Adhyaya 163: The Greatness of Kapila-Varāha: The Efficacy of Vaikuṇṭha Tīrtha and the Installation History of the Varāha Image

Verse 1

अथ कपिलवराहमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥

ಇಲ್ಲಿ ‘ಕಪಿಲ–ವರಾಹ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಆರಂಭ. ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು— “ಓ ವಸುಂಧರೆ, ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆ; ಕೇಳು— ವೈಕುಂಠತೀರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ನಡೆದ ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತ.”

Verse 2

मिथिलायां पुरी रम्या जनकेन च पालिता ॥ मिथिलावासिनो लोकास्तीर्थयात्रां समागताः ॥

ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಕನು ಪಾಲಿಸಿದ ಒಂದು ರಮ್ಯ ನಗರಿ ಇತ್ತು. ಮಿಥಿಲಾವಾಸಿಗಳು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.

Verse 3

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चापि वसुन्धरे ॥ स्नात्वा सौकरवे तीर्थे आयाता मधुरां पुरीम् ॥

ಓ ವಸುಂಧರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರೂ ಸಹ— ಸೌಕರವ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಧುರಾ ನಗರಿಗೆ ಬಂದರು.

Verse 4

तेषां च भक्तिरुत्पन्ना मथुरां प्रति सुन्दरी ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य सर्वे ते मनुजाः स्थिताः ॥

ಓ ಸುಂದರಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಮಥುರೆಯ प्रति ಭಕ್ತಿ ಉದಯವಾಯಿತು. ವೈಕುಂಠತೀರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.

Verse 5

तेषां तु ब्राह्मणः कश्चिद्ब्रह्महत्यासु चिह्नितः ॥ रुधिरस्य हि धारा च स्रवन्ती तस्य हस्ततः ॥

ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು; ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ರಕ್ತಧಾರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 6

प्रत्यक्षा दृश्यते सर्वैर्ब्रह्महत्यास्वरूपिणी ॥ सर्वतीर्थप्लुतस्यापि ब्राह्मणस्य हि सा तदा ॥

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅದು ಆಗಲೂ ಇದ್ದಿತು.

Verse 7

न गता पूर्वमेवासीद्वैकुण्ठे स्नानमाचरत् ॥ न सा वै दृश्यते धारा ततस्ते विस्मयंगताः ॥

ಹಿಂದೆ ಅದು ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ರಕ್ತಧಾರೆ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವರು ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು.

Verse 8

किमेतत्किमिति प्राहुर्धारा प्रति वसुन्धरे ॥ देवो ब्राह्मणरूपेण लोकान्सर्वान् हि पृच्छति ॥

‘ಇದೇನು, ಏಕೆ ಹೀಗೆ?’ ಎಂದು—ಓ ವಸುಂಧರಾ—ಅವರು ಆ ಧಾರೆಯ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದರು. ದೇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

केन कारणदोषेण धारा त्यक्त्वा गता द्विजम् ॥ तत्सर्वं कथयामासुर्ब्राह्मणस्य विचेष्टितम् ॥

‘ಯಾವ ಕಾರಣದೋಷದಿಂದ ಧಾರೆ ಆ ದ್ವಿಜನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಯಿತು?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನಡೆನುಡಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು.

Verse 10

इत्युक्तस्तैर्देवदेवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ एष प्रभावस्तीर्थस्य वैकुण्ठस्य वसुन्धरे ॥

ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ದೇವದೇವನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಓ ವಸುಂಧರೇ! ವೈಕುಂಠತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ಇಂತದ್ದೇ.

Verse 11

वैकुण्ठतीर्थे यः स्नाति मुच्यते सर्वपातकैः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

ವೈಕುಂಠತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅವನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 12

सूत उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि असिकुण्डेऽतिपुण्यदे ॥ नाम्ना गन्धर्वकुण्डं तु तीर्थानां तीर्थमुत्तमम् ॥

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಅಸಿಕುಂಡೇ! ನಾನು ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ‘ಗಂಧರ್ವಕುಂಡ’ ಎಂಬುದು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವಾಗಿದೆ.

Verse 13

तत्र स्नातो नरो देवि गन्धर्वैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ಓ ದೇವಿ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಗಂಧರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 14

विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ इदं पद्मं महाभागे सर्वेषां मुक्तिदायि च

ಇಪ್ಪತ್ತು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮಥುರಾ ಪ್ರದೇಶವು ನನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಮಂಡಲ. ಓ ಮಹಾಭಾಗೇ! ಈ ‘ಪದ್ಮ’ (ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ) ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 15

कर्णिकायां स्थितो देवि केशवः क्लेशनाशनः ॥ कर्णिकायां मृताः ये तु तेऽमराः मुक्तिभागिनः

ಹೇ ದೇವಿ, ಪದ್ಮದ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲೇಶನಾಶಕನಾದ ಕೇಶವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದವರು ಅಮರರಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.

Verse 16

तत्र मध्ये मृताः ये तु तेषां मुक्तिर्वसुन्धरे ॥ पश्चिमेन हरिं देवं गोवर्धननिवासिनम्

ಹೇ ವಸುಂಧರೇ, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಧನನಿವಾಸಿಯಾದ ದೇವ ಹರಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

Verse 17

दृष्ट्वा तं देवदेवेशं किं मनः परितप्यते ॥ उत्तरेण तु गोविन्दं दृष्ट्वा देवं परं शुभम्

ದೇವದೇವೇಶನಾದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಬಳಿಕ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ತಪಿಸಬೇಕು? ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಶುಭನಾದ ದೇವ ಗೋವಿಂದನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 18

नासौ पतति संसारे यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ विश्रान्तिसंज्ञके देवं पूर्वपत्रे व्यवस्थितम्

ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಹಾಪ್ರಳಯದವರೆಗೂ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ‘ವಿಶ್ರಾಂತಿ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವದ ದಳದಲ್ಲಿ ದೇವನು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 19

महाकायां सुरूपां च केशवाकारसन्निभाम् ॥ तां दृष्ट्वा मनुजो देवि ब्रह्मणा सह मोदते

ಅದು/ಅವಳು ಮಹಾಕಾಯವೂ ಸುರೂಪವೂ ಆಗಿ, ಕೇಶವನ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಹೇ ದೇವಿ, ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಮನುಷ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

कृते युगे तु राजासीन्मान्धाता नाम नामतः ॥ तेनाहं तोषितो देवि भक्तियुक्तेन चेतसा

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾಂಧಾತಾ ಎಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಓ ದೇವಿ, ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನು ನನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು.

Verse 21

तस्य तुष्टेन हि मया प्रतिमेयं समर्पिता ॥ तेनैयं पूजिता नित्यमात्ममुक्तिमभीप्सता

ಅವನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾದ ನಾನು ಈ ಪೂಜ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದೆನು. ಸ್ವಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ ಅವನು ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸಿದನು.

Verse 22

यदा तु मथुरां प्राप्य लवणोऽयं निपातितः ॥ तदैव प्रतिमा दिव्या मथुरायां व्यवस्थिताः

ಮಥುರೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಈ ಲವಣನು ಹತನಾದಾಗ, ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆ ದಿವ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.

Verse 23

पुण्येयं प्रतिमा दिव्या तैजसी दिव्यरूपिणी ॥ कपिलो नाम विप्रर्षिर्मम भक्तिपरायणः

ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ—ದಿವ್ಯ, ತೇಜಸ್ವಿ, ದಿವ್ಯರೂಪಿಣಿ. ಕಪಿಲನೆಂಬ ವಿಪ್ರಋಷಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಾಯಣನು.

Verse 24

मनसा निर्मिता तेन वाराही प्रतिमा शुभा ॥ कपिलो ध्यायते नित्यं अर्चति स्म दिने दिने ॥

ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶುಭವಾದ ವಾರಾಹೀ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಪಿಲನು ನಿತ್ಯ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ದಿನೇ ದಿನೇ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

इन्द्रेणाराधितो देवि कपिलो मुनिसत्तमः ॥ तस्य प्रीतो ददौ देवं वराहं दिव्यरूपिणम् ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ಇಂದ್ರನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಪಿಲನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರಿ ಭಗವಾನ್ ವರಾಹ ದೇವರನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು।

Verse 26

देवे लब्धे वरारोहॆ शक्रो हर्षसमन्वितः ॥ ध्यायति स्म सदा देवं पूजां कृत्वा हि भक्तितः ॥

ಹೇ ವರಾರೋಹೆ, ದೇವರನ್ನು ಪಡೆದ ಶಕ್ರನು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಸದಾ ಆ ದೇವರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 27

इन्द्रेण तु तदा प्राप्तं दिव्यं ज्ञानमनुत्तमम् ॥ ततः कालेन महता रावणो नाम राक्षसः ॥

ಆಗ ಇಂದ್ರನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅನುತ್ತಮ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು; ನಂತರ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ರಾವಣನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 28

रावणेन जिता देवाः शक्रश्चैव महाबलः ॥ बद्ध्वा चेन्द्रं महाबाहुं शक्रस्य भवनं गतः ॥

ರಾವಣನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಶಕ್ರನನ್ನೂ ಸಹ; ಇಂದ್ರನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಆ ಮಹಾಬಾಹು ಶಕ್ರನ ಭವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 29

प्रविश्य रावणस्तत्र गृहे रत्नविभूषिते ॥ दृष्ट्वा कपिलवाराहं शिरसा धरणीं गतः ॥

ಅಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ರಾವಣನು ಕಪಿಲ-ವರಾಹನನ್ನು ಕಂಡು, ತಲೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।

Verse 30

तेन सम्मोहितो देवि रावणो नाम राक्षसः ॥ त्रातुमर्हसि मे देव धरणीधर माधव ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ಅವನಿಂದ ರಾವಣನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಮೋಹಿತನಾದನು. ‘ಹೇ ದೇವ, ಧರಣೀಧರ ಮಾಧವ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನೀವು ಅರ್ಹರು’ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.

Verse 31

दामोदर हृषीकेश हिरण्याक्षविदारण ॥ वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥

ಹೇ ದಾಮೋದರ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷವಿದಾರಕ; ಹೇ ವೇದಗರ್ಭ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ವಾಸುದೇವ, ನಿಮಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 32

निरीक्षितुं न शक्नोमि प्रष्टुं चैव गुणव्रत ॥ देवदेव नमस्तुभ्यं भक्तानामभयप्रद ॥

ಹೇ ಗುಣವ್ರತ, ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೇ ದೇವದೇವ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುವವರು ನೀವು.

Verse 33

मम त्वं भक्तिनम्रस्य प्रसादं कुरु सर्वदा ॥ इति स्तुतो रावणेन देवदेवो जगत्पतिः ॥

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮ್ರನಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀವು ಸದಾ ಪ್ರಸಾದ ಮಾಡಿರಿ. ಹೀಗೆ ರಾವಣನು ದೇವದೇವನಾದ ಜಗತ್ಪತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 34

सौम्यरूपोऽभवद्देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ सन्निधानमनुप्राप्य पुष्पकारोहणोत्सुकः

ಲೋಕನಾಥ ಜನಾರ್ದನ ದೇವನು ಸೌಮ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಸನ್ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಏರಲು ಉತ್ಸುಕನಾದನು.

Verse 35

कूर्मरूप नमस्तेऽस्तु नारायण नमोऽस्तु ते ॥ मस्त्यरूपधरं देवं मधुकैटभनाशिनम्

ಕೂರ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ನಾರಾಯಣ, ನಿಮಗೆ ನಮೋ ನಮಃ. ಮತ್ಸ್ಯರೂಪಧಾರಿ, ಮಧು-ಕೈಟಭನಾಶಕ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 36

तदुद्धर्त्तुं न शक्नोति रावणो विस्मयङ्गतः ॥ शङ्करेण पुरा सार्द्धं कैलासस्तु मयोद्धृतः

ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ರಾವಣನು ಅದನ್ನು ಎತ್ತಲಾರನು. ಹಿಂದೆ ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನಾನೇ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದೆನು.

Verse 37

अहं त्वां नेतुमिच्छामि पुरीं लङ्कामनुत्तमाम्

ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುತ್ತಮವಾದ ಲಂಕಾ ನಗರಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 38

श्रीवराह उवाच ॥ अवैष्णवोऽसि रक्षस्त्वं कुतो भक्तिस्तवेदृशी ॥ कपिलस्य वचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्

ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—“ನೀನು ಅವೈಷ್ಣವ ರಾಕ್ಷಸನು; ನಿನಗೆ ಇಂತಹ ಭಕ್ತಿ ಹೇಗೆ?” ಕಪಿಲನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾವಣನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 39

त्वद्दर्शनात्समुत्पन्ना भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ महात्मस्त्वां नयिष्यामि देवदेव नमोऽस्तु ते

ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸಿದೆ. ಹೇ ಮಹಾತ್ಮಾ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವೆನು; ಹೇ ದೇವದೇವ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 40

भक्तिमुद्वहतस्तस्य लघु वेषोऽभवत्तदा ॥ पुष्पके तु समारोप्य देवं त्रैलोक्यविश्रुतम्

ಅವನು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಾಗ ತಕ್ಷಣ ಅವನಿಗೆ ಲಘುವಾದ, ಸರಳವಾದ ವೇಷ ಉಂಟಾಯಿತು. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಖ್ಯಾತ ದೇವರನ್ನು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿ ಅವನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 41

आनयामास लङ्कायां स्थापयित्वा स्वके गृहे ॥ तदा स्थितोऽहं लङ्कायां रावणेन प्रपूजितः

ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಲಂಕೆಗೆ ಕರೆತಂದು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆಗ ನಾನು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನೆಲೆಸಿದ್ದೆನು.

Verse 42

अयोध्याधिपती रामो हन्तुं राक्षसपुङ्गवम् ॥ गतोऽसौ विक्रमेणैव हत्त्वा राक्षसपुङ्गवम्

ಅಯೋಧ್ಯಾಧಿಪತಿ ರಾಮನು ರಾಕ್ಷಸಪುಂಗವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ಹೊರಟನು; ಹೋಗಿ ಆ ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ವಧಿಸಿದನು.

Verse 43

विभीषणश्च लङ्काया आधिपत्येऽभिषेचितः ॥ विभीषणेन रामस्य सर्वस्वं च निवेदितम्

ವಿಭೀಷಣನು ಲಂಕೆಯ ಆಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ವಿಭೀಷಣನು ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ರಾಮನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 44

श्रीराम उवाच ॥ अनेन नास्ति मे कार्यं तव रक्षा विभीषण ॥ देवो मे दीयतां रक्षः शक्रलोकाद्य आगतः ॥

ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—“ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ; ವಿಭೀಷಣ, ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆ ನಿನಗೇ ಇರಲಿ. ಶಕ್ರಲೋಕದಿಂದ ಬಂದ ಆ ದಿವ್ಯ ರಕ್ಷಕ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡಿರಿ.”

Verse 45

अह्न्यहनि पूजामि देवं वाराहरूपिणम् ॥ अयोध्यां चैव नेष्यामि त्वया दत्तं हि राक्षस ॥

ನಾನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ವರಾಹರೂಪಿಯಾದ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ರಾಕ್ಷಸಾ, ನೀನು ನೀಡಿದುದನ್ನೂ ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವೆನು.

Verse 46

अयोध्यायां स्थापयित्वा पूजयामास तं तदा ॥ गतं वर्षसहस्रं तु दशोत्तरमतः परम् ॥

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವನು ಆಗ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪೂಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು—ಅದರ ಮೇಲಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳು.

Verse 47

लवणस्य वधार्थं हि शत्रुघ्नं प्रेषयत्तदा ॥ कृतप्रणामः शत्रुघ्नो राघवाय महात्मने ॥

ಲವಣನ ವಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನು ಆಗ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಶತ್ರುಘ್ನನು ಮಹಾತ್ಮ ರಾಘವನಿಗೆ (ರಾಮನಿಗೆ) ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.

Verse 48

चतुरङ्गबलोपेतो जगाम मथुरां प्रति ॥ गत्वा तु राक्षसश्रेष्ठं लवणं रौद्ररूपिणम् ॥

ಚತುರಂಗ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಮಥುರೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ, ಕ್ರೂರರೂಪಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠ ಲವಣನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು.

Verse 49

घातयित्वा तु शत्रुघ्नः प्रविश्य मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणान्स्थापयित्वा तु मया तुल्यान्महौजसः ॥

ಲವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಮಥುರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿದ, ಮಹೌಜಸ್ಸುಳ್ಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 50

षड्विंशतिसहस्राणि वेदवेदाङ्गपारगान् ॥ अनृचो माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥

ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರು ಇದ್ದರು. ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಋಗ್ವೇದ ಋಚಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಜ್ಞರಲ್ಲ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ನಾಲ್ಕೂ ವೇದಗಳ ಜ್ಞಾನಿಗಳು.

Verse 51

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजितः ॥ लवणस्य यथावृत्तं कथितं ते वसुन्धरे ॥

ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ, ಕೋಟಿ ಜನರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದಂತೆ ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇ ವಸುಂಧರೇ, ಲವಣನ ವಿಷಯವು ನಡೆದಂತೆ ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 52

राघवस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव वरार्हो यदि वाप्यहम् ॥

ರಾಘವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ದೇವಾ, ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ವರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೆ…”

Verse 53

दीयतां मम देवोऽयं यदि मे वरदो भवान् ॥ शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥

“ನೀನು ನನಗೆ ವರದಾತನಾದರೆ, ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು.” ಶತ್ರುಘ್ನನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಘವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 54

धन्यास्ते मथुरा लोकाः पश्यन्ति कपिलं सदा ॥ दृष्टः स्पृष्टः तदा ध्यातः स्नापितश्च दिने दिने ॥

ಕಪಿಲನನ್ನು ಸದಾ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಮಥುರೆಯ ಜನರು ಧನ್ಯರು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದ (ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ).

Verse 55

अनुलिप्तश्च शत्रुघ्न सर्वपापं व्यपोहति ॥ पूजितः स्नापितो देवो दृष्टो यैस्तु दिने दिने ॥

ಹೇ ಶತ್ರುಘ್ನ, ಅಭ್ಯಂಗ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದೇವನು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವರು ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 56

सर्वं हरति वै पापं मोक्षं चैव प्रयच्छति ॥ इत्युक्त्वा राघवस्तस्मै देवं प्रादाद्वसुन्धरे ॥

‘ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಹೇ ವಸುಂಧರೇ, ರಾಘವನು ಅವನಿಗೆ ಆ ದೇವತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು.

Verse 57

देवमादाय शत्रुघ्नो जगाम मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणं स्थापयित्वा तु आगच्छन्मम सन्निधौ ॥

ದೇವತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಶತ್ರುಘ್ನನು ಮಥುರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 58

तत्र मध्ये तु संस्थाप्य पूजयामास राघवः ॥ अनेन क्रमयोगेन मथुरायां स्थितः प्रभुः ॥

ಅಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಾಘವನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಈ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪ್ರಭು ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು.

Verse 59

गयायां पिण्डदानेन यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे ॥ तत्फलं समवाप्नोति श्वेतं दृष्ट्वा सदा नरः ॥

ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲವೂ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ-ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫಲವೂ—ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾ ಶ್ವೇತನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 60

विश्रान्तिसंज्ञके तद्वद्गोविन्दे च तथा हरौ ॥ केशवे दीर्घविष्णौ च तदेव फलमश्नुते ॥

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ‘ವಿಶ್ರಾಂತಿ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳ/ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಗೋವಿಂದನಲ್ಲೂ ಹರಿಯಲ್ಲೂ—ಕೇಶವನಲ್ಲೂ ದೀರ್ಘ-ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲೂ—ಅದೇ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 61

उदये मामकं तेजः सदा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ मध्याह्ने मामकं तेजो दीर्घविष्णौ व्यवस्थितम् ॥ केशवे मामकं तेजो दिनभागे चतुर्थके ॥

ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಸದಾ ‘ವಿಶ್ರಾಂತಿ’ ಎಂಬ (ಸ್ಥಳ/ರೂಪ)ದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ದೀರ್ಘ-ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಕೇಶವನಲ್ಲಿ ದಿನದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 62

एषा विद्या पुरा देवि नित्यकालं सुगो पिता ॥ भक्ताऽ त्वं मम शिष्या च कथिता ते वसुन्धरे ॥

ಹೇ ದೇವಿ! ಈ ವಿದ್ಯೆ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದು, ಸದಾಕಾಲ ಸತ್ಪಿತೃನಿಂದ ಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು. ನೀ ಭಕ್ತೆಯೂ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯೆಯೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹೇ ವಸುಂಧರಾ, ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 63

लवणस्य वधं श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ वरं वरय शत्रुघ्न यत्ते मनसि रोचते ॥

ಲವಣನ ವಧವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಘವನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಶತ್ರುಘ್ನ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಬೇಡು.”

Verse 64

वैकुण्ठे तु निमग्नोऽयं ब्रह्महत्यागता ततः ॥ विस्मयो नात्र कर्तव्यस्तीर्थस्येदं महत्फलम् ॥

ವೈಕುಂಠ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಅವನ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷವು ದೂರವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ—ಇದು ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾಫಲವಾಗಿದೆ.

Verse 65

यं दृष्ट्वा तु नरो याति मुक्तिं नास्त्यत्र संशयः ॥ दक्षिणेन तु मां विद्धि प्रतिमां दिव्यरूपिणीम् ॥

ಇದನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದವನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ.

Verse 66

इन्द्रलोकं गतः सोऽथ स्वर्गं जेतुं महाबलः ॥ शक्रेण सह सङ्गम्य ततो युद्धं प्रवर्तितम् ॥

ಆಮೇಲೆ ಆ ಮಹಾಬಲನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಇಂದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ನಂತರ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

Verse 67

देव त्वं स्वल्पकायोऽसि नाहमुद्धरणक्षमः ॥ प्रसीद देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते ॥

ಓ ದೇವಾ, ನೀನು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಯನು; ನಿನ್ನನ್ನು ಎತ್ತುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನನಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು, ಓ ದೇವದೇವೇಶ, ಓ ಸುರನಾಥ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 68

ततः समर्पयामास कपिलं दिव्यरूपिणम् ॥ पुष्पके तु समारोप्य नीतवान्नगरीं प्रति ॥

ನಂತರ ಅವನು ದಿವ್ಯರೂಪಿಯಾದ ಕಪಿಲನನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು. ಪುಷ್ಪಕದಲ್ಲಿ ಏರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ನಗರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು.

Verse 69

नय शत्रुघ्न देवं त्वं दिव्यं वाराहरूपिणम् ॥ धन्याऽसौ मण्डली लोके धन्या सा मथुरा पुरी ॥

ಓ ಶತ್ರುಘ್ನ, ವರಾಹರೂಪಿಯಾದ ಈ ದಿವ್ಯ ದೇವರನ್ನು ನೀನು ಮುನ್ನಡೆಸು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಧನ್ಯ; ಆ ಮಥುರಾ ನಗರಿಯೂ ಧನ್ಯ.