Verse 18
Brahmavidya
तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अविश्रान्तं महाखगः । यावन्निश्वसितो जीवस् तावन्निष्कलतां गतः ॥१७-१९॥
तेन । इदम् । निष्कलम् । विद्यात् । क्षीरात् । सर्पिः । यथा । तथा । कारणेन । आत्मना । युक्तः । प्राणायामैः । च । पञ्चभिः ॥ चतुः-कलाः । समायुक्तः । भ्राम्यते । च । हृदि-स्थितः । गोलकः । तु । यदा । देहे । क्षीर-दण्डेन । वा । हतः ॥ एतस्मिन् । वसते । शीघ्रम् । अविश्रान्तम् । महा-खगः । यावत् । निःश्वसितः । जीवः । तावत् । निष्कलताम् । गतः ॥
tenedaṃ niṣkalaṃ vidyāt kṣīrāt sarpir yathā tathā | kāraṇenātmanā yuktaḥ prāṇāyāmaiś ca pañcabhiḥ || catuṣkalā samāyukto bhrāmyate ca hṛdisthitaḥ | golakas tu yadā dehe kṣīradaṇḍena vā hataḥ || etasmin vasate śīghram aviśrāntaṃ mahākhagaḥ | yāvan niśvasito jīvas tāvan niṣkalatāṃ gataḥ ||17–19||
ಆ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಆತ್ಮನನ್ನು ನಿಷ್ಕಲನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಹಾಲಿನಿಂದ ತುಪ್ಪ ಹೊರಬರುವಂತೆ. ಕಾರಣಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಐದು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ಕಲಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನಾಗಿ, ಹೃದಯಸ್ಥನಾಗಿ ಅದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿನ ‘ಗೋಲಕ’ ಕ್ಷೀರದಂಡದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡಾಗ ಮಹಾಖಗನು ಅಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ, ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಜೀವನು ಉಸಿರಾಡುವವರೆಗೆ ಅವನು ನಿಷ್ಕಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ.
By that (method) one should know this (Self) as partless, as ghee (is obtained) from milk. United with the causal Self and with the five prāṇāyāmas, endowed with four ‘parts’, it moves about while situated in the heart. But when the ‘sphere’ in the body is struck by the milk-stick, the great bird dwells there swiftly, unceasingly; as long as the jīva breathes, so long it has attained partlessness.