विभीषणः ॥ महाहनुर्विशालाक्षो बिडालसदृशाननः ॥
ಅವನಿಗೆ ದೀರ್ಘ ದಂಷ್ಟ್ರೆಗಳು, ಅತ್ಯಂತ ವಿಕಟ ರೂಪ, ಹ್ರಸ್ವ ಬಾಹುಗಳು ಮತ್ತು ಭೀಕರತೆ; ಮಹಾ ಹನು, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ, ಬೆಕ್ಕಿನಂತ ಮುಖವಿತ್ತು.
Verse 14
अथ कालेन बहुना दैवयोगेन भामिनि ॥ तत्राजगाम कश्चित्तु क्रयविक्रयकारकः ॥
ನಂತರ ಬಹುಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ, ಹೇ ಭಾಮಿನಿ, ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬಂದನು.
Verse 15
तं दृष्ट्वा दूरतः प्रेतश्चातिहर्षेण संयुतः ॥ तत्राजगाम नृत्यन् स इदं वचनमब्रवीत् ॥
ಅವನನ್ನು ದೂರದಿಂದ ಕಂಡ ಪ್ರೇತನು ಅತಿಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದನು. ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 16
भक्ष्यभूतो ममाद्यत्वं क्व भवान्यातुमिच्छति ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा सोऽतिभीतो द्रुतं गतः ॥
“ಇಂದು ನೀನು ನನ್ನ ಭಕ್ಷ್ಯನಾಗಿದ್ದೀಯ; ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ?” ಪ್ರೇತದ ವಚನ ಕೇಳಿ ಅವನು ಅತಿಭೀತನಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಓಡಿ ಹೋದನು।
Verse 17
गच्छन्तं तं गृहीत्वा स प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥ मम त्वं विहितो भक्ष्यः स्वयं प्राप्तोऽसि मानव ॥
ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರೇತನು ಹೇಳಿದನು— “ನೀನು ನನ್ನಿಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಕ್ಷ್ಯ; ಓ ಮಾನವ, ನೀನೇ ಸ್ವಯಂ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀಯ।”
Verse 18
मांसं ते भक्षयिष्यामि पिबामि तव शोणितम् ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥
“ನಿನ್ನ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವೆ, ನಿನ್ನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವೆ.” ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ವಣಿಕನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 19
मयि संभक्षिते रक्षः कुटुम्बं हि मरिष्यति ॥ ततो वचनमाकर्ण्य प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥
“ನನ್ನನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಓ ರಾಕ್ಷಸಾ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರೇತನು ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು।
Verse 20
कस्मात्स्थानात्समायातः सत्यं ब्रूहि महामते ।
“ನೀನು ಯಾವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೀಯ? ಓ ಮಹಾಮತೇ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು।”
Verse 21
विभुरुवाच ॥ गोवर्ध्धनो गिरिवरो यमुना च महानदी ॥ तयोर्मध्ये पुरी रम्या मथुरा लोकविश्रुता ।
ವಿಭು ಹೇಳಿದರು— ಗೋವರ್ಧನವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತ, ಯಮುನಾ ಮಹಾನದಿಯಾಗಿದೆ. ಆ ಎರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಮ್ಯ ನಗರಿ ಮಥುರಾ ಇದೆ.
Verse 22
तस्यां वसाम्यहं प्रेत पितृपैतामहे गृहे ॥ तत्र मे वसतो नित्यं यद्द्रव्यं पूर्वसञ्चितम् ।
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರೇತರೂಪದಲ್ಲಿ ತಂದೆ-ತಾತನ ಪಿತೃಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ ನಾನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಚಯಿಸಿದ ಧನವೆಲ್ಲ—
Verse 23
तत्सर्वं तस्करैर्नीतं क्षीणवित्तोऽभवं तदा ॥ स्वल्पं वित्तं गृहीत्वाहं समायातो मरुस्थलम् ।
ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕಳ್ಳರು ಕೊಂಡೊಯ್ದರು; ಆಗ ನಾನು ಧನಹೀನನಾದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಉಳಿದ ಹಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಾನು ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದೆ.
Verse 24
तव दृष्टिपथं यातो यत्कार्यं तत्कुरुष्व मे ।
ನಾನು ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಪಥಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಮಾಡು.
Verse 25
प्रेत उवाच ॥ न त्वां खादितुमिच्छामि कृपा मे जायते त्वयि ॥ समयेन हि मोक्ष्यामि कुरुष्व वचनं मम ।
ಪ್ರೇತನು ಹೇಳಿದರು— ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಕರುಣೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡುವೆ— ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.
Verse 26
निर्वृत्य गच्छ मथुरां मम कार्यार्थसाधकः ॥ तत्र गत्वा त्वया कार्यं यत्कर्तव्यं वदामि तत् ।
ನೀನು ಮಥುರೆಗೆ ಹೋಗಿ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸು. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದ ಬಳಿಕ ನೀನು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು.
Verse 27
स्नानं कृत्वा तु विधिवत्कूपे चातुःसामुद्रिके ॥ पिण्डदानं कुरुष्व त्वं मम नाम्ना प्रयत्नतः ।
ಚಾತುಃಸಾಮುದ್ರಿಕ ಎಂಬ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡು.
Verse 28
नाहं यास्यामि मथुरां द्रव्याभावे कथंचन ॥ भक्षयस्व शरीरं मे ततस्तृप्तिमवाप्स्यसि ।
ದ್ರವ್ಯಾಭಾವದಲ್ಲಿ ನಾನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಥುರೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸು; ಆಗ ನೀನು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
Verse 29
प्रेत उवाच ॥ गृहे बहुधनं तेऽस्ति त्वं गच्छ मम सत्कुरु ॥ आस्ते धनमपर्याप्तं गच्छ त्वं मा विलम्बय ।
ಪ್ರೇತನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಧನವಿದೆ; ಹೋಗಿ ನನ್ನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ಧನ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ; ಹೋಗು, ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬೇಡ.
Verse 30
विभुरुवाच ॥ गृहे मम धनं नास्ति यत्त्वया समुदीरितम् ॥ गृहे शेषं मम धनं न चान्यत्तत्र विद्यते ॥
ವಿಭು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ಹೇಳಿದಂತ ಧನ ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದೇ ನನ್ನ ಧನ; ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 31
पितृपैतामही कीर्तिरविक्रेया हि सा मया ॥ प्रेतः प्रहस्य सानन्दमिदं वचनमब्रवीत् ॥
“ಪಿತೃ‑ಪಿತಾಮಹರ ಕೀರ್ತಿ—ಅದು ನನ್ನಿಂದ ಮಾರಾಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರೇತನು ನಗುತ್ತಾ ಆನಂದದಿಂದ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದನು.
Verse 32
अस्ति चैव धनं प्रोक्तं यन्मया त्वद्गृहे विभो ॥ सुवर्णभारो गर्तस्थो गृहे तिष्ठति सञ्चितः ॥
“ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಓ ವಿಭೋ, ನಿನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಧನವಿದೆ—ಸುವರ್ಣದ ಒಂದು ಭಾರ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸಂಚಿತವಾಗಿ ಇದೆ.”
Verse 33
निवर्त गच्छ सन्तुष्टः सुहृदां प्रीतिवर्धनः ॥ एवं द्रक्ष्यामि ते मार्गं मथुरा येन गम्यते ॥
“ಹಿಂದಿರುಗು; ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೋಗು. ಸ್ನೇಹಿತರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನಾಗಿರು. ಹೀಗೆ ಮಥುರೆಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ.”
Verse 34
सूता उवाच ॥ वणिग्घृष्टमना भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ इमामवस्थां सम्प्राप्य कथं ज्ञानसमुद्भवः ॥
ಸೂತಾ ಹೇಳಿದರು—ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಳವಳಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ನುಡಿದನು: “ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ?”
Verse 35
ततः स कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ प्रतिष्ठाने पुरवरे विष्णोरायतनं महत् ॥
ನಂತರ ಅವನು ಪುರಾತನವಾಗಿ ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು: ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹತ್ತಾದ ಆಯತನ (ದೇವಾಲಯ) ಇತ್ತು.
Verse 36
प्रभातसमये तत्र विष्णोरायतने शुभे ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्र समागताः ॥
ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶುಭಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದರು.
Verse 37
तस्मिन्काले तु मित्रेण नीतोऽहं विष्णुमन्दिरम् । अत्यादरेण महता सन्तोष्य च पुनः पुनः ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಿತ್ರನು ನನ್ನನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು; ಮಹಾ ಆದರದಿಂದ ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ನನ್ನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 38
मित्रेण सह तत्रैव तस्य पार्श्वे व्यवस्थितः ॥ श्रुतो मया ततः कूपः पुण्योऽयं पापनाशनः ॥
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮಿತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನಾನು ಆಗ ಕೇಳಿದೆ—“ಈ ಬಾವಿ ಪುಣ್ಯವಾದುದು; ಇದು ಪಾಪನಾಶಕ.”
Verse 39
समुद्राः किल तिष्ठन्ति चत्वारोऽत्र समागताः ॥ तस्य कूपस्य माहात्म्यं श्रुतं तत्र महत्फलम् ॥
“ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ ನೆಲೆಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.” ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಆ ಬಾವಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ; ಅದರ ಫಲ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದದ್ದು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 40
वाचकाय ततो दानं दत्तं सर्वैर्महाजनैः ॥ मित्रेण प्रेरितो दाने मया मौनं समाश्रितम्
ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಮಹಾಜನರೂ ವಾಚಕನಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮಿತ್ರನು ದಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರೂ ನಾನು ಮೌನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ (ದಾನದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದೆ).
Verse 41
मित्रेण च पुनः प्रोक्तं यथाशक्त्या प्रदीयताम् ॥ तदा मित्रमसङ्गेन दत्तो वै स्वर्णमाषकः
ಮಿತ್ರನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು—“ಯಥಾಶಕ್ತಿಯಂತೆ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಲಿ.” ಆಗ ಆ ಮಿತ್ರನು ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ವರ್ಣಮಾಷಕ (ಚಿಕ್ಕ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯ) ನೀಡಿದನು.
Verse 42
ततः कालेन महता गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ वैवस्वतनियोगेन ततोऽहं पूर्वकर्मभिः
ನಂತರ ಬಹುಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ ನಾನು ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದೆ. ವೈವಸ್ವತನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ, ಆಮೇಲೆ ನನಗೆ ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಿತಿ ಸಂಭವಿಸಿತು.
Verse 43
प्रेतत्वं समनुप्राप्तो दुस्तरं दुर्गमं महत् ॥ न दत्तं न हुतं चापि तीर्थं नैवावगाहितम्
ನಾನು ಪ್ರೇತತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆನು—ಅದು ದಾಟಲು ದುಸ್ತರ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದುರ್ಗಮ, ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ. ನಾನು ದಾನವನ್ನೂ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ, ತೀರ್ಥಸ್ನಾನವನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 44
न तर्पितास्तु पितरः प्राप्तोऽहं प्रेततां ततः ॥ इत्येत्कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ನಾನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತರ್ಪಣದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಪ್ರೇತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏನು ಕೇಳುತ್ತೀಯೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
Verse 45
गच्छ त्वं सम्मुखस्तत्र यत्र सा मथुरा पुरी ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
“ನೀನು ಹೋಗು—ನೇರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗು, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮಥುರಾ ನಗರಿಯಿದೆ.” ಪ್ರೇತನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ವಿಭುವು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 46
प्रेत उवाच ॥ कथितं हि मया पूर्वं यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ वाचकाय तु यद्दत्तं सुवर्णस्य च माषकम्
ಪ್ರೇತನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಂದೆಯೇ ನಡೆದ ಆ ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಪಠಕನಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಒಂದು ಮಾಷಕವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು।
Verse 47
तद्दानस्य प्रभावेण नित्यं तृप्तोऽस्मि वै विभो ॥ अकामेन मया दत्तं तस्येदं कर्मणः फलम्
ಆ ದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಹೇ ವಿಭೋ, ನಾನು ಸದಾ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ನೀಡಿದೆ; ಇದು ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವಾಗಿದೆ.
Verse 48
प्रेतभावं गतस्यापि न मे ज्ञानस्य विभ्रमः ॥ ततश्च स वणिक्श्रेष्ठ आगत्य मथुरां पुरीम्
ಪ್ರೇತಭಾವಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ ನನ್ನ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಣಿಕನು ಮಥುರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು (ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು).
Verse 49
कृतं तेन च तत्सर्वं यथा प्रेतेन भाषितम् ॥ प्रेतोऽसौ तेन कृत्येन मुक्तिं प्राप्य दिवं गतः
ಪ್ರೇತನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಆ ಪ್ರೇತನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 50
तीर्थे चैव गृहे वापि देवस्थानेऽपि चत्वरे ॥ यत्र तत्र मृता देवि मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥
ತೀರ್ಥದಲ್ಲಾಗಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಾಗಲಿ ಚೌಕದಲ್ಲಾಗಲಿ—ಎಲ್ಲಿ ಸತ್ತರೂ, ಹೇ ದೇವಿ, ಅವರು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಲ್ಲ.
Verse 51
अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥ तीर्थे तु यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥
ಬೇರೆಡೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವು ತೀರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲೇ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವು ವಜ್ರಲೇಪದಂತೆ ದೃಢವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।
Verse 52
मथुरायां कृतं पापं तत्रैव च विनश्यति ॥ एषा पुरी महापुण्या यस्यां पापं न विद्यते ॥
ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪುರಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯಮಯ; ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪವು ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 53
कृतघ्नश्च सुरापश्च चौरॊ भग्नव्रतस्तथा ॥ मथुरां प्राप्य मनुजो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
ಕೃತಘ್ನ, ಮದ್ಯಪ, ಕಳ್ಳ ಮತ್ತು ವ್ರತಭಂಗ ಮಾಡಿದವನಾದರೂ—ಮಥುರೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಮಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 54
परदाररता ये च ये नरा अजितेन्द्रियाः ॥ मथुरावासिनः सर्वे ते देवा नरविग्रहाः ॥
ಪರಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸದವರಾದರೂ—ಮಥುರಾವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಮಾನವರೂಪದ ದೇವರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 55
बलिभिक्षाप्रदातारस्ते मृताः क्रोधवर्जिताः ॥ तीर्थस्नानरता ये च देवास्ते नरमूर्तयः ॥
ಬಲಿ ಹಾಗೂ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವವರು, ಕ್ರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಮರಣಿಸುವವರು, ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು—ಅವರು ಮಾನವರೂಪದ ದೇವರೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 56
यदन्येषां सहस्रेण ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ एकेन पूजितेन स्यान्माथुरेणाखिलं हि तत् ॥
ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಫಲವು ಏನೋ, ಅದೇ ಸಮಸ್ತ ಫಲವು ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಥುರನ (ಮಥುರಾವಾಸಿ) ಪೂಜೆಯಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 57
अनृग्वै माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥ न च वेदैश्चतुर्भिः स्यान्माथुरेण समः क्वचित् ॥
ಇಲ್ಲಿ ಮಾಥುರನು ಕೇವಲ ‘ಋಗ್ವೇದವಿಲ್ಲದವನು’ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಚತುರ್ವೇದಜ್ಞನಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೂ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಥುರನಿಗೆ ಸಮನಿಲ್ಲ।
Verse 58
भवन्ति सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मङ्गलानि च सर्वाणि यत्र तिष्ठन्ति माथुराः ॥
ಮಥುರಾವಾಸಿಗಳು ನೆಲೆಸಿರುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳೂ, ಎಲ್ಲ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನಗಳೂ, ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಕರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ।
Verse 59
चतुर्वेदं परित्यज्य माथुरं पूजयेत्सदा ॥ सिद्धा भूतगणाः सर्वे ये च देवगणा भुवि ॥
ಚತುರ್ವೇದಗಳನ್ನೂ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಸದಾ ಮಾಥುರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಿದ್ಧರು, ಭೂತಗಣಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಗಣಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 60
मथुरावासिनो लोकान्पश्यन्ति च चतुर्भुजान् ॥ मथुरायां ये वसन्ति विष्णुरूपा हि ते नराः
ಮಥುರಾವಾಸಿಗಳು (ದಿವ್ಯ) ಚತುರ್ಭುಜ ರೂಪಗಳನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ವಿಷ್ಣುರೂಪಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 61
ज्ञानिनस्तान्हि पश्यन्ति अज्ञानाः पश्यन्ति तान्न च
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 62
एतत्ते कथितं भूमे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ चतुःसामुद्रिके कूपे पिण्डदाने परां गतिम्
ಓ ಭೂಮೇ! ಮಥುರೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ—ಚತುಃಸಾಮುದ್ರಿಕ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 63
त्यक्त्वा जगाम निधनं प्रेतत्वं समुपागतः ॥ निरुदकेषु देशेषु विच्छायेषु वनेषु च
ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅವನು ಪ್ರೇತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು; ನೀರಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ನೆರಳಿಲ್ಲದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಅಲೆದನು।
Verse 64
कुटुम्बभरणार्थाय सम्प्राप्तो दुर्गमाटवीम् ॥ वृद्धः पिता मम गृहे माता पत्नी पतिव्रता
ಕುಟುಂಬಪೋಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ದುರ್ಗಮ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದೆನು; ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಪತ್ನಿ ಇದ್ದಾರೆ।
Verse 65
स्नानस्य च फलं देहि ततो गच्छ यथासुखम् ॥ प्रेतवाक्यं ततः श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
‘ನಿನ್ನ ಸ್ನಾನದ ಫಲವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು; ನಂತರ ನೀನು ಸುಖವಾಗಿ ಹೋಗು.’ ಪ್ರೇತವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಭುವು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 66
वाचकस्तत्र पठति कथां पौराणिकीं शुभाम् ॥ मम मित्रं च तत्रैव नित्यकालं च गच्छति
ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಾಚಕನು ಶುಭವಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ. ನನ್ನ ಮಿತ್ರನೂ ಅಲ್ಲಿಗೇ ನಿತ್ಯವೂ ಸದಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 67
कथं धारयसॆ प्राणान्वृक्षमूलं समाश्रितः
ಮರದ ಬೇರುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನೀನು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಧರಿಸುತ್ತೀಯ?
Verse 68
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ॥ तस्याधिकं भवेत्पुण्यं मथुरायां निवासिनः
ಯಾವ ಪುರುಷನು ಒಂದೇ ಪಾದದ ಮೇಲೆ ಸಹಸ್ರ ಯುಗ ನಿಂತರೂ, ಅವನ ಪುಣ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನ ಪುಣ್ಯವೇ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ.
Frequently Asked Questions
The text frames ethical instruction through consequence: sustained neglect of snāna, dāna, and devotion (including respect for brāhmaṇas and devas) leads to preta-bhāva, while even small acts of giving and properly directed rites (notably piṇḍadāna at a recognized tīrtha) are presented as capable of restoring moral order and relieving post-mortem distress.
No explicit tithi, pakṣa, māsa, or seasonal marker is specified in the provided passage. The narrative uses general temporal cues such as prabhāta-samaya (morning time) for temple gathering and recitation, and “kālena mahatā” (after a long time) to indicate moral causality unfolding over extended duration.
Within the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame, the chapter links moral conduct to landscape: the preta’s suffering is described through ecologies of deprivation (nirudaka-deśa, maru-deśa, vichchhāya-vana), while Mathurā is depicted as a regulated sacred environment where harmful residues (pāpa) are said to be neutralized. This contrast can be read as an early ethical geography in which human practice (dāna, tīrtha-snāna, piṇḍadāna) is mapped onto sustainable social-ritual order and the health of inhabited places.
No royal dynasties or named sage lineages are cited in the excerpt. The narrative references social and institutional actors—vaiśya householders, merchants (vaṇij), brāhmaṇas and other varṇas assembled at a Viṣṇu-āyatana, and a vācaka (public reciter) of paurāṇikī kathā—indicating an urban civic-religious setting rather than a genealogical history.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.