Adhyaya 144: The Māhātmya of Someśvara and Related Liṅgas: The Liberation-Field of Triveṇī and the Śālagrāma Sacred Landscape

Verse 1

अथ सोमेश्वरादिलिङ्गमुक्तिक्षेत्रत्रिवेण्यादिमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा मन्दारमाहात्म्यं धर्मकामा वसुन्धरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा पुनः पप्रच्छ माधवम्

ಇದೀಗ ಸೋಮೇಶ್ವರಾದಿ ಲಿಂಗಗಳು, ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿವೇಣಿ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಮಂದಾರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮಕಾಮಿನಿಯಾದ ವಸುಂಧರೆ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಪುನಃ ಮಾಧವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ मया देवप्रसादेन श्रुतं मन्दारवर्णनम् ॥ मन्दारात्परमं स्थानं विष्णो तद्वक्तुमर्हसि

ಧರಣಿ ಹೇಳಿದರು—ದೇವಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಮಂದಾರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ವಿಷ್ಣು, ಮಂದಾರಕ್ಕಿಂತ ಪರಮವಾದ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೀವು ವಿವರಿಸಬೇಕು.

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि मे गुह्यं शालग्राममिति स्मृतम्

ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದೇವಿ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳು. ‘ಶಾಲಗ್ರಾಮ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿರುವ ನನ್ನ ಗುಹ್ಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 4

द्वापरे तु युगे भूमे यदूनां कुलसङ्कुले ॥ तत्र शूर इति ख्यातो यदूनां वंशवर्धनः

ಹೇ ಭೂಮಿಯೇ, ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಯದುಗಳ ದಟ್ಟ ಕುಲಸಮೂಹದ ನಡುವೆ ‘ಶೂರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾದ ಒಬ್ಬನಿದ್ದನು; ಅವನು ಯದುವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದವನು.

Verse 5

तस्य पुत्रो महाभागो सर्वकर्मपरायणः ॥ वसुदेवो गृहे जातो यादवानाṃ कुलोद्वहः ॥

ಅವನ ಪುತ್ರನು ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನು, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಗೃಹದಲ್ಲೇ ವಸುದೇವನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ಯಾದವಕುಲದ ಧ್ವಜವಾಹಕನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 6

तस्य भार्या च वसुधे सर्वावयवसुन्दरी ॥ देवकी नाम नामाच मनोज्ञा शुभदर्शना ॥

ಓ ವಸुधೇ! ಅವನ ಪತ್ನಿ ದೇವಕೀ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಿ, ಮನೋಹರಿ, ಶುಭದರ್ಶನಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 7

तस्या गर्भे महाभागे भविष्यामि न संशयः ॥ वासुदेव इति ख्यातो देवानामरिमर्दनः ॥

ಓ ಮಹಾಭಾಗೇ! ನಿನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವತರಿಸುವೆನು; ‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ ದೇವರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮರ್ಧಿಸುವೆನು.

Verse 8

ततोऽपि संस्थिते तत्र यादवानाṃ कुलोद्वहे ॥ तत्र ब्रह्मर्षिपरमः सालङ्कायन एव च ॥

ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಯಾದವಕುಲೋದ್ವಹನು ಸ್ಥಿರನಾದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಸಾಲಂಕಾಯನನೂ ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 9

ममैवाराधनार्थाय भ्रमते स दिशो दश ॥ पुत्रार्थं स तपस्तेपे मेरुशृङ्गे समाहितः ॥

ನನ್ನ ಏಕಮಾತ್ರ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವನು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ಮೇರೂಶೃಂಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.

Verse 10

ईश्वरेण समं पूर्वं सर्वयोगेश्वरं स्थितम् ॥ न च पश्यति मां देवि मार्गमाण इतस्ततः ॥

ಓ ದೇವಿ! ಹಿಂದೆ ಸರ್ವಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಈಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತತ್ತ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣಲಾರನು.

Verse 11

ईश्वरेण समं पूर्वमहमासं वसुन्धरे ॥ तस्यैव तप्यमानस्य सालङ्कायनकस्य ह ॥

ಓ ವಸುಂಧರೇ! ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ನಾನು ಈಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇದ್ದೆನು; ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಆ ಸಾಲಂಕಾಯನನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ (ಇದೇ ಸತ್ಯ).

Verse 12

तस्मिन्क्षेत्रे हरो देवो मत्स्व रूपेण संयुतः ॥ शालग्रामे गिरौ तस्मिञ्छिलारूपेण तिष्ठति ॥

ಆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾದ ದೇವ ಹರನು, ಆ ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಲಾರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 13

अहं तिष्ठामि तत्रैव गिरिरूपेण नित्यशः ॥ तस्मिञ्छिलाः समग्रास्तु मत्स्वरूपा न संशयः ॥

ನಾನೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಗಿರಿರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ; ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಲೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೇ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

Verse 14

पूजनीयाः प्रयत्नेन किंपुनश्चक्रलाञ्छिताः ॥ लिङ्गरूपेण च हरस्तत्र देवालये गिरौ ॥

ಆ ಶಿಲೆಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯ—ಚಕ್ರಲಾಂಛಿತವಾದವುಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು; ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆ ಗಿರಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹರನು ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 15

शिवनाभाः शिलास्तत्र चक्रनाभास्तथा शिलाः ॥ सोमेश्वराधिष्ठितस्तु शिवरूपो गिरिः स्मृतः

ಅಲ್ಲಿ ‘ಶಿವನಾಭ’ ಹೊಂದಿದ ಶಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ‘ಚಕ್ರನಾಭ’ ಹೊಂದಿದ ಶಿಲೆಗಳೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿರುವ ಆ ಗಿರಿ ಶಿವರೂಪವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 16

सोमेन तत्र संस्थाप्य स्वनाम्ना लिङ्गमुत्तमम् ॥ वर्षाणां तु सहस्रं वै स्वशापस्य निवृत्तये

ಅಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ತನ್ನದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಉತ್ತಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ತನ್ನ ಶಾಪ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು।

Verse 17

ततः शापाद्विनिर्मुक्तः तेजसा च परिप्लुतः ॥ स्वकं तेजोबलं प्राप्य तुष्टाव गिरिजा पतिम्

ನಂತರ ಅವನು ಶಾಪದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾದನು। ತನ್ನ ತೇಜೋಬಲವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಗಿರಿಜಾಪತಿ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 18

सोमेश्वराच्च वरदमाविर्भूतं त्र्यम्बकम्

ಆಗ ಸೋಮೇಶ್ವರದಿಂದ ವರದಾತ ತ್ರ್ಯಂಬಕ (ಶಿವ)ನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 19

शशाङ्कशेखरं दिव्यं सर्वदेवनमस्कृतम् ॥ पिनाकपाणिं देवेशं भक्तानामभयप्रदम्

ಚಂದ್ರಶೇಖರ, ದಿವ್ಯ, ಸರ್ವ ದೇವರಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತ—ಪಿನಾಕವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ದೇವೇಶ—ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುವವನು।

Verse 20

त्रिशूलिनं डमरुणा लसद्धस्तं वृषध्वजम् ॥ नानामुखैर्गणैर्जुष्टं नानारूपैर्भयानकैः

ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ಡಮರುದಿಂದ ಲಸಿಸುವ ಕೈಯುಳ್ಳವನು, ವೃಷಧ್ವಜ; ಅನೇಕ ಮುಖಗಳ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳ ಭಯಂಕರ ಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತನು।

Verse 21

त्रिपुरघ्नं महाकालमन्धकादिनिषूदनम् ॥ गजाजिनावृतं स्थाणुं व्याघ्रचर्मविभूषितम्

ತ್ರಿಪುರಘ್ನ, ಮಹಾಕಾಲ, ಅಂಧಕಾದಿಗಳ ನಿಷೂದಕ—ಅಚಲ ಸ್ಥಾಣು; ಗಜಚರ್ಮದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮದಿಂದ ವಿಭೂಷಿತನು।

Verse 22

नागभोगोपवीतं च रुद्रमालाधरं प्रभुम् ॥ अरूपमपि सर्वेशं भक्तेच्छोपात्तविग्रहम्

ನಾಗಭೋಗವನ್ನು ಉಪವೀತವಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಮಾಲಾಧರ ಪ್ರಭು—ನಿರಾಕಾರನಾದರೂ ಸರ್ವೇಶ್ವರ; ಭಕ್ತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಕಾರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವನು।

Verse 23

वह्निसोमार्क नयनं मनोवाचामगोचरम् ॥ जटाजूटप्रकटितं गङ्गासम्मार्ज्जितांहसम्

ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯವೇ ನೇತ್ರಗಳಾದವನು; ಮನಸ್ಸು-ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಗೋಚರನು; ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದವನು; ಗಂಗೆಯಿಂದ ಪಾಪವು ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು।

Verse 24

कैलासनिलयं शम्भुं हिमाचलकृताश्रमम् ॥ एवं स्तुतस्तदा शम्भुरिन्दुं वचनमब्रवीत्

ಕೈಲಾಸನಿವಾಸಿ, ಹಿಮಾಚಲದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಶಂಭು ಆಗ ಇಂದು (ಸೋಮ)ನಿಗೆ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 25

वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते ॥ दुर्लभं दर्शनं यस्मात् प्राप्तवानसि गोपते ॥

“ವರವನ್ನು ಬೇಡು—ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು. ಹೇ ಗೋಪತೇ, ನೀನು ದುರ್ಲಭವಾದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ.”

Verse 26

सोम उवाच ॥ वरं ददासि चेद्देव मम लिङ्गे सदा वस ॥ एतल्लिङ्गस्य भक्तानां पूरयस्व मनोरथम् ॥

ಸೋಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಾ! ನೀನು ವರ ನೀಡುವದಾದರೆ ನನ್ನ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸು. ಈ ಲಿಂಗದ ಭಕ್ತರ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸು.

Verse 27

देवदेव उवाच ॥ विष्णुसान्निध्यमप्यत्र सदैव निवसाम्यहम् ॥ विशेषतस्त्वदीयेऽस्मिन्नद्यप्रभृतिगोपते ॥

ದೇವದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಸಹಿತ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಹೇ ಗೋಪತೇ! ಇಂದಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಈ (ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ) ನಾನು ನೆಲೆಸುವೆನು.

Verse 28

वरान्दास्यामि भद्रं ते देवानामपि दुर्लभान् ॥ सालङ्कायनकाख्यस्य मुनेस्तपसो बलात् ॥

ನಾನು ನಿನಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವೆನು—ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ದೇವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ವರಗಳನ್ನು, ಸಾಲಂಕಾಯನಕ ಎಂಬ ಮುನಿಯ ತಪೋಬಲದಿಂದ.

Verse 29

विष्णुना सह सम्मन्त्र्य स्थितावावां कलानिधे ॥ शालग्रामगिरिर्विष्णुरहं सोमेश्वराभिधः ॥

ಹೇ ಕಲಾನಿಧೇ (ಚಂದ್ರ)! ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆವು. ಶಾಲಗ್ರಾಮಗಿರಿ ವಿಷ್ಣುವೇ; ನಾನು ‘ಸೋಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.

Verse 30

तयोः पर्वतयोऱ्या वै शिला विष्णुशिवाभिधा ॥ रेवया च कृतं पूर्वं तपः शिवसुतुष्टिदम् ॥

ಆ ಎರಡು ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಶಿಲೆಯು ನಿಜಕ್ಕೂ ‘ವಿಷ್ಣು–ಶಿವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ರೇವೆಯು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸು ಶಿವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.

Verse 31

मम त्वत्सदृशः पुत्रो भूयादिति मनीषया ॥ अहं कस्यापि न सुतः किं करोमीति चिन्तयन् ॥

‘ನಿನಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುತ್ರನು ನನಗೆ ಆಗಲಿ’ ಎಂಬ ಮನುಷ್ಯೆಯಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಅವನು ‘ನಾನು ಯಾರ ಮಗನೂ ಅಲ್ಲ; ಈಗ ಏನು ಮಾಡಲಿ?’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದನು.

Verse 32

रेवायास्तु वरो देयस्त्ववश्यं मृगलाञ्छन ॥ निश्चित्यैवं तदा प्रोक्तः प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥

ಹೇ ಮೃಗಲಾಂಛನಧಾರಿ! ರೇವೆಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವರ ನೀಡಲೇಬೇಕು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ, ಅವನು ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಆಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 33

लिङ्गरूपेण ते देवि गजाननपुरस्कृतः ॥ गर्भे तव वसिष्यामि पुत्रो भूत्वा शिवप्रिये ॥

ಹೇ ದೇವಿ! ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ, ಗಜಾನನನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ/ಸಹಚರನಾಗಿ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆನು; ಶಿವಪ್ರಿಯೆ, ಪುತ್ರನಾಗಿ ಆಗುವೆನು.

Verse 34

मम त्वमपरा मूर्तिः ख्याता जलमयी शिवा ॥ शिवशक्तिविभेदेन आवामेकत्रसंस्थितौ ॥

ನೀನು ನನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರ್ತಿ, ಜಲಮಯೀ ಶಿವಾ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಳಾದೆ. ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯ ಭೇದದಿಂದ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.

Verse 35

एवं दत्तवरा रेवा मत्सान्निध्यमिहागता ॥ रेवाखण्डमिति ख्यातं ततः प्रभृति गोपते ॥

ಈ ರೀತಿ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ರೇವಾ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಳು; ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಹೇ ಗೋಪತೇ, ಇದು ‘ರೇವಾಖಂಡ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.

Verse 36

गण्डक्यापि पुरा तप्तं वर्षाणामयुतं विधो ॥ शीर्णपर्णाशनं कृत्वा वायुभक्षा अप्यनन्तरम् ॥

ಓ ಮುನಿವರ್ಯ, ಗಂಡಕಿಯೂ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ಮೊದಲು ಒಣ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನಂತರ ಕೇವಲ ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು.

Verse 37

उवाच मधुरं वाक्यं प्रीतः प्रणतवत्सलः ॥ गण्डकि त्वां प्रसन्नोऽस्मि तपसा विस्मितोऽनघे ॥

ಪ್ರಣತಜನರ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿರುವ ಅವರು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಮಧುರ ವಚನ ಹೇಳಿದರು— “ಓ ಗಂಡಕಿ, ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ಓ ನಿರ್ದೋಷಿಣಿ.”

Verse 38

अनविच्छिन्नया भक्त्या वरं वरय सुव्रते ॥ किं देयं तद्वदस्वाशु प्रीतोऽस्मि वरवर्णिनि ॥

“ನಿನ್ನ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಓ ಸುವ್ರತೇ, ವರವನ್ನು ಆರಿಸು. ಏನು ನೀಡಬೇಕೋ ತಕ್ಷಣ ಹೇಳು; ಓ ಸುಂದರಾಂಗಿಯೇ, ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 39

गण्डक्यपि पुरा दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम् ॥ दण्डवत्प्रणता भूत्वा ततः स्तोतुं प्रचक्रमे ॥

ಆಗ ಗಂಡಕಿಯು ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನೋಡಿ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.

Verse 40

अहो देव मया दृष्टो दुर्दर्शो योगिनामपि ॥ त्वया सर्वमिदं सृष्टं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥

“ಅಹೋ ದೇವಾ! ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ದರ್ಶನ ದುರ್ಲಭನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ. ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮಗಳಾದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೀನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೀ.”

Verse 41

तदनु त्वं प्रविष्टोऽसि पुरुषस्तेन चोच्यते ॥ त्वल्लीलोन्मीलिते विश्वे कः स्वतन्त्रोऽस्ति वै पुमान् ॥

ಅನಂತರ ನೀ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಿ; ಆದಕಾರಣ ನಿನ್ನನ್ನು ‘ಪುರುಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಉನ್ಮೀಲಿತವಾದ ಈ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರಬಲ್ಲನು?

Verse 42

अनाद्यन्तमपर्यन्तं यद्ब्रह्म श्रुतिबोधितम् ॥ तदेव त्वं महाविष्णो यस्त्वां वेद स वेदवित् ॥

ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಮಿತಿಯಾತೀತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಶ್ರುತಿಗಳು (ವೇದಗಳು) ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ; ಅದೇ ನೀನು, ಓ ಮಹಾವಿಷ್ಣು. ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ನಿಜವಾದ ವೇದವಿತ್.

Verse 43

तवैवाद्या जगन्माता या शक्तिः परमा स्मृता ॥ तां योगमायां प्रकृतिं प्रधानमिति चक्षते ॥

ನಿನ್ನದೇ ಆ ಆದ್ಯ ಜಗನ್ಮಾತೆ, ಪರಮಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವಳು; ಅವಳನ್ನೇ ಯೋಗಮಾಯೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 44

निर्गुणः पुरुषोऽव्यक्तश्चित्स्वरूपो निरञ्जनः ॥ आनन्दरूपः शुद्धात्मा ह्यकर्त्ता निर्विकारकः ॥

ಪುರುಷನು ನಿರ್ಗುಣ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪ, ನಿರಂಜನ; ಆನಂದಸ್ವರೂಪ, ಶುದ್ಧಾತ್ಮ—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಾರ.

Verse 45

स्वां योगमायामाविश्य कर्तृत्वं प्राप्तवानसि ॥ प्रकृत्या सृज्यमानेऽस्मिन्द्रष्टा साक्षी निगद्यते ॥

ನಿನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಯೋಗಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನೀ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ; ಆದರೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆಯುವಾಗ ನೀ ದ್ರಷ್ಟಾ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವೆ.

Verse 46

स्फटिके हि यथा स्वच्छे जपा कुसुमरागतः ॥ प्रकाश्यते त्वप्रकाशाज्ज्योतीरूपं नतास्मि तत् ॥

ಸ್ವಚ್ಛ ಸ್ಫಟಿಕದಲ್ಲಿ ಜಪಾಕುಸುಮದ ವರ್ಣ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಾಶವಾಗುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಜ್ಯೋತಿರೂಪ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ರೂಪಕ್ಕೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 47

ब्रह्मादयोऽपि कवयो न विदन्ति यथार्थतः ॥ तत्कथं वेद्म्यहं मूढा तव रूपं निरञ्जनम् ॥

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಕವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳೂ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯರು; ಹಾಗಿರಲು ಮೋಹಗ್ರಸ್ತಳಾದ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ನಿರಂಜನ ರೂಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲೆ?

Verse 48

मूढस्य जगतो मध्ये स्थिता किञ्चिदजानती ॥ त्वया धृता कृता चास्मि योग्यायोग्यमविन्दती ॥

ಮೂಢವಾದ ಲೋಕದ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತು ನಾನು ಅಲ್ಪವೇ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಧರಿಸಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದೀರಿ, ಆದರೂ ಯೋಗ್ಯ-ಅಯೋಗ್ಯಗಳನ್ನು ನಾನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೇನೆ।

Verse 49

तेन लोके महत्त्वं च त्वत्प्रसादेन चैषिता ॥ ययाचेऽज्ञातयोदार तन्मे दातुं त्वमर्हसि ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಬಯಸಿದೆನು. ಓ ಉದಾರನೇ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾನು ಯಾಚಿಸಿದುದನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ।

Verse 50

दयालुरसि दीनेषु नेति मां न वद प्रभो ॥ ततः प्रोवाच भगवान्देवि यद्यत्त्वमिच्छसि ॥

ನೀವು ದೀನರ ಮೇಲೆ ದಯಾಳು; ಪ್ರಭೋ, ನನಗೆ ‘ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಡಿ. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—“ದೇವಿ, ನೀನು ಏನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ…”

Verse 51

तद्याचय वरारोहे अदेयमपि सर्वथा ॥ यद्दुर्लभं मनुष्याणां शीघ्रं याचय मां प्रति ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ವರಾರೋಹೆ, ಸರ್ವಥಾ ಅದೇಯವಾದುದನ್ನೂ ನನ್ನಿಂದ ಯಾಚಿಸು. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ದುರ್ಳಭವಾದುದನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬೇಡು।

Verse 52

मद्दर्शनमनु प्राप्य को वा अपूर्णो मनोरथः ॥ ततो हिमांशो सा देवी गण्डकी लोकतारिणी ॥

ನನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಯಾರ ಮನೋರಥ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ? ನಂತರ, ಓ ಚಂದ್ರಸಮಾನೆಯೇ, ಲೋಕತಾರಿಣಿಯಾದ ದೇವಿ ಗಂಡಕೀ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು।

Verse 53

प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वा मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ यदि देव प्रसन्नोऽसि देयो मे वाञ्छितो वरः ॥

ಅವಳು ಅಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು—“ಹೇ ದೇವಾ, ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ.”

Verse 54

मम गर्भगतो भूत्वा विष्णो मत्पुत्रतां व्रज ॥ ततः प्रसन्नो भगवान्श्चिन्तयामास गोपते ॥

“ನನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ, ನನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗು.” ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್, ಓ ಗೋಪತೇ, ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು।

Verse 55

इत्येवं कृपया देवो निश्चित्य मनसा स्वयम्॥ गण्डकीमवदत्प्रीतः शृणु देवि वचो मम॥

ಈ ರೀತಿ ದೇವನು ಕೃಪೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗಂಡಕಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದೇವಿ, ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು.”

Verse 56

शालग्रामशिलारूपी तव गर्भगतः सदा॥ स्थास्यामि तव पुत्रत्वे भक्तानुग्रहकारणात्॥

ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲಾರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಾನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆನು. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿನ್ನ ‘ಪುತ್ರ’ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವೆನು॥

Verse 57

मत्सान्निध्यान्नदीनां त्वमतिश्रेष्ठा भविष्यसि॥ दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाच्चैवावगाहनात्॥

ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ನೀನು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗುವೆ—ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶನ, ಸ್ನಾನ, ಪಾನ ಮತ್ತು ಅವಗಾಹನದಿಂದ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುವುದು॥

Verse 58

हरिष्यसि महापापं वाङ्मनःकायसम्भवम्॥ यः स्नास्यति विधानॆन देवर्षिपितृतर्पकः॥

ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ನೀನು ನಿವಾರಿಸುವೆ. ಯಾರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವ-ಋಷಿ-ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವನೋ॥

Verse 59

तर्पयेत्स्वपितॄंश्चापि तारयित्वा दिवं नयेत्॥ स्वयं मम प्रियो भूत्वा ब्रह्मलोके गमिष्यति॥

ಅವನು ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವನು; ಅವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವನು. ತಾನೇ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು॥

Verse 60

यदि त्वय्युत्सृजेत्प्राणान् मम कर्मपरायणः॥ सोऽपि याति मम स्थानं यत्र गत्वा न शोचति॥

ನನ್ನ ವಿಧಿ-ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾದವನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಅವನೂ ನನ್ನ ಧಾಮವನ್ನು ಸೇರುವನು—ಅಲ್ಲಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಶೋಕವಿಲ್ಲ॥

Verse 61

एवं दत्त्वा वरान्देव्यै तत्रैवान्तरधीयत॥ ततः प्रभृति तिष्ठामः क्षेत्रेऽस्मिञ्छशलाञ्छन॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೇವಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ದತ್ತು ನೀಡಿ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನರಾದರು. ಆ ಕಾಲದಿಂದ, ಹೇ ಶಶಲಾಂಛನ, ನಾವು ಈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇವೆ.

Verse 62

अहं च भगवान्विष्णुर्भक्तेच्छोपात्तविग्रहः॥ एवमुक्त्वा द्विजपतिमन्वगृह्णाद्धरः प्रभुः॥

“ನಾನೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು; ಭಕ್ತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭು ಹರಿಯು ದ್ವಿಜಪತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು.

Verse 63

प्रभासयन्नुडुपतेरङ्गानि प्रममार्ज ह॥ शङ्करेण करेणापि नीरुजानि विधाय च॥

ಅವರು ನಕ್ಷತ್ರಪತಿ (ಚಂದ್ರ) ಯ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿದರು; ಶಂಕರನ ಕೈಯಿಂದಲೂ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರೋಗವಾಗಿಸಿದರು.

Verse 64

रावणेन प्रकटिता जलधारा अतिपुण्यदा॥ बाणगङ्गेति विख्याता या स्नाता चाघहारिणी॥

ರಾವಣನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಈ ಜಲಧಾರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ. ಇದು ‘ಬಾಣಗಂಗಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 65

सोमेशात्पूर्व दिग्भागे रावणस्य तपोवनम् ॥ यत्र स्थित्वा त्रिरात्रेण तपसः फलमश्रुते ॥

ಸೋಮೇಶನ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ತಪೋವನವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ನೆಲೆಸಿದರೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 66

यत्र नृत्येन देवेशस्तुष्टस्तस्मै वरं ददौ ॥ तेन रावणनृत्येन प्रख्यातो नर्त्तनाचलः ॥

ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೃತ್ಯದಿಂದ ದೇವೇಶನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ರಾವಣನ ಆ ನೃತ್ಯದಿಂದ ಆ ಪರ್ವತ ‘ನರ್ತ್ತನಾಚಲ’ (ನೃತ್ಯ-ಪರ್ವತ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 67

स्नात्वा तु बाणगङ्गायां दृष्ट्वा बाणेश्वरं प्रभुम् ॥ गङ्गास्नानफलं प्राप्य मोदते देववद्दिवि ॥

ಬಾಣಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಭು ಬಾಣೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವನು ಗಂಗಾಸ್ನಾನದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ದೇವರಂತೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 68

सालङ्कायनकोऽप्याशु क्षेत्रे तस्मिन्परं मम ॥ शालग्रামে महातीव्रमास्थितं परमं तपः ॥

ಸಾಲಂಕಾಯನನೂ ಕೂಡ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನ ಆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಾಲಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 69

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं वसुन्धरे ॥ तप्यतस्तस्य तु मुने रीश्वरेण समं सुतम् ॥

ಓ ವಸುಂಧರೇ! ನಿನಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪರಮ ಗುಹ್ಯವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಆ ಮುನಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ (ಇಂತೆ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದನು) ‘ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಸಮನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು’ ಎಂದು.

Verse 70

प्राप्यामिति परं भावं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः ॥ सुन्दरं त्वपरं रूपं धृत्वा दृष्टिसुखावहम् ॥

ಅವನ ಪರಮ ಭಾವ—‘ನಾನು (ಅಂತಹ ಪುತ್ರನನ್ನು) ಪಡೆಯುವೆನು’—ಎಂದು ತಿಳಿದು ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಆನಂದ ತರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.

Verse 71

सालङ्कायनपुत्रत्वं योगमायामुपाश्रितः ॥ प्राप्तोऽपि तं न जानाति दक्षिणं पाश्वर्मास्थितः ॥

ಯೋಗಮಾಯೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವನು ಸಾಲಙ್ಕಾಯನನ ಪುತ್ರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಆದರೂ ಬಲಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಮುನಿಯು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 72

मायायोगबलोपेतस्त्र्यक्षो वै शूलपाणिधृक् ॥ रूपवान् गुणवांश्चैव वपुषादित्यसन्निभः ॥

ಮಾಯಾ ಮತ್ತು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಅವನು ತ್ರಿನೇತ್ರನಾಗಿಯೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶೂಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದನು; ರೂಪವಂತ, ಗುಣವಂತ, ದೇಹಕಾಂತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 73

उत्तिष्ठ मुनि शार्दूल सफलस्ते मनोरथः ॥ त्वद्दक्षिणाङ्गाज्जातोऽस्मि पुत्रस्ते शाधि मां प्रभो ॥

“ಎದ್ದೇಳು, ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ; ನಿನ್ನ ಮನೋರಥ ಸಫಲವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನ ಬಲ ಅಂಗದಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ—ಪ್ರಭು, ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸು।”

Verse 74

त्वया तपः समारब्धमीश्वरेण समं सुतम् ॥ प्राप्स्यामिति ततो मह्यं सदृशोऽन्यो न कश्चन ॥

“‘ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು’ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಸಮಾನ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ।”

Verse 75

विचार्येति तवाहं वै जातोऽस्मि स्वयमेव च ॥ तपसाराधयन् देवं शङ्खचक्रगदाधरम्

“ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ ನಾನು ಸ್ವಯಮೇವ ನಿನಗೆ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ದೇವರನ್ನು ನಾನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದೇನೆ।”

Verse 76

प्राप्तोऽसि परमां सिद्धिं त्वत्पुत्रोऽहं यतः स्थितः ॥ श्रुत्वा तन्नन्दिनो वाक्यं प्रहृष्टवदनो मुनिः

ನೀನು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಂದಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಯ ಮುಖ ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.

Verse 77

विस्मितस्तु तदोवाच कथं नाद्यापि मे हरिः ॥ दृग्गोचरत्‍वमायाति जातं चेत्तपसः फलम्

ವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿ ಅವನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಉಂಟಾದರೆ, ಹರಿ ಇನ್ನೂ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಏಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ?

Verse 78

यावत्तं न समीक्षिष्ये तावन्न विरतं तपः ॥ अहमत्रैव वत्स्यामि यावदच्युतदर्शनम्

ನಾನು ಅವನನ್ನು ನೋಡುವವರೆಗೆ ನನ್ನ ತಪಸ್ಸು ನಿಲ್ಲದು. ಅಚ್ಯುತನ ದರ್ಶನವಾಗುವವರೆಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುವೆನು.

Verse 79

त्वमपि योगेन मथुरां व्रज सत्वरम् ॥ मदाश्रमे तत्र पुण्ये धनं गोव्रजसङ्कुलम्

ನೀನು ಕೂಡ ಯೋಗಬಲದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಥುರೆಗೆ ಹೋಗು. ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪುಣ್ಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧನವಿದೆ; ಆ ಸ್ಥಳ ಗೋವ್ರಜದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.

Verse 80

अमुष्यायणमादाय शीघ्रमत्र समानय

ಅಮುಷ್ಯಾಯಣನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತರು.

Verse 81

ततस्त्वाज्ञां समादाय नन्दी सत्वरमाव्रजत् ॥ गत्वा च मथुरां तस्य ऋषेराश्रममीक्ष्य च

ಆಮೇಲೆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಂದಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಟನು. ಮಥುರೆಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಮುಂದುವರಿದನು.

Verse 82

सालङ्कायनशिष्योऽपि अमुष्यायणसंज्ञितः ॥ सर्वत्र कुशलं साधो प्रभावात्तु गुरोर्मम

ನಾನೂ ಸಾಲಂಕಾಯನರ ಶಿಷ್ಯನು; ನನ್ನ ಹೆಸರು ಅಮುಷ್ಯಾಯಣ. ಹೇ ಸಾಧುವೇ, ನನ್ನ ಗುರುವಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದೆ.

Verse 83

गुरोश्च कुशलं ब्रूहि कुत्रास्ते स तपोधनः ॥ भवान् कुतः समायातः किमत्रागमकारणम्

ಗುರುವಿನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನೂ ಹೇಳು—ಆ ತಪೋಧನನು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ನೀನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾರಣವೇನು?

Verse 84

तन्मे विस्तरतो ब्रूहि अर्घ्यश्चैवोपगृह्यताम् ॥ इत्युक्तः सोऽर्घ्यमादाय विश्रम्य च ततो गुरोः

ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು; ಈ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಗುರುವಿನ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 85

वृत्तान्तं कथयामास त्वागमस्य च कारणम् ॥ ततस्तेनैव सहितो गोधनं तत्प्रगृह्य च ॥

ಅವನು ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಆಗಮನದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಧಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಟನು.

Verse 86

दिनैः कतिपयैश्चैव गण्डकीतीरमाश्रितः ॥ शनैरुत्तीर्य च ततस्त्रिवेणीं प्राप्य हर्षितः ॥

ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಅವನು ಗಂಡಕೀ ನದಿತೀರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದನು; ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದಾಟಿ ತ್ರಿವೇಣಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಹರ್ಷಿತನಾದನು।

Verse 87

देविका नाम देवानां प्रभावाच्च तपस्यताम् ॥ नियमार्थं समुद्भूता गण्डक्याः मिलिता शुभा ॥

ದೇವಿಕಾ ಎಂಬ ನದಿ ದೇವರುಗಳೂ ತಪಸ್ವಿಗಳೂ ಇರುವ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿಯಮಾಚರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಶುಭವಾಗಿ ಗಂಡಕಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು।

Verse 88

आश्रमादपरा चासीत्त्पुलस्त्यपुलहाश्रमात् ॥ गण्डक्या मिलिता सापि त्रिवेणी गण्डकीत्यभूत् ॥

ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಪುಲಹರ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಧಾರೆ ಇತ್ತು; ಅದು ಸಹ ಗಂಡಕಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಆ ತ್ರಿವೇಣಿ ‘ಗಂಡಕೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು।

Verse 89

कामिकं तन्महातीर्थं पितॄणामतिवल्लभम् ॥ तत्र स्थितं महालिङ्गं त्रिजलेश्वरसंज्ञितम् ॥

ಆ ಮಹಾತೀರ್ಥ ‘ಕಾಮಿಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಅಲ್ಲಿ ‘ತ್ರಿಜಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಹಾಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 90

मुक्तिभुक्तिप्रदं देवि दर्शनादघनाशनम् ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ಇದು ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭೋಗ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 91

वेणीमाधवनाम्ना अपि यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः ॥ गङ्गा च यमुना चैव सरस्वत्यपरा नदी ॥

‘ವೇಣೀಮಾಧವ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣು ನೆಲೆಸಿರುವನು—ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ನದಿ ಸರಸ್ವತಿ ಇವೆ.

Verse 92

सर्वेषां चैव देवानामृषीणां सरसामपि ॥ सर्वेषां चैव तीर्थानां समाजस्तत्र मे श्रुतः ॥

ನಾನು ಕೇಳಿದಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ, ಋಷಿಗಳ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಗಳ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಮಾವೇಶವಿದೆ.

Verse 93

यत्राप्लुता दिवं यान्ति मृता मुक्तिं प्रयान्ति च ॥ तीर्थराज इति ख्यातं तत्तीर्थं केशवप्रियम् ॥

ಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದವರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ—ಆ ತೀರ್ಥವು ‘ತೀರ್ಥರಾಜ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ, ಕೇಶವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು.

Verse 94

सैव त्रिवेणी विख्याता किमपूर्वां प्रशंससि ॥ एतद्गुह्यतमं प्रोक्तं त्वया विष्णो न संशयः ॥

ಅದೇ ತ್ರಿವೇಣಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ—ಹಾಗಾದರೆ ನೀನು ಅದನ್ನು ಅಪೂರ್ವವೆಂದು ಏಕೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತೀಯ? ಓ ವಿಷ್ಣು, ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು ನೀನೇ ಹೇಳಿದ್ದೀ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 95

तत्कथ्यतां महाभाग लोकानां हितकाम्यया ॥ मय्यनुक्रोशबुद्ध्या च कृपां कुरु दयानिधे ॥

ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಅದನ್ನು ಹೇಳಿರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣಾಭಾವದಿಂದ ಕೃಪೆ ತೋರಿರಿ, ಓ ದಯಾನಿಧಿ.

Verse 96

श्रीवराह उवाच ॥ शृणुष्व देवि भद्रं ते यद्गुह्यं परि पृच्छसि ॥ अत्र ते कीर्तयिष्यामि सेतिहासां कथां शुभाम् ॥

ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಿ, ಕೇಳು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನೀನು ಕೇಳುವ ಆ ಗುಹ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು, ಇತಿಹಾಸಸಹಿತವಾದ ಈ ಶುಭ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 97

पुरा विष्णुस्तपस्तेपे लोकानां हितकाम्यया ॥ हिमालये गिरौ रम्ये देवतागणसेविते ॥

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾದ ರಮ್ಯ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.

Verse 98

ततो बहुतिथे काले याते सति तपस्यतः ॥ तीव्रं तेजः प्रादुरासीद्येन लोकाश्चराचराः ॥

ನಂತರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಒಂದು ತೀವ್ರ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು; ಅದರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಚರಾಚರ ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದವು.

Verse 99

तस्योष्मणा समुद्भूतः स्वेदपूरस्तु गण्डयोः ॥ तेन जाता धुनी दिव्या लोकानामघहारिणी ॥

ಅವನ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಅವನ ಗಂಡಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೆವರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಯಿತು; ಅದರಿಂದ ಲೋಕಗಳ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವ ದಿವ್ಯ ನದೀಧಾರೆ ಜನಿಸಿತು.

Verse 100

देवाः सर्वे ततो जग्मुर्ब्रह्माणं प्रति चोत्सुकाः ॥ पप्रच्छुः प्रभवं तस्य प्रणम्य च पुनःपुनः ॥

ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಆ (ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಯ) ಉದ್ಭವವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

Verse 101

ब्रह्मापि हि न जानाति मोहितस्तस्य मायया ॥ ततो देवैः समं ब्रह्मा शङ्करं प्रत्युपस्थितः ॥

ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಅದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಉಪಸ್ಥಿತರಾದನು.

Verse 102

तं दृष्ट्वा सहसा देवैः समेतं प्रत्युपस्थितम् ॥ पप्रच्छ तं महादेवस्तदामनकारणम् ॥

ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಚಾನಕವಾಗಿ ಬಂದು ಎದುರು ನಿಂತ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾದೇವನು ಅವನ ಆಗಮನದ ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 103

ब्रह्मा तं च महादेवं पप्रच्छ प्रणतः स्थितः ॥ अत्यद्भुतं महत्तेजश्चाद्भुतं किं महेश्वर ॥

ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ನಿಂತು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು—“ಅತಿಯಾದ ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಹಾತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ; ಮಹೇಶ್ವರನೇ, ಇದು ಯಾವ ಅದ್ಭುತ?”

Verse 104

येन प्रत्याहता क्ष्मा असौ जगद्व्यतिकरावहा ॥ किन्नु स्यात्कथमेतेत्स्यात्कश्चास्य प्रभवो विभो ॥

ಇದರಿಂದ ಈ ಭೂಮಿ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ—ಇದು ಏನಾಗಿರಬಹುದು, ಇದು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದರ ಮೂಲವೇನು, ಓ ವಿಭೋ?

Verse 105

शिवः क्षणं ततो ध्यात्वा ब्रह्माद्यान् प्रत्युवाच ह ।। महसोऽस्य समुत्पत्तिं महतो दर्शयामि वः ॥

ಶಿವನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ಈ ಮಹಾತೇಜಸ್ಸಿನ ಉದ್ಭವವನ್ನೂ ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿಮಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 106

जगाम देवसहितः सोमः सहगणः प्रभुः ।। यत्रास्ते भगवान् विष्णुर्महता तपसान्वितः ॥

ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭು ಸೋಮನು, ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಇರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 107

उवाच परमप्रीतस्तदा शम्भुः स्मयन्निव ।। तपस्यसि किमिच्छन्तस्त्वं कर्ता जगतां प्रभुः ॥

ಆಗ ಪರಮಪ್ರೀತನಾದ ಶಂಭು ನಗುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು—‘ಜಗತ್ಕರ್ತನಾದ ಜಗದೀಶ್ವರನೇ, ಯಾವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನೀನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತೀ?’

Verse 108

सर्वाधारोऽखिलाध्यक्षस्तत्किं यत्तव दुर्लभम् ।। एवमुक्तः प्रत्युवाच प्रणम्य जगतां प्रभुः ॥

ನೀನು ಸರ್ವಾಧಾರ, ಅಖಿಲಾಧ್ಯಕ್ಷ; ನಿನಗೆ ದುರ್ಲಭವೆಂದೇನು? ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಜಗದೀಶ್ವರನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 109

त्वद्दर्शनममनुप्राप्य कृतार्थोऽस्मि जगत्पते ।

ಹೇ ಜಗತ್ಪತೇ! ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ನಾನು ಕೃತಾರ್ಥನಾದೆನು।

Verse 110

शिव उवाच ।। मुक्तिक्षेत्रमिदं देव दर्शनादेव मुक्तिदम् ।। गण्डस्वेदोद्भवा यत्र गण्डकी सरितां वरा ॥

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಾ! ಇದು ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರ; ಇದರ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಂಡ (ಗಲ್ಲ)ದ ಸ್ವೇದದಿಂದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗಂಡಕೀ ಉದ್ಭವಿಸಿತು।

Verse 111

भविष्यति न सन्देहो यस्या गर्भे भविष्यति ।। त्वयि स्थिते जगन्नाथे तव सान्निध्यकारणात् ॥

ಅವಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾದುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ಹೇ ಜಗನ್ನಾಥ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೇ ಅದರ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

Verse 112

अहं ब्रह्मा च देवाश्च ऋषिभिः सह केशव ।। सर्वे वेदाश्च यज्ञाश्च सर्वतीर्थानि चाप्युत ॥

ಹೇ ಕೇಶವ, ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ದೇವತೆಗಳು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ—ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳೂ ಸಹ, ಹೇ ಅಚ್ಯುತ—ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಮವಾಯಗೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

Verse 113

वसिष्यामः सदैवात्र गण्डक्यां जगतां पते ।। कार्त्तिकं सकलं मासं यः स्नास्यति नरः प्रभो ॥

ಹೇ ಜಗತಾಂ ಪತೇ, ನಾವು ಗಂಡಕೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸುವೆವು. ಹೇ ಪ್ರಭು, ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಮಾಸವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನು, …

Verse 114

सर्वपापविनिर्मुक्तो मुक्तिभागी न संशयः ।। तीर्थानां परमं तीर्थं मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥

ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷದ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಇದು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ತೀರ್ಥ, ಮಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮಂಗಳ.

Verse 115

यत्र स्नानेन लभ्येत गङ्गास्नानफलं नरैः ॥ स्मरणाद्दर्शनात्स्पर्शान्निष्पापो जायते नरः

ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಗಂಗಾಸ್ನಾನದ ಫಲ ದೊರಕುತ್ತದೋ; ಅದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ, ನೋಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪರಹಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 116

यस्यास्त्समतां कन्या लभेद्गङ्गां विना नदीम् ॥ यत्र सा परमा पुण्या गण्डकी भुक्तिमुक्तिदा

ಗಂಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ನದಿ ಕನ್ಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು? ಎಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಮಯಿ ಗಂಡಕೀ ಇರುವಳೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಎರಡನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ।

Verse 117

अपरा देविका नाम्ना गण्डक्या सह संगता ॥ पुलस्त्यपुलहौ पूर्वं तेपाते परमं तपः

‘ದೇವಿಕಾ’ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ನದಿ ಗಂಡಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮವಾಗುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಪುಲಹರು ಅಲ್ಲಿ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು।

Verse 118

ततोऽभूद्ब्रह्मतनया पुण्या सा सरितां वरा ॥ गण्डक्या यत्र मिलिता ब्रह्मपुत्री यशस्विनी

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರಿಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಪುಣ್ಯ ನದಿ—ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಎಲ್ಲಿ ಆ ಯಶಸ್ವಿನಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಿ’ ಗಂಡಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾಳೋ, ಆ ಸ್ಥಳ ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 119

त्रिवेणी सा महापुण्या देवानामपि दुर्लभा ॥ धरे जानीहि तत्क्षेत्रं योजनं परमार्च्छितम्

ಆ ತ್ರಿವೇಣಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯಮಯಿ; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭ. ಹೇ ಧರೆ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಒಂದು ಯೋಜನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ, ಪರಮಾರ್ಚಿತವೆಂದು ತಿಳಿ।

Verse 120

पुरा वेदनिधेः पुत्रौ जयो विजय एव च ॥ यजनाय गतौ राज्ञा वृत्तौ तौ कर्दमात्मजौ

ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇದನಿಧಿಯ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು—ಜಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ—ಯಜ್ಞಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದರು; ಕರ್ಧಮನ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದನು।

Verse 121

तृणबिन्दोः सुतौ पापौ जातौ दृष्ट्यैव सुव्रतौ ॥ यज्ञविद्यासुनिपुणौ वेदवेदाङ्गपारगौ

ಹೇ ಸುವ್ರತ! ತೃಣಬಿಂದುನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ‘ಪಾಪಿಗಳು’ ಎಂದು ಜನಿಸಿದರು; ಆದರೂ ಅವರು ಯಜ್ಞವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣರು, ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರು ಆಗಿದ್ದರು.

Verse 122

पूजयन्तौ हरिं भक्त्या तन्निष्ठेन्द्रियमाणसौ ॥ ययोः पूजयतोर्नित्यं सान्निध्यं किल केशवः

ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಮನಸ್ಸೂ ಆ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದವು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಪೂಜಕರಿಗೆ ಕೇಶವನು ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 123

ददाति पूजावसरे भक्त्या किल वशीकृतः ॥ मरुत्तेन कदाचित्तावाहूतौ कुशलौ द्विजौ

ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾನೋ ವಶೀಭೂತನಾಗಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ಮರುತ್ತನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಕುಶಲ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು.

Verse 124

राज्ञा समाप्तयज्ञेन पूजयित्वा पुरस्कृतौ ॥ दक्षिणाभिस्तोषयित्वा विसृष्टौ गृह मागतौ

ರಾಜನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದನು. ದಕ್ಷಿಣೆಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ಅವರನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರು ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದರು.

Verse 125

विभागं कर्त्तुमारब्धौ पस्पर्द्धाते परस्परम् ॥ समो विभागः कर्त्तव्य इति ज्येष्ठोऽभ्यभाषत ॥

ವಿಭಾಗ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ವಾದಿಸಿದರು. ಆಗ ಹಿರಿಯನು, “ಸಮಾನ ವಿಭಾಗವೇ ಮಾಡಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 126

विजयश्चाब्रवीच्चैनं येन लब्धं हि तस्य तत् ॥ जयोऽब्रवीदसामर्थ्यं मन्वानो मां ब्रवीषि किम् ॥

ವಿಜಯನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಇದು ನಿಜವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೇ ಸೇರಿದೆ.” ಜಯನು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನನ್ನು ಅಸಮರ್ಥನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ನನ್ನೊಡನೆ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೀಯಾ?”

Verse 127

गजो भव मदान्धस्त्वं यो मामेवं प्रभाषसे ॥ एवं तौ ग्राहमातङ्गावभूतां शापतः पृथक् ॥

“ನನ್ನೊಡನೆ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ನೀನು ಮದದಿಂದ ಅಂಧನಾದ ಆನೆಯಾಗು!” ಎಂದು ಶಪಿಸಿದನು. ಆ ಶಾಪದಿಂದ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ—ಒಬ್ಬನು ಗ್ರಾಹ (ಮೊಸಳೆ), ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಆನೆ—ಆದರು.

Verse 128

गण्डक्यामेव सञ्जातो ग्राहः पूर्वस्मृतिर्द्विजः ॥ त्रिवेणीक्षेत्रमध्ये तु जयोऽभूद्वै महान्गजः ॥

ಗಂಡಕೀ ನದಿಯಲ್ಲೇ ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹ ಜನ್ಮಿಸಿದನು—ಪೂರ್ವಸ್ಮೃತಿಯುಳ್ಳ ದ್ವಿಜನು. ಮತ್ತು ತ್ರಿವೇಣೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಹಾಗಜವಾಯಿತು.

Verse 129

करिशावैर्गजीभिश्च क्रीडमानो वने वसन् ॥ बहून्यब्दसहस्राणि व्यतीतानि तयोस्तदा ॥

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಆ ಆನೆ ಕಿರಿಯ ಆನೆಗಳೂ ಆನೆಹೆಣ್ಣುಗಳೂ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯಿತು.

Verse 130

वने विहरतोर् भूमे शापमोहितयोः सतोः ॥ कदाचित्स गजः स्नातुं करेणु गणसंवृतः ॥

ಓ ಭೂಮಿಯೇ, ಶಾಪದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಅವರುಿಬ್ಬರೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಆ ಆನೆ ಆನೆಹೆಣ್ಣುಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು.

Verse 131

ततः पिण्डारके गता मम क्षेत्रे वसुन्धरे ॥

ನಂತರ, ಓ ವಸುಂಧರೇ! ನನ್ನ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪಿಂಡಾರಕ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಅವರು ಹೋದರು।

Verse 132

लोहर्गले ततो गत्वा सहस्रं चैव तिष्ठति ॥

ಅಲ್ಲಿಂದ ಲೋಹರ್ಗಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಂಗಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 133

धरण्युवाच ॥ प्रयागे या त्रिवेणीति यत्र देवो महेश्वरः ॥ शूलटङ्क इति ख्यातः सोमेश इति चापरः ॥

ಧರಣಿ ಹೇಳಿದರು— ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿರುವ ‘ತ್ರಿವೇಣಿ’ ಎಂಬ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ‘ಶೂಲಟಂಕ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ನಾಮವಾಗಿ ‘ಸೋಮೇಶ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 134

महर्लोकादयः सर्वे विस्मिताः सर्वतो दिशम् ॥ तस्य प्रभवमिच्छन्तो ज्ञातुं नेशुः कथंचन ॥

ಮಹರ್ಲೋಕಾದಿ ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು; ಅದರ ಉದ್ಭವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಿದರೂ, ಯಾವುದೆ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ।

Verse 135

यत्र सृष्टिविधानार्थं कृत्वाश्रमपदं पृथक् ॥ सृष्टेर्विधानसामर्थ्यं यत्र लब्धं ततः परम् ॥

ಸೃಷ್ಟಿವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತೋ; ಮತ್ತು ನಂತರ ಎಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ-ವಿಧಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರೋ.

Verse 136

न ददासि गृहीत्वा यत्तस्माद्ग्राहत्वमाप्नुहि ॥ विजयोऽप्यब्रवीन्नूनमन्धीभूतोऽति किं धनैः ॥

ನೀನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಗ್ರಹಣ’ ಎಂಬ ಬಂಧನವನ್ನು ಪಡೆಯು. ವಿಜಯನೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—ಅತಿಯಾಗಿ ಅಂಧನಾದರೆ ಧನದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

Verse 137

तत्त्वानि पीडितान्यासन्ननेकानि क्षयं ययुः ॥ ततो जलेश्वरॊ राजा भगवन्तं व्यजिज्ञपत् ॥

ಅನೇಕ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಹೋದವು. ಆಗ ಜಲೇಶ್ವರ ರಾಜನು ಭಗವಂತನನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 138

तत्र स्नानेन तेजस्वी सूर्यलोके महीयते ॥ यदि प्राणैर्वियुज्येत मम लोके महीयते ॥

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದರಿಂದ ತೇಜಸ್ವಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೂರ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವಿಯೋಗವಾದರೆ, ನನ್ನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 139

एतत्त्रैधारिकं तीर्थं त्रिजटाभ्यः समुत्थितम् ॥ यत्र शम्भुः स्थितः साक्षान्महायोगी महेश्वरः ॥

ಈ ತ್ರೈಧಾರಿಕ ತೀರ್ಥವು ತ್ರಿಜಟೆಗಳಿಂದ (ಮೂರು ಜಟೆಗಳಿಂದ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಯೋಗಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಂಭು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 140

तत्राथ मुञ्चते प्राणाञ्छिवभक्तिपरायणः ॥ यक्षलोकमतिग्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತಿಗೆ ಪರಾಯಣನಾದವನು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಯಕ್ಷಲೋಕವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ನನ್ನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 141

सोम उवाच ॥ शिवं सौम्यं उमाकान्तं भक्तानुग्रहकातरम् ॥ नतोऽस्मि पञ्चवदनं नीलकण्ठं त्रिलोचनम् ॥

ಸೋಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸೌಮ್ಯನಾದ, ಉಮಾಕಾಂತನಾದ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು ಕಾತರನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಪಂಚವದನ, ನೀಲಕಂಠ, ತ್ರಿನೇತ್ರನಾದ ಅವನಿಗೆ ವಂದನೆ.

Verse 142

ममैवान्या परा मूर्त्तिस्तं शशाङ्क न संशयः ॥ एतल्लिङ्गार्च्छकानां च भक्तानां मम सर्वदा ॥

ಓ ಶಶಾಂಕ, ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ—ಅದು ನನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು, ಪರಮ ಮೂರ್ತಿಯೇ. ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ ಮಾಡುವವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ನನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಇದು ಸದಾ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ.

Verse 143

दिव्यवर्षशतं तेपे विष्णुं चिन्तयती तदा ॥ ततः साक्षाज्जगन्नाथो हरिर्भक्तजनप्रियः ॥

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ನೂರು ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ನಂತರ ಭಕ್ತಜನಪ್ರಿಯ ಜಗನ್ನಾಥ ಹರಿ ಸాక్షಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

Verse 144

प्रकृतैस्त्रिगुणैरस्मिन्सृज्यमानेऽपि नान्यथा ॥ सान्निध्यमात्रतो देव त्वयि स्फुरति कारणे ॥

ಈ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲ. ಓ ದೇವಾ, ಕೇವಲ ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಕಾರಣತತ್ತ್ವವು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 145

किं याचितं निम्नगया नित्यं मत्सङ्गलुब्धया ॥ दास्यामि याचितं येन लोकानां भवमोक्षणम् ॥

ನಿತ್ಯವೂ ನನ್ನ ಸಂಗವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಿಮ್ನಗಾ ನದಿ ಏನು ಯಾಚಿಸಿದೆ? ಜನರಿಗೆ ಭವಬಂಧನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ದೊರಕುವಂತೆ, ಕೇಳಿದುದನ್ನೇ ನಾನು ನೀಡುವೆನು.

Verse 146

पश्यतस्तस्य तु विधोस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ सोमेशाद्दक्षिणे भागे बाणेनाद्रिं विभिद्य वै ॥

ಅವನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ವಿಧು-ಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಭು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ನಂತರ ಸೋಮೇಶನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.

Verse 147

स तं न ज्ञायते जातं ममैवाराधने स्थितः ॥ अथ नन्दी प्रहस्याह महादेवाज्ञया मुनिम् ॥

ಅವನು ನನ್ನದೇ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನನ್ನು ಬಂದವನು/ಉತ್ಪನ್ನನಾದವನು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ನಂದಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಹಾದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಮುನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 148

दृष्ट्वामुष्यायनं तत्र पृष्ट्वा नाम तमप्युत ॥ गृहे वित्ते च कुशलमपृच्छद्गोधनेषु च ॥

ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಗಮನವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಕೇಳಿ, ಅವನ ಕುಶಲಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು—ಮನೆ, ಧನಸಂಪತ್ತು, ಹಾಗೆಯೇ ಗೋಸಂಪತ್ತು/ಪಶುಧನಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ.

Verse 149

त्रिवेणीमभितो यातोऽवगाहनपरायणः ॥ सिञ्चन्करेणूस्ताभिश्च सिच्यमानो जलं पिबन् ॥

ಅವನು ತ್ರಿವೇಣಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಹೋದನು, ಅವಗಾಹನ-ಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ. ಅವನು ಆ ಹೆಣ್ಣು ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಅವುಗಳಿಂದಲೂ ಸಿಂಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 150

स्वयं च पाययंस् ताश्च चिक्रिड प्रीतमानसः ॥ एवं संक्रीडतस्तत्र दैवयोगेन तस्य हि ॥

ಅವನು ತಾನೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸಿ, ಪ್ರೀತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕ್ರೀಡಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವನಿಗೆ ದೈವಯೋಗದಿಂದ (ಮುಂದಿನ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು).

Verse 151

ग्राहः सम्प्रेरितः पूर्वं वैरयोगमनुस्मरन् ॥ जग्राह सुदृढं पादं गजोऽपि च विषाणतः ॥

ಪೂರ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ವೈರಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ ಗ್ರಾಹ (ಮೊಸಳೆ) ಗಜದ ಪಾದವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದನು; ಗಜವೂ ತನ್ನ ದಂತದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆಘಾತ ಮಾಡಿದನು।

Verse 152

ग्राहं विव्याध सोऽप्येनमाकर्षयत तज्जले ॥ तयोऱ्युद्धं समभवदनेकाब्दं विकर्षणैः ॥

ಗಜನು ಗ್ರಾಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅದು ಅವನನ್ನು ಅದೇ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಎಳೆದಿತು. ಪರಸ್ಪರ ಎಳೆತ-ಎದುರೆಳೆತಗಳಿಂದ ಅವರ ಯುದ್ಧವು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು।

Verse 153

आकर्षणैश्च बहुभिर्दन्तभेदैः परस्परम् ॥ प्रयुध्यतस्तयोरेवं मत्सरग्रस्तयोः सतॊः ॥

ಅನೇಕ ಎಳೆತಗಳೂ ಪರಸ್ಪರ ದಂತಾಘಾತಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತ, ಅಸೂಯೆ-ದ್ವೇಷದಿಂದ ಗ್ರಸ್ತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಹೀಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 154

तेन विज्ञापितो देवो भगवान्भक्तवत्सलः ॥ सुदर्शनॆन चक्रेण ग्राहास्यं समपाटयत् ॥

ಅವನಿಂದ ವಿನಂತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಗವಾನ್ ದೇವರು ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಗ್ರಾಹದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಚೀರಿದನು।

Verse 155

क्षिप्तं पुनः पुनस्तत्तु शिलाः सङ्घट्टयद्धरे ॥ सङ्घट्टनात्तु चक्रस्य शिलाश्चक्रेण लाञ्छिताः ॥

ಮರುಮರು ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಶಿಲೆಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದವು; ಚಕ್ರದ ಸಂಘಟ್ಟನೆಯಿಂದ ಆ ಶಿಲೆಗಳು ಚಕ್ರಚಿಹ್ನದಿಂದ ಲಾಂಛಿತವಾದವು।

Verse 156

बाहुल्येन बभूवुर्हि तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ वज्रकीटैश्च ज्ञातानि सन्ततानि विलोकय ॥

ನಿಜವಾಗಿ ನನ್ನ ಆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದರು. ವಜ್ರಕೀಟ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರ ನಿರಂತರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನೋಡು.

Verse 157

न सन्देहस्त्वया कार्यस्त्रिवेणीं प्रति सुन्दरी ॥ त्रिवेणिक्षेत्रमहिमा एवं ते परिकीर्तितः ॥

ಓ ಸುಂದರಿ, ತ್ರಿವೇಣಿಯ ಕುರಿತು ನೀನು ಸಂಶಯಪಡಬಾರದು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತ್ರಿವೇಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆ ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 158

यदा च भरतो राजा पुलस्त्यस्याश्रमान्तिके ॥ स्थित्वा पर्यचरद्विष्णुं त्रिजलेशमपूजयत् ॥

ಮತ್ತು ರಾಜ ಭರತನು ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ‘ತ್ರಿಜಲೇಶ’—ಮೂರು ಜಲಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಎಂದು ಪೂಜಿಸಿದನು.

Verse 159

ततःप्रभृति तस्यासीद्भरतेनारतिः स्फुटम् ॥ पुनश्च मृगदेहान्ते जडः स भरतोऽभवत् ॥

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಭರತನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಮೃಗದೇಹದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮೃಗಜನ್ಮದ ನಂತರ) ಆ ಭರತನು ಜಡಬುದ್ಧಿಯವನಾದನು.

Verse 160

तैनैव पूजितो यस्माज्जलेश्वर इति स्मृतः ॥ यस्य सम्पूजनाद्भक्त्या योगसिद्धिः प्रजायते ॥

ಅವನು (ಭರತನು) ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ‘ಜಲೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 161

शालग्रামে परे क्षेत्रे यदाहं सुभगे स्थितः ॥ तत्र ज्ञात्वा जलेशेन स्तुतोऽहं वसुधे महि ॥

ಓ ಸುಭಗೆ! ನಾನು ಶಾಲಗ್ರಾಮದ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಜಲೇಶನು, ಓ ವಸುಧೆ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 162

ततो भक्तकृपावेशात्क्षिप्तवांस्तत्सुदर्शनम् ॥ प्रथमं पतितं यत्र तत्र तीर्थं ततोऽभवत् ॥

ನಂತರ ಭಕ್ತನ ಮೇಲಿನ ಕೃಪಾವೇಶದಿಂದ ಅವನು ಆ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಎಸೆದನು; ಅದು ಮೊದಲಾಗಿ ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ತಕ್ಷಣ ತೀರ್ಥವಾಯಿತು।

Verse 163

भक्तसंरक्षणार्थाय मयाज्ञप्तं सुदर्शनम् ॥ यत्र यत्र भ्रमति तत्तत्र तत्राङ्किताः शिलाः ॥

ಭಕ್ತರ ಸಂರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನನ್ನಿಂದ ಸುದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅದು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೆ ತಿರುಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಲ್ಲೆ ಕಲ್ಲುಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 164

एवं तद्वै भ्रमाक्षिप्तं सर्वं चकमयं त्वभूत् ॥ ततः स पञ्चरात्राणि स्थित्वा वै विधिपूर्वकम् ॥

ಹೀಗೆ ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ (ಚಕ್ರ)ದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಚಕ್ರಮಯವಾಯಿತು; ನಂತರ ಅವನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಐದು ರಾತ್ರಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು।

Verse 165

गोधनान्यग्रतः कृत्वा हरिक्षेत्रं जगाम ह ॥ हरिणाधिष्ठितं क्षेत्रं पूजनीयं ततः स्मृतम् ॥

ಗೋಧಾನವನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನು ಹರಿಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಹರಿಯಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂಜ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।

Verse 166

शालग्रामस्वरूपेण मया यत्र स्थितं स्वयम् ॥ स्वभक्तानां विशेषेण परमानन्ददायकम् ॥

ನಾನು ಸ್ವಯಂ ಶಾಲಗ್ರಾಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆನೋ, ಆ ಸ್ಥಳವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ನೀಡುವುದು.

Verse 167

यदा नन्दी शूलपाणिर्गोधनेन पुरस्कृतः ॥ स्थितवांस्तद्दिनादेतत्ख्यातं हरिहरप्रभम् ॥

ನಂದೀ—ಶೂಲಪಾಣಿ—ಗೋವಿನ ಹಿಂಡನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ, ಆ ದಿನದಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳ ‘ಹರಿಹರಪ್ರಭ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು.

Verse 168

देवानामाटनाच्चैव देवाट इति संज्ञितम् ॥ तस्य देवस्य महिमा केन वक्तुं हि शक्यते ॥

ದೇವತೆಗಳ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಣೆಯಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ‘ದೇವಾಟ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ; ಆ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು?

Verse 169

स शूलपाणिर्देवेशो भक्ताभयविधायकः ॥ मुनिभिर्देवगन्धर्वैः सेव्यतेऽचिन्त्यशक्तिमान् ॥

ಆ ಶೂಲಪಾಣಿ ದೇವೇಶನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವವನು; ಅಚಿಂತ್ಯಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅವನನ್ನು ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಗಂಧರ್ವರು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 170

तस्मिन्स्थाने महादेवः सालङ्कायनकस्य हि ॥ पुत्रत्वं नन्दिरूपेण प्राप्तः साक्षाच्छिवः प्रभुः ॥

ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನು—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವಪ್ರಭು—ನಂದೀರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಾಲಂಕಾಯನಕನ ಪುತ್ರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 171

स्वयं चैव महायोगी योगसिद्धिविधायकः ॥ आस्थितः परमं पीठं तीर्थे चैव त्रिधारके ॥

ಅವನೇ ಮಹಾಯೋಗಿ, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ದಾನಿಸುವವನು; ತ್ರಿಧಾರಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪೀಠವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಆಸೀನನಾದನು।

Verse 172

त्रिजटाभ्योऽभवन्धारा स्तिस्रो वै परमाद्भुताः ॥ गङ्गा च यमुना चैव पुण्या चैव सरस्वती ॥

ಮೂರು ಜಟೆಗಳಿಂದ ಮೂರು ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ಧಾರೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು—ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಸರಸ್ವತಿ।

Verse 173

शालग्रामाभिधे क्षेत्रे हरिशीलनतत्परः ॥ दिशञ्ज्ञानं स्वभक्तानां संसाराद्येन मुच्यते ॥

ಶಾಲಗ್ರಾಮವೆಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರಿಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 174

तीर्थे त्रिधारे यः स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ महायोगिनमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत् ॥

ತ್ರಿಧಾರಾ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃ-ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ ಮಹಾಯೋಗಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿದವನು ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಭಾಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 175

तस्यैव पूर्वदिग्भागे हंसतीर्थमिति स्मृतम् ॥ तत्रैकं कौतुकं वृत्तं तच्छृणुष्व महत्तरम् ॥

ಅದೇ ಸ್ಥಳದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಹಂಸತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು—ಇನ್ನೂ ಮಹತ್ತರವಾದುದನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 176

कदाचिच्छिवरात्र्यां तु भक्तैः पूजामहोत्सवे ॥ नैवेद्यैर्विविधैः सृष्टैः पूजयित्वा तु योगिनम् ॥

ಒಮ್ಮೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ನಡೆಸಿದ ಮಹಾಪೂಜೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ, ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಆ ಯೋಗಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು।

Verse 177

तत्र काकाः समुत्पेतुरन्ने तस्मिन्बुभुक्षिताः ॥ गृहीत्वान्नं तु तत्काकस्तेन चोड्डीय निर्गतः ॥

ಅಲ್ಲಿ ಹಸಿದ ಕಾಗೆಗಳು ಆ ಅನ್ನದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. ಒಂದು ಕಾಗೆ ಆ ಅನ್ನವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅದೊಂದಿಗೇ ಹಾರಿ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು।

Verse 178

तद्गृहीतुं परः काकः स्तेनायुध्यत चाम्बरे ॥ तावुभौ युध्यमानौ तु कुण्डे तस्मिन्निपेततुः ॥

ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆ ಕಳ್ಳ ಕಾಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿತು. ಹೋರಾಡುತ್ತಿರಲು ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಆ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು।

Verse 179

तत्र हंसौ ततो भूत्वा निर्गतौ चन्द्रवर्चसौ ॥ तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र ये मिलिता जनाः ॥

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಹಂಸಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತರಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಹೊರಬಂದರು. ಆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಜನರು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು।

Verse 180

हंसतीर्थमिति प्रोचुस्ततःप्रभृति सत्तमे ॥ ततः प्रभृति तत्तीर्थं हंसतीर्थमिति स्मृतम् ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಸತ್ತಮ, ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಅವರು ಅದನ್ನು ‘ಹಂಸತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು; ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಆ ತೀರ್ಥವು ‘ಹಂಸತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 181

पूर्वं यक्षकृतं तत्तु यक्षतीर्थमिति स्मृतम् ॥ तत्र स्नातो नरः शुद्धो यक्षलोके महीयते ॥

ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಯಕ್ಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ‘ಯಕ್ಷತೀರ್ಥ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಯಕ್ಷಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 182

एवं प्रभावं तत्तीर्थं महायोगिप्रभावतः ॥ अहं शिवश्च लोकानामनुग्रहपरायणौ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ಮಹಾಯೋಗಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ. ನಾನು ಮತ್ತು ಶಿವನು ಲೋಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣರಾಗಿದ್ದೇವೆ.

Verse 183

एतत्ते सर्वमाख्यातं क्षेत्रं गुह्यं वसुधरे ॥ आरभ्य मुक्तिक्षेत्रं तत्क्षेत्रं द्वादशयोजनम् ॥

ಓ ವಸुधರೆ, ಈ ಗುಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಆ ‘ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರ’ ಹನ್ನೆರಡು ಯೋಜನಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

Verse 184

गुह्यानां परमं गुह्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

ಇದು ರಹಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ರಹಸ್ಯ; ನೀನು ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ?