Adhyaya 145: The Greatness of the Śālagrāma Sacred Region
Śālagrāma-kṣetra-māhātmya
Sacred-Geography (Tīrtha-Māhātmya) and Ethical-Discourse
ಪೃಥಿವೀ ವರಾಹನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿ ಸಾಲಂಕಾಯನನು ಏಕೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು? ವರಾಹನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಅದ್ಭುತ ಶಾಲವೃಕ್ಷದ ಸಮೀಪ ಅವನು ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ, ದೈವಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ವರಾಹದರ್ಶನ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ವೈಶಾಖ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ದರ್ಶನ ಲಭಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಋಗ್-ಯಜುಃ-ಸಾಮ ವೇದಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ವರಾಹನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು; ವರಾಹನು ಕೂಡ ವೃಕ್ಷದ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾ ಆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರಾಹನು ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ನಂದಿಕೇಶ್ವರನೆಂಬ ಪುತ್ರ—ಮತ್ತು ಶಾಲವೃಕ್ಷದ ಗುಪ್ತ ಸ್ವರೂಪ ತಾನೇ ವರಾಹನೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಅನೇಕ ಗುಪ್ತ ತೀರ್ಥಗಳು, ಸ್ನಾನವ್ರತಗಳು, ರಾತ್ರಿವಾಸ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲಶ್ರುತಿ ವಿವರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರಿಹರ (ವಿಷ್ಣು-ಶಿವ) ಅಭೇದಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಉಪದೇಶವನ್ನು ಅರ್ಹ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ನದಿಗಳು-ಋತುಗಳು-ಸಂಯಮಾಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿದ ನೈತಿಕ-ಪರಿಸರ ಆಶ್ರಯವೆಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 145
Verse 1
अथ शालग्रामक्षेत्रमाहात्म्यम् ॥ धरण्युवाच ॥ भगवन्देवदेवेश सालङ्कायनको मुनिः ॥ किं चकार तपः कुर्वंस्तव क्षेत्रे विमुक्तिदे ॥
ಇದೀಗ ಶಾಲಗ್ರಾಮಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧರಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್, ದೇವದೇವೇಶ! ಮುಕ್ತಿದಾತನಾದ ನಿನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮುನಿ ಸಾಲಂಕಾಯನನು ಏನು ಮಾಡಿದನು, ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದನು?
Verse 2
श्रीवराह उवाच ॥ अथ दीर्घेण कालेन स ऋषिः संहितव्रतः ॥ तप्यमानो यथान्यायं पश्यन् वै सालमुत्तमम् ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಆ ಋಷಿ, ವ್ರತನಿಷ್ಠನಾಗಿ, ಯಥಾವಿಧಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ, ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಶಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 3
अभिन्नमतुलच्छायं विशालं पुष्पितं तथा ॥ मनोज्ञं च सुगन्धं च देवानामपि दुर्लभम् ॥
ಅದು ಭಂಗವಿಲ್ಲದ ರೂಪದಿಂದ, ಅತುಲ ನೆರಳಿನಿಂದ, ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಪುಷ್ಪಿತವಾಗಿತ್ತು; ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ—ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದುದು।
Verse 4
ऋषिर्ज्ञानपरिश्रान्तः सालङ्कायनकोऽद्भुतम् ॥ ददर्श च पुनः सालं शुभानां शुभदर्शनम् ॥
ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯಿಂದ ಶ್ರಮಿತನಾದ ಋಷಿ ಶಾಲಂಕಾಯನನು ಮತ್ತೆ ಆ ಅದ್ಭುತ ಶಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ಶುಭರಿಗೆ ಶುಭದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು।
Verse 5
ततो दृष्ट्वा महासालं परिश्रान्तो महामुनिः ॥ विश्रामं कुरुते तत्र द्रष्टुकामोऽथ मां मुनिः ॥
ನಂತರ ಮಹಾಶಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ನೋಡಿ ಶ್ರಮಿತನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಅನಂತರ ಆ ಮುನಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 6
सालस्य तस्य पूर्वेण स्थितः पश्चान्मुखो मुनिः ॥ मायया मम मूढात्मा शक्तो द्रष्टुं न मामभूत् ॥
ಆ ಮುನಿ ಆ ಶಾಲವೃಕ್ಷದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಪಶ್ಚಿಮಮುಖನಾಗಿದ್ದನು; ನನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಮೋಹಿತವಾಗಿ, ನನನ್ನು ನೋಡಲು ಅವನು ಶಕ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ।
Verse 7
ततः पूर्वेण पार्श्वेन तस्य सालस्य सुन्दरी ॥ वैशाखमासद्वादश्यां मद्दर्शनमुपागतः ॥
ಅನಂತರ, ಹೇ ಸುಂದರಿ, ವೈಶಾಖಮಾಸದ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಅವನು ಆ ಶಾಲವೃಕ್ಷದ ಪೂರ್ವ ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದು ನನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 8
दृष्ट्वा मां तत्र स मुनिस्तपस्वी संहितव्रतः ॥ तुष्टाव वैदिकैः सूक्तैः प्रणम्य च पुनःपुनः ॥
ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡ ಆ ತಪಸ್ವಿ ಮುನಿ, ವ್ರತದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿ, ವೈದಿಕ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು।
Verse 9
मत्तेजसा ताडिताक्षः शनैरुन्मील्य लोचने ॥ यावत्पश्यति मां तत्र स्तुवन्स तपसान्वितः ॥
ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಡೆದಂತಾದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತೆರೆದು, ಅಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನೋ ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 10
स्थित्वा मत्प्रमुखे चैव स्तुवन्नेवं मम प्रियम् ॥ ततोऽहं स्तूयमानो वै ऋग्वेदस्यैव ऋग्गतैः ॥
ನನ್ನ ಎದುರು ನಿಂತು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದನು; ನಂತರ ನಾನು ಋಗ್ವೇದದ ಋಕ್ಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು (ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದೆನು)।
Verse 11
स्तोत्रैः सम्पूज्यमानो हि गतोऽहं पश्चिमां दिशम् ।। ततः पश्चिमपार्श्वे तु स्थितस्तत्रैव माधवि ।।
ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾನು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದೆನು; ನಂತರ, ಹೇ ಮಾಧವಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತೆನು।
Verse 12
यजुर्वेदोक्तमन्त्रेण संस्तुतः पश्चिमां गतः ।। स्तुवतीत्थं मुनौ देवि गतोऽहं चोत्तरां दिशम् ।।
ಯಜುರ್ವೇದೋಕ್ತ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಾನು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದೆನು. ಹೀಗೆ ಮುನಿ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಿರಲು, ಓ ದೇವಿ, ನಾನೂ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದೆನು.
Verse 13
तत्रापि सामवेदोक्तैर्मन्त्रैस्तुष्टाव मां मुनिः ।। ततोऽहं स्तूयमानो वै ऋषिमुख्येन सुन्दरि ।।
ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮುನಿ ಸಾಮವೇದೋಕ್ತ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು. ನಂತರ, ಓ ಸುಂದರಿ, ಆ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ನಾನು—
Verse 14
प्राप्तश्च परमां प्रीतिं तमवोचमृषिं तदा ।। साधु ब्रह्मन्महाभाग सालङ्कायन सत्तम ।।
ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಾನು ಆಗ ಆ ಋಷಿಗೆ ಹೇಳಿದೆನು— “ಸಾಧು, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಸಾಲಂಕಾಯನ, ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ!”
Verse 15
तपसानेन सन्तुष्टः स्तुत्या चैवानया तव ।। वरं वरय भद्रं ते संसिद्धस्तपसा भवान् ।।
ನಿನ್ನ ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಈ ಸ್ತುತಿಯಿಂದಲೂ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ವರವನ್ನು ಬೇಡು—ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀ.
Verse 16
एवमुक्तः स तु मया सालङ्कायनको मुनिः ।। सालवृक्षं समाश्रित्य निभृतेनान्तरात्मना ।।
ನಾನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಸಾಲಂಕಾಯನ ಮುನಿ ಶಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಸ್ಥಿರನಾದನು.
Verse 17
ततो मां भाषते देवि स ऋषिः संहितव्रतः ।। तवैवाराधनार्थाय तपस्तप्तं मया हरे ।।
ಆಗ ಸಂಹಿತವ್ರತನಾದ ಆ ಋಷಿಯು, ಹೇ ದೇವಿ, ನನಗೆ ಹೀಗೆಂದನು— “ಹೇ ಹರೇ, ನಿನ್ನ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನಾನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದೆನು।”
Verse 18
पर्यटामि महीं सर्वां सशैलवनकाननाम् ।। इदानीं खलु दृष्टोऽसि चक्रपाणे महाप्रभो ।।
ಪರ್ವತಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು, ಕಾನನಗಳೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಚರಿಸಿದೆನು. ಈಗ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಾಯಿತು, ಹೇ ಚಕ್ರಪಾಣೇ ಮಹಾಪ್ರಭೋ।
Verse 19
तदा देहि जगन्नाथ ममेश्वर समं सुतम् ।। एष एव वरो मह्यं दीयतां मधुसूदन ।।
ಆಗ ನನಗೆ ನನ್ನ ಸಮಾನವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವಿರುವ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು, ಹೇ ಜಗನ್ನಾಥ. ಇದೇ ನನ್ನ ವರ—ದಯವಿಟ್ಟು ನೀಡು, ಹೇ ಮಧುಸೂದನ।
Verse 20
एवं वरं याचितोऽस्मि मुनिना भीमकर्मणा ।। पुत्रकामेन विप्रेण दीर्घकालं तपस्यता ।।
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭೀಕರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಆ ಮುನಿಯು—ಪುತ್ರಕಾಮನಾದ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ವಿಪ್ರನು—ನನ್ನಿಂದ ಅಂತಹ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು।
Verse 21
एवं तस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तपस्विनः ॥ मधुरां गिरमादाय प्रत्यवोचमृषिं प्रति ॥
ಆ ತಪಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಾನು ಮಧುರವಾದ ವಾಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆ ಋಷಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದೆನು।
Verse 22
चिरकालं व्रतस्थेन यत्त्वया चिन्तितं मुने ॥ स कामस्तव सञ्जातः सिद्धोऽसि तपसा भवान् ॥
ಓ ಮುನಿಯೇ! ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನೀನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿದ ಆ ಇಚ್ಛೆಯೇ ಈಗ ನಿನಗೆ ಉದಯಿಸಿದೆ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀ।
Verse 23
ईश्वरस्य परा मूर्तिर्नाम्ना वै नन्दिकेश्वरः ॥ त्वद्दक्षिणाङ्गादुद्भूतः पुत्रस्तव मुनीश्वर ॥
ಓ ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಈಶ್ವರನ ಪರಮ ಮೂರ್ತಿ ‘ನಂದಿಕೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ, ನಿನ್ನ ಬಲ ಅಂಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ।
Verse 24
संहरस्व तपो ब्रह्मञ्शान्तिं गच्छ महामुने ॥ अथ चैतस्य जातस्य कल्पा वै सप्त सप्त च ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸಂಹರಿಸು; ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ಶಾಂತಿಗೆ ಹೋಗು. ಈ ಜನಿಸಿದವನಿಗೆ ಕಲ್ಪಗಳು ಏಳು ಮತ್ತು ಏಳು, ಅಂದರೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು.
Verse 25
त्वं न जानासि विप्रर्षे स जातो नन्दिकेश्वरः ॥ मायायोगबलोपेतो गोव्रजं स मया स्थितः ॥
ಓ ವಿಪ್ರರ್ಷಿಯೇ! ನೀನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಾಯಾ ಮತ್ತು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಗೋವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ।
Verse 26
मथुरायाः समानीय आमुष्यायणसंज्ञितम् ॥ तव शिष्यं पुरस्कृत्य शूलपाणिरवस्थितः ॥
ಮಥುರೆಯಿಂದ ‘ಆಮುಷ್ಯಾಯಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನನ್ನು ಕರೆತಂದು, ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಮುಂಚೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಶೂಲಪಾಣಿಯು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತನು।
Verse 27
तत्राश्रमे महाभाग स्थित्वा त्वं तपसां निधे ॥ पुत्रेण परमप्रीतो मत्क्षेत्रेऽस्मत्समो भव ॥
ಹೇ ಮಹಾಭಾಗನೇ! ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಹೇ ತಪೋನಿಧಿಯೇ! ಪುತ್ರನಿಂದ ಪರಮ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ನನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯು।
Verse 28
शालग्राममिति ख्यातं तन्निबोध मुने शुभम् ॥ योऽयं वृक्षस्त्वया दृष्टः सोऽहमेव न संशयः ॥
ಇದು ‘ಶಾಲಿಗ್ರಾಮ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ—ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಆ ಶುಭ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿ. ನೀನು ಕಂಡ ಈ ವೃಕ್ಷವೇ ನಾನೇ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 29
एतत्कोऽपि न जानाति विना देवं महेश्वरम् ॥ माययाऽहं निगूढोऽस्मि त्वत्प्रसादात्प्रकाशितः ॥
ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನ ಹೊರತು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು. ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಾನು ಗುಪ್ತನಾಗಿದ್ದೆ; ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 30
एवं तस्मै वरं दत्त्वा सालङ्कायनकाय वै ॥
ಈ ರೀತಿ ಆ ಸಾಲಂಕಾಯನಕನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ (ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ)।
Verse 31
पश्यतस्तस्य वसुधे तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ वृक्षं दक्षिणतः कृत्वा जगाम स्वाश्रमं मुनिः ॥
ಹೇ ವಸುಧೇ! ಅವನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ನಾನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರಧಾನನಾದೆ. ನಂತರ ಮುನಿಯು ಆ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 32
मम तद्रोचते स्थानं गिरिकूटशिलोच्चये ॥ शालग्राम इति ख्यातं भक्तसंसारमोक्षणम् ॥
ನನಗೆ ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಇಷ್ಟ—ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳೂ ಶಿಲೆಗಳೂ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಏರಿರುವ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅದು ‘ಶಾಲಗ್ರಾಮ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ವಿಮೋಚಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 33
तत्र गुह्यानि मे भूमे वक्ष्यमाणानि मे शृणु ॥ तरन्ति मनुजा येभ्यो घोरं संसारसागरम् ॥
ಓ ಭೂಮಿಯೇ, ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳಲಿರುವ ನನ್ನ ಗುಹ್ಯ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಕೇಳು; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯರು ಭಯಂಕರ ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.
Verse 34
गुह्यानि तत्र वसुधे तीर्थानि दश पञ्च च ॥ नाद्यापि किञ्चिज्जानन्ति मुच्यन्ते यैरिह स्थिताः ॥
ಓ ವಸुधೆಯೇ, ಅಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ತೀರ್ಥಗಳು ಗುಹ್ಯವಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 35
तत्र बिल्वप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं मम प्रियम् ॥ कुञ्जानि तत्र चत्वारि क्रोशमात्रे यशस्विनि ॥
ಅಲ್ಲಿ ‘ಬಿಲ್ವಪ್ರಭ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ; ಅದು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಓ ಯಶಸ್ವಿನೀ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ಪ್ರಮಾಣದೊಳಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕುಂಜಗಳು (ಉಪವನಗಳು) ಇವೆ.
Verse 36
हृद्यं तत्परमं गुह्यं भक्तकर्मसुखावहम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥
ಆ ಸ್ಥಳ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹಿತಕರ, ಪರಮ ಗುಹ್ಯ, ಭಕ್ತಿಕರ್ಮದ ಸುಖವನ್ನು ತರುವದು. ಅಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ತಂಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 37
अश्वमेधफलं भुक्त्वा मम लोके स मोदते ॥ चक्रस्वामीति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥
ಅಶ್ವಮೇಧದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ನನ್ನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪರಮ ಸ್ವರೂಪ ‘ಚಕ್ರಸ್ವಾಮಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Verse 38
चक्राङ्कितशिलास्तत्र दृश्यन्ते च इतस्ततः ॥ चक्राङ्कितशिला यत्र वरवर्णिनि तिष्ठति ॥
ಅಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಾಂಕಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಹೇ ಸುಂದರವರ್ಣಿನಿ, ಆ ಚಕ್ರಾಂಕಿತ ಶಿಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಸ್ಥಳವೇ ಅದು.
Verse 39
तदेतद्विद्धि वसुधे समन्ताद्योजनत्रयम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥
ಹೇ ವಸುಧೆ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿ—ಇದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಮೂರು ಯೋಜನಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಪವಾಸದಿಂದಿರುವವನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 40
त्रयाणामपि यज्ञानां फलं प्राप्नोति निश्चितम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्म परायणः ॥
ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮೂರು ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ವಿಧಿಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಪರಾಯಣನಾಗಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 41
वाजपेयफलं भुक्त्वा मम लोकं च गच्छति॥ तत्र विष्णुपदं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम॥
ವಾಜಪೇಯ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ವಿಷ್ಣುಪದ’ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ—ಅದು ನನ್ನ ಪರಮ ಹಾಗೂ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.
Verse 42
तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र हिमकूटं समाश्रिताः॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्रिरात्रोपोषितो नरः॥
ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮಕೂಟವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಮೂರು ಧಾರೆಗಳು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 43
त्रयाणामपि रात्रीणां फलं प्राप्नोति निष्कलम्॥ तथैव मुञ्चते प्राणान्मुक्तसङ्गो गत क्लमः॥
ಅವನು ಆ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಫಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ, ಶ್ರಮ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 44
अतिरात्रफलं भुक्त्वा मम लोके महीयते॥ तत्र कालीह्रदं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम॥
ಅತಿರಾತ್ರ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅವನು ನನ್ನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಕಾಳೀಹ್ರದ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ.
Verse 45
अत्र चैव ह्रदस्रोतो बदरीवृक्षनिःसृतः॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्टिकालोषितो नरः॥
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹ್ರದದ ಹರಿವು ಬದರಿ ಮರದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಷಷ್ಟಿಕಾಲ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 46
नरमेधफलं भुक्त्वा मम लोके च मोदते॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि महाश्चर्यं वसुन्धरे॥
ನರಮೇಧ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅವನು ನನ್ನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೂ, ಓ ವಸುಂಧರೇ, ನಿನಗೆ ಒಂದು ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 47
तत्र शङ्खप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम॥ श्रूयते शङ्खशब्दश्च द्वादश्यामर्द्धरात्रके॥
ಅಲ್ಲಿ ‘ಶಂಖಪ್ರಭ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಪರಮ ಹಾಗೂ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ; ದ್ವಾದಶಿಯ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಖಧ್ವನಿಯೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ।
Verse 48
गदाकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम॥ यत्र वै कम्पते स्रोतः दक्षिणां दिशमाश्रितम्॥
ಆ ನನ್ನ ಪರಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಗದಾಕುಂಡ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹರಿವು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದೆ।
Verse 49
तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्रिरात्रोपोषितो नरः॥ वेदान्तगानां विप्राणां फलं प्राप्नोति मानवः॥
ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು, ವೇದಾಂತ ಪಠಿಸುವ ವಿಪ್ರರ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 50
अथ वै मुञ्चते प्राणान्कृतकृत्यो गुणान्वितः॥ गदापाणिर्महाकायो मम लोकं प्रपद्यते॥
ನಂತರ ಅವನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಗದಾಧಾರಿ ಮಹಾಕಾಯನಾದ ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 51
पुनश्चाग्निप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ धारा पतति तत्रैका पूर्वोत्तरसमा श्रिता ॥
ಮತ್ತೆ ‘ಅಗ್ನಿಪ್ರಭ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಪರಮ ಹಾಗೂ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಧಾರೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಈಶಾನ್ಯ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ।
Verse 52
यस्तत्र कुरुते स्नानं चतुरात्रोषितो नरः ॥ अग्निष्टोमात्पञ्चगुणं फलं प्राप्नोति मानवः ॥
ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು, ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗಫಲಕ್ಕಿಂತ ಐದುಪಟ್ಟು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 53
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ अग्निष्टोमफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥
ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಿಧಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು, ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 54
तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ हेमन्ते चोष्णकं तीर्थं ग्रीष्मे भवति शीतलम् ॥
ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತೀ, ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು: ಹೇಮಂತದಲ್ಲಿ ಆ ತೀರ್ಥವು ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತದೆ, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 55
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत सप्त रात्रोषितो नरः ॥ राजा भवति सुश्रोणि सवार्युधकलान्वितः ॥
ಹೇ ಸುಶ್ರೋಣೀ, ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು, ಅಶ್ವಸೇನೆ, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಕಲೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 56
अथ वै मुञ्चते प्राणान्मम कर्माविनिश्चितः ॥ स भुक्त्वा राज्यभोज्यानि मम लोकं च गच्छति ॥
ಮತ್ತೆ ನಿಜವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಿಧಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯನಾಗಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು, ರಾಜ್ಯಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 57
तत्र देवप्रभं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ धाराः पञ्चमुखास्तत्र पतन्ति गिरिसंश्रिताः ॥
ಅಲ್ಲಿ ‘ದೇವಪ್ರಭ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಾಶ್ರಿತ ಪಂಚಮುಖ ಧಾರೆಗಳು ಕೆಳಗೆ ಹರಿದು ಬೀಳುತ್ತವೆ.
Verse 58
तत्र स्नानं तु कुर्वीत त्वष्टकालोषितो नरः ॥ चतुर्णामपि वेदानां याति पारं न संशयः ॥
ತ್ವಷ್ಟಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು, ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಿಗೂ ಪಾರವಾದ ತೀರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 59
अथात्र मुञ्चते प्राणाँल्लोभमोहविवर्जितः ॥ वेदकर्म समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥
ಅಲ್ಲಿ ಲೋಭಮೋಹವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವವನು, ವೇದಸಂಬಂಧಿತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 60
गुह्यं विद्याधरं नाम तत्र क्षेत्रं परं मम ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र हिमकूटविनिःसृताः ॥
ಅಲ್ಲಿ ‘ವಿದ್ಯಾಧರ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮಕೂಟದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಐದು ಧಾರೆಗಳು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು ಬರುತ್ತವೆ.
Verse 61
यस्तत्र कुरुते स्नानं मेकरात्रोषितो नरः ॥ याति वैद्याधरं लोकं कृतकृत्यो न संशयः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಧರರ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 62
अथात्र मुंचते प्राणान्वीतरागो गतक्लमः ॥ भुक्त्वा वैद्याधरान्भोगान्मम लोकं स गच्छति ॥
ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವವನು—ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ, ಶ್ರಮರಹಿತನಾಗಿ—ವಿದ್ಯಾಧರರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 63
तत्र पुण्यनदी नाम गुह्यक्षेत्रे परे मम ॥ शिलाकुञ्जलताकीर्णा गन्धर्वाप्सरसेविता ॥
ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪರಮ ಗುಹ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಪುಣ್ಯನದಿ’ ಎಂಬ ನದಿ ಇದೆ; ಅದು ಶಿಲಾಕುಂಜಗಳು ಮತ್ತು ಲತಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಗೂ ಅಪ್ಸರಸರು ಸೇವಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.
Verse 64
अथात्र मुंचते प्राणान्मम कर्मानुसारकः ॥ सप्तद्वीपान् समुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति ॥
ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವವನು—ನನ್ನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವನು—ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 65
गन्धर्वेति च विख्यातं तस्मिन् क्षेत्रं परं मम ॥ एकधारा पतत्यत्र पश्चिमां दिशमाश्रिता ॥
ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪರಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ‘ಗಂಧರ್ವ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಧಾರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
Verse 66
तत्र स्नानं तु कुर्वीत चतुरात्रोषितो नरः ॥ मोदते लोकपालेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಾಲ್ಕು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಲೋಕಪಾಲರ ನಡುವೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಸಂಚರಿಸಬಹುದಾದ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 67
अथात्र मुंचते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ लोकपालान्परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥
ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಿಧಿತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವವನು, ಲೋಕಪಾಲರನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 68
तत्र देवह्रदं नाम मम क्षेत्रं वसुन्धरे ॥ यत्र कान्तासि मे भूमे बलिर्यज्ञविनाशनात् ॥
ಓ ವಸುಂಧರೇ! ಅಲ್ಲಿ ‘ದೇವಹ್ರದ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ; ಓ ಭೂಮೇ, ಬಲಿಯ ಯಜ್ಞವಿನಾಶದಿಂದ ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾದೆ.
Verse 69
स ह्रदो वरदः श्रेष्ठो मनोज्ञः सुखशीतलः ॥ अगाधः सौख्यदश्चापि देवानामपि दुर्लभः ॥
ಆ ಹ್ರದವು ವರಪ್ರದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮನೋಹರ, ಸುಖಕರ ಶೀತಲ; ಅಗಾಧ, ಸೌಖ್ಯದಾಯಕವೂ ಹೌದು—ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭ.
Verse 70
तस्मिन् ह्रदे महाभागे मम वै नियमोदके ॥ मत्स्याश्चक्रांकिताश्चैव पर्यटन्ते इतस्ततः ॥
ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ಹ್ರದದಲ್ಲಿ—ಅದು ನನ್ನ ನಿಯಮೋದಕವೇ—ಚಕ್ರಾಂಕಿತ ಮೀನುಗಳು ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 71
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुंधरे ॥ महाश्चर्यं विशालाक्षि यत्र तत्परिवर्तते ॥
ಇನ್ನೂ ನಿನಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು—ಕೇಳು, ಓ ವಸುಂಧರೇ. ಓ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವೊಂದು ಇದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅದು (ಅದ್ಭುತ) ಸಂಭವಿಸಿ/ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 72
पश्येति श्रद्धधानस्तु न पश्यत्पापपूरुषः ॥ तस्मिन्देवह्रदे पुण्यं चतुर्विंशतिर्द्वादश ॥
‘ನೋಡು!’—ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಪಾಪಪುರುಷನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದೇವಹ್ರದದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ‘ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು’ (ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ) ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 73
यत्र स्नाता दिवं यान्ति शुद्धा वाक्कायजैर्मलैः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत दशरात्रोषितो नरः ॥
ಎಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವರು ವಾಣಿ ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಲಿನಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧರಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ನಿಯಮದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 74
दशानामश्वमेधानां प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम चिन्ताव्यवस्थितः ॥
ಅವನು ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಅವಿಕಲ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 75
अश्वमेधफलं भुक्त्वा भूमे मत्समतां व्रजेत् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि क्षेत्रं गुह्यं परं मम ॥
ಓ ಭೂಮಿಯೇ! ಅಶ್ವಮೇಧ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅವನು ನನ್ನ ಸಮತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಗುಹ್ಯವಾದ ಪರಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು।
Verse 76
सम्भेदो देवनद्योस्तु समस्तसुखवल्लभः ॥ दिवोऽवतीर्य तिष्ठन्ति देवा यत्र सहप्रियाः ॥
ಅಲ್ಲಿ ದೇವನದಿಗಳ ಸಂಗಮವಿದೆ; ಅದು ಸಮಸ್ತ ಸುಖಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆಶ್ರಯ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ದೇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ।
Verse 77
गन्धर्वाप्सरसश्चैव नागकन्याः सहोरगैः ॥ देवर्षयश्च मुनयः समस्तसुरनायकाः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಗಕನ್ಯೆಯರು ಸರ್ಪಗಳೊಡನೆ; ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ದೇವನಾಯಕರು ಸಹ ಸನ್ನಿಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
Verse 78
सिद्धाश्च किन्नराश्चैव स्वर्गादवतरण्ति हि ॥ नेपाले यच्छिवस्थानं समस्तसुखवल्लभम् ॥
ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರರೂ ಸಹ ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ—ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಶಿವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ; ಅದು ಸಮಸ್ತ ಸುಖಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.
Verse 79
तेभ्यस्तेभ्यश्च स्थानेभ्यस्तीर्थेभ्यश्च विशेषतः ॥ महादेवजटाजूटान्नीलकण्ठाच्छिवालयः ॥
ಆ ಆ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆ ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ—ಮಹಾದೇವನ ಜಟಾಜೂಟದಿಂದಲೂ ನೀಲಕಂಠನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಶಿವಾಲಯ (ಪ್ರಕಟ/ಸ್ಥಿತ)ವಾಗಿದೆ.
Verse 80
श्वेतगङ्गेति या प्रोक्ता तया सम्भूय सादरम् ॥ नाना नद्यः समायाता दृश्यादृश्यतया स्थिताः ॥
‘ಶ್ವೇತ-ಗಂಗಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಗಮಗೊಂಡು, ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ—ದೃಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಅದೃಶ್ಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.
Verse 81
गण्डक्याः कृष्णया चैव या कृष्णस्य तनूद्भवा ॥ तया सम्भेदमापन्ना या सा शिवतनूद्भवा
ಗಂಡಕಿಯ ಜೊತೆಗೆ ‘ಕೃಷ್ಣಾ’ ಎಂಬ ನದಿಯೂ—ಕೃಷ್ಣನ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದು—ಮತ್ತು ಶಿವತನುವಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಆ ಪ್ರವಾಹವೂ; ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವಳೊಂದಿಗೆ/ಅದರಲ್ಲೇ ಸಂಗಮವನ್ನು ಪಡೆದವು.
Verse 82
मम क्षेत्रे समाख्यातं पुण्यं परमपावनम् ॥ वसुधे त्वं विजानीहि देवानामपि दुर्लभम्
ನನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಅದು ಪರಮ ಪಾವನ. ಓ ವಸುಧೇ, ತಿಳಿದುಕೋ—ಅದು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭ.
Verse 83
यच्च सिद्धाश्रम इति विख्यातः पुण्यवर्द्धनः ॥ शम्भोस्तपोवनं तत्र सर्वाश्रमवरं प्रति
ಅಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಸ್ಥಳವಿದೆ; ಅದು ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶಂಭುವಿನ ತಪೋವನವೂ ಇದೆ; ಅದು ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಮಾನ್ಯ.
Verse 84
नानापुष्पफलोपेतं कदलीषण्डमण्डितम् ॥ निचुलैश्चैव पुन्नागैः केसरैश्च विराजितम्
ಆ ಸ್ಥಳವು ನಾನಾವಿಧ ಪುಷ್ಪ-ಫಲಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ; ಬಾಳೆಗುಚ್ಛಗಳ ತೋಟಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ನಿಚುಲ, ಪುನ್ನಾಗ ಮತ್ತು ಕೇಸರ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ.
Verse 85
खर्जूराशोकबकुलैश्चूतैश्चैव प्रियालकैः ॥ नारिकेलैश्च पूगैश्च चम्पकैर्जम्बुभिर्धवैः
ಖರ್ಜೂರ, ಅಶೋಕ, ಬಕುಲ, ಮಾವು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಾಲಕ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ; ಹಾಗೆಯೇ ತೆಂಗು, ಪೂಗ (ಅಡಿಕೆ), ಚಂಪಕ, ಜಂಬೂ ಮತ್ತು ಧವ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಆ ವನ ತುಂಬಿದೆ.
Verse 86
नारङ्गैर्बदरिभिश्च जम्बीरैर्मातुलुङ्गकैः ॥ केतकीमल्लिकाजातीयूथिकाराजिराजितम्
ನಾರಂಗ, ಬದರಿ, ಜಂಬೀರ ಮತ್ತು ಮಾತುಲುಂಗ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೇತಕೀ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಯೂಥಿಕಾ ಪುಷ್ಪಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 87
कुन्दैः कुरवकैर्नागैः कुटजैर्दाडिमैरपि ॥ आगत्य यत्र क्रीडन्ति देवानां मिथुनानि च
ಕುಂದ, ಕುರವಕ, ನಾಗ, ಕುಟಜ ಹಾಗೂ ದಾಡಿಮ (ದಾಳಿಂಬೆ) ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೇವದಂಪತಿಗಳು ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 88
तस्मिन्ह्रदे महापुण्ये पुण्यनद्यॊस्तु संगमे ॥ स्नानाच्छताश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः
ಆ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಹ್ರದದಲ್ಲಿ, ಪುಣ್ಯ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದರೆ ಮಾನವನು ಶತ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 89
स्नात्वा तत्र तु वैशाखे गोसहस्रफलं भवेत् ॥ माघमासे पुनः स्नात्वा प्रयागस्नानजं फलम्
ಅಲ್ಲಿ ವೈಶಾಖ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಹಸ್ರ ಗೋಧಾನದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರಯಾಗ ಸ್ನಾನದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ।
Verse 90
कार्त्तिके मासि यः स्नाति तुलासंस्थे दिवाकरे ॥ विधिना नियतः सोऽपि मुक्तिभागी न संशयः
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ತುಲಾ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೇಳೆ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ನಿಯಮಪಾಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಕೂಡ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನು—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 91
यज्ञस्तपोऽथवा दानं श्राद्धमिष्टस्य पूजनम् ॥ यत्किञ्चित्क्रियते कर्म तदनन्तफलं भवेत् ॥
ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಅಥವಾ ಇಷ್ಟದೇವರ ಪೂಜೆ—ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಅನಂತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।
Verse 92
भूमे तस्यापराधांश्च सर्वानेव क्षमाम्यहम् ॥ गङ्गायमुनयोऱ्यद्वत्सङ्गमो मर्त्यदुर्लभः ॥
ಹೇ ಭೂಮಿಯೇ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ಗಂಗಾ–ಯಮುನಾ ಸಂಗಮವು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ದುರ್ಲಭವಾದಂತೆ, ಈ ಸಮಾಗಮವೂ ದುರ್ಲಭವೇ.
Verse 93
तथैवायं देवनद्यो सङ्गमः समुदाहृतः ॥ एतद्गुह्यं परं देवि मम क्षेत्रे वसुन्धरे ॥
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇದು ದೇವನದಿಗಳ ಸಂಗಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇ ದೇವಿ ವಸುಂಧರೇ, ನನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ.
Verse 94
अहमस्मिन्महाक्षेत्रे धरे पूर्वमुखः स्थितः ॥ शालग्रामे महाक्षेत्रे भूमे भागवतप्रियः ॥
ಹೇ ಧರೆಯೇ, ಈ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಭೂಮಿಯೇ, ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಭಾಗವತ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನು.
Verse 95
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अन्तर्गुह्यं परं श्रेष्ठं यन्न जानन्ति मोहिताः ॥
ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕೇಳು, ಹೇ ವಸುಂಧರೇ: ಅಂತರಂಗದ ಗುಹ್ಯವಾದ ಪರಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಹಸ್ಯವನ್ನು, ಮೋಹಿತರಾದವರು ತಿಳಿಯರು.
Verse 96
शिवो मे दक्षिणस्थाने तिष्ठन्वै विगतज्वरः ॥ लोकानां प्रवरः श्रेष्ठः सर्वलोकवरो हरः ॥
ನನ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಕ್ಲೇಶರಹಿತನು. ಅವನು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ—ಸರ್ವಲೋಕಗಳಿಗೆ ವರಪ್ರದಾತ ಹರನು.
Verse 97
तं ये विन्दन्ति ते देवि नूनं मामेव विन्दति ॥ ये मां विदन्ति देवेशि ते विदन्ति शिवं परम् ॥
ಹೇ ದೇವಿ! ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ದೇವೇಶಿ! ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯುವವರು ಪರಮ ಶಿವನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 98
अहं यत्र शिवस्तत्र शिवो यत्र वसुन्धरे ॥ तत्राहमपि तिष्ठामि आवयोर्नान्तरं क्वचित् ॥ शिवं यो वन्दते भूमे स हि मामेव वन्दते ॥ लभते पुष्कलां सिद्धिमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ॥
ಹೇ ವಸುಂಧರಾ! ನಾನು ಇರುವಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಇದ್ದಾನೆ; ಶಿವನು ಇರುವಲ್ಲಿ ನಾನೂ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ—ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಹೇ ಭೂಮೇ! ಶಿವನನ್ನು ವಂದಿಸುವವನು ನಿಜವಾಗಿ ನನನ್ನೇ ವಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದವನು ಅಪಾರ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 99
मुक्तिक्षेत्रं प्रथमतॊ रुरुखण्डं ततः परम् ॥ सम्भेदो देवनद्यॊश्च त्रिवेणी च ततः परम् ॥
ಮೊದಲು ‘ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರ’; ನಂತರ ‘ರುರುಖಂಡ’; ಬಳಿಕ ದಿವ್ಯ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ; ಅದರ ನಂತರ ತ್ರಿವೇಣಿ.
Verse 100
क्षेत्रं प्रमाणं विज्ञेयं गण्डकी सङ्गतं परम् ॥ एवं सा गण्डकी देवि नदीनामुत्तमा नदी ॥
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಗಂಡಕಿಯ ಪರಮ ಸಂಗಮವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ, ಹೇ ದೇವಿ, ಆ ಗಂಡಕಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿ.
Verse 101
गङ्गया मिलिता यत्र भागीरथ्या महाफला ॥ अपरं तन्महत्क्षेत्रं हरिक्षेत्रमिति स्मृतम् ॥
ಗಂಗೆ ಭಾಗೀರಥಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಮಹಾಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ‘ಹರಿಕ್ಷೇತ್ರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 102
आदौ सा गण्डकी पुण्या भागीरथ्या च सङ्गता ॥ तस्य तीर्थस्य महिमा ज्ञायते न सुरैरपि ॥
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪುಣ್ಯ ಗಂಡಕೀ ಭಾಗೀರಥಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯದು.
Verse 103
एतत्ते कथितं भद्रे शालग्रामस्य सुन्दरी ॥ गण्डक्याश्चैव माहात्म्यं सर्वकल्मषनाशनम् ॥
ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಹೇ ಸುಂದರೀ, ಶಾಲಗ್ರಾಮದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ, ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಮಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಗಂಡಕಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆನು.
Verse 104
पूर्वपृष्टं तया यच्च पुण्यं भागवतप्रियम् ॥ आख्यानानां महाख्यानं द्युतीनां परमा द्युतिः ॥
ಅವಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದ ಆ ಪುಣ್ಯಾಖ್ಯಾನವು—ಭಾಗವತಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು—ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಖ್ಯಾನ, ದ್ಯುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ದ್ಯುತಿ.
Verse 105
पुण्यानां परमं पुण्यं तपसां च महत्तपः ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं गतीनां परमा गतिः ॥
ಇದು ಪುಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪುಣ್ಯ, ತಪಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸು; ಗುಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ, ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಗತಿ.
Verse 106
महालाभस्तु लाभानां नास्त्यस्मादपरं महत् ॥ पिशुनाय न दातव्यं न शठाय गुरुद्रुहे ॥
ಇದು ಲಾಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಾಭ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮಹತ್ತರವಾದುದು ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅಪವಾದಿಗಿಗೂ, ವಂಚಕನಿಗೂ, ಗುರುದ್ರೋಹಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು.
Verse 107
लोभमोहमदाद्यैर्ये वर्जिताः पुण्यबुद्धयः ॥ य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥
ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ವರ್ಜಿತರಾದ ಪುಣ್ಯಬುದ್ಧಿಯವರು—ಯಾವ ಮಾನವನು ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 108
कुलानि तारितान्येवं सप्त सप्त च सप्त च ॥ एवं मरणकाले तु न कदाचिद्विमुह्यते ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಂಶಗಳು ತಾರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಏಳು, ಏಳು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಏಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 109
यदीच्छेत्परामां सिद्धिं मम लोकं स गच्छति ॥ क्षेत्रस्य शालग्रामस्य माहात्म्यं परमं मया ॥
ಯಾರು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪರಮ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ.
Verse 110
कथितं ते महादेवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥
ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯೆ?
Verse 111
वृक्षस्य दक्षिणे पार्श्वे गतस्तावदहं धरे ॥ पूर्वस्थानं परित्यज्य स ऋषिः संशितव्रतः
“ಹೇ ಧರೇ, ಆಗ ನಾನು ಮರದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದೆ. ತನ್ನ ಪೂರ್ವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಆ ಋಷಿ—ದೃಢವ್ರತನು—(ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು).”
Verse 112
यस्त्रिरात्रमुषित्वा तु नियते नियता शनः ॥ राजसूयफलं प्राप्य मोदते देववद्दिवि
ಯಾರು ನಿಯಮಿತ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ರಾಜಸೂಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವನಂತೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 113
एवमेतन्महाभागे क्षेत्रं हरिहरात्मकम् ॥ मृताः येऽत्र गतिं यान्ति मम कर्मानुसारिणः
ಹೇ ಮಹಾಭಾಗೆ, ಹೀಗೆಯೇ ಸತ್ಯ—ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹರಿ-ಹರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ತಮ್ಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 114
ये च पापाः कृतघ्नाश्च द्विजदेवापराधिनः ॥ कुशिष्याय न दातव्यं न दद्याच्छास्त्रदूषके ॥१ १९॥ नीचाय न च दातव्यं ये न जानन्ति सेवितुम् ॥ सुशिष्याय च दातव्यं धीराय शुभबुद्धये
ಪಾಪಿಗಳು, ಕೃತಘ್ನರು, ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ದೇವರಿಗೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡಬಾರದು. ಕುಶಿಷ್ಯನಿಗೂ, ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ದೂಷಿಸುವವನಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು. ನೀಚರಿಗೆ ಮತ್ತು ಯಥಾವಿಧಿ ಸೇವೆ ತಿಳಿಯದವರಿಗೆ ಕೂಡ ದಾನ ಕೊಡಬಾರದು. ಆದರೆ ಸುಶಿಷ್ಯನಿಗೆ—ಧೀರನಾದ, ಶುಭಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನಿಗೆ—ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು।
Verse 115
यदि तुष्टोऽसि मे देव सर्वशान्तिकरः परः ॥ यदि देयो वरो मह्यं तपसाराधितेन च
ಹೇ ದೇವಾ, ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ—ನೀನು ಪರಮನು, ಸರ್ವಶಾಂತಿಕರನು—ಆಗ ನನಗೆ ವರ ನೀಡಬೇಕಾದರೆ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಾಧಿತನಾಗಿ ಆ ವರವನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು।
Verse 116
अन्यच्च गुह्यं वक्ष्यामि सालङ्कायन तच्छृणु ॥ तव प्रीत्या प्रवक्ष्यामि येनैतत्क्षेत्रमुत्तमम्
ಇನ್ನೊಂದು ಗುಹ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ಸಾಲಂಕಾಯನ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 117
चतुर्णामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः
ಮಾನವನು ನಾಲ್ಕು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕರ್ಮಗಳು/ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 118
नरमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मुक्तरागो गतक्लमः
ಮಾನವನು ನರಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ, ಶ್ರಮ-ಕ್ಲೇಶವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 119
गुह्यं सर्वायुधं नाम तत्र क्षेत्रे परं मम ॥ पतन्ति सप्त स्रोतांसि हिमवन्निःसृतानि वै
ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪರಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಸರ್ವಾಯುಧ’ ಎಂಬ ಗುಹ್ಯ ಸ್ಥಳವಿದೆ; ಹಿಮವಂತದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಏಳು ಪ್ರವಾಹಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಬೀಳುತ್ತವೆ।
Verse 120
तत्र स्नानं तु कुर्वीत अष्ट रात्रोषितो नरः ॥ सप्तद्वीपेषु भ्रमति स्वच्छन्दगमनालयः
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಎಂಟು ರಾತ್ರಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ ನರನು, ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದ ಗಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 121
सौवर्णानि च पद्मानि दृश्यन्ते भास्करोदये ॥ तावत्पश्यन्ति भूतानि यावन्मध्यन्दिनं भवेत् ॥
ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಪದ್ಮಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಅವನ್ನು ನೋಡುತ್ತವೆ।
Verse 122
त्रिशूलगङ्गेति आख्याता सापि तत्र महानदी ॥ एवं नदीसमुद्भेदः सर्वतीर्थकदम्बकम् ॥
ಅಲ್ಲಿಯೂ ‘ತ್ರಿಶೂಲ-ಗಂಗಾ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾದ ಮಹಾನದಿಯೊಂದು ಇದೆ. ಹೀಗೆ ನದಿಯ ಉದ್ಭವವರ್ಣನೆ ಸರ್ವತೀರ್ಥಗಳ ಸಮೂಹದಂತೆ ಸಂಗ್ರಹರೂಪವಾಗಿದೆ।
Frequently Asked Questions
The text frames Śālagrāma as a disciplined moral-ecological space where liberation is linked to regulated conduct (vrata), reverent engagement with rivers and water-bodies (tīrtha), and responsible transmission of knowledge (adhikāra). Philosophically, it emphasizes a Harihara model: realizing Viṣṇu entails recognizing Śiva’s presence as non-separate within the same kṣetra, presented as a unifying doctrinal lens for practice and interpretation.
Key markers include Vaiśākha śukla-dvādaśī (the sage’s darśana moment). The chapter also specifies month-based bathing benefits in Vaiśākha, Māgha, and Kārttika, and notes seasonal inversion at a tīrtha (warm in hemanta, cool in grīṣma). Multiple vow-durations are prescribed as night-stays with fasting/observance: trirātra, caturātra, saptarātra, aṣṭa-rātra, daśa-rātra, and other specified counts (e.g., ṣaṣṭi-kāla wording in one passage).
Through Pṛthivī as interlocutor and the detailed catalog of rivers, streams, groves, and lakes, the narrative sacralizes terrestrial and hydrological systems as sites requiring restraint, cleanliness, and time-bound observance. The kṣetra is depicted as a network of fragile, ‘guhya’ (protected/hidden) waterscapes whose benefits are contingent on disciplined human behavior, effectively presenting an early model of environmental stewardship via ritual regulation and ethical eligibility.
The central human figure is the sage Sālaṅkāyana, whose tapas leads to the birth of a son named Nandikeśvara. The chapter also references Mahādeva/Śiva (including epithets such as Nīlakaṇṭha and Hara) in relation to a Nepal-associated Śiva-sthāna, and situates the narrative within broader cultural geographies by mentioning Mathurā and the Gaṇḍakī river complex.