Adhyaya 30

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ವಾಸುದೇವ ಪೂಜಾವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ನಾರದನು ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ ಪರಮಗುರುವಿಗೆ, “ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು. ಮನೋನಿಗ್ರಹವು ಪಂಡಿತರಿಗೂ ಕಷ್ಟ; ಮನಸ್ಸು ವಶವಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಇಷ್ಟಫಲ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗದು ಎಂದು ಅವನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಶತ್ರು ಮನಸ್ಸೇ; ಅದನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ನಿರ್ದೋಷ ಉಪಾಯವು ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ವಿಷ್ಣುಧ್ಯಾನಾಭ್ಯಾಸ. ನಂತರ ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸಾರವನ್ನು ನೀಡಿದನು—ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣೆ, ಧ್ಯಾನ, ಸಮಾಧಿ. ಐದು ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದ ಲಕ್ಷಣ, ಶ್ವಾಸದ ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷಮುಖ ಯೋಗಿಯ ದೇಹತ್ಯಾಗಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು—ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಒಳಗಿನ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವುದು, ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರವನ್ನು ತಲುಪುವುದು, ಮಾಯಾಜನಿತ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರ ವಾಸುದೇವಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಇದನ್ನು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಸ್ವಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿ ನಿರಂತರ ವಾಸುದೇವಾರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.