Adhyaya 23

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನು ತೃತೀಯ ಮತ್ತು ಚತುರ್ಥ ಆಶ್ರಮಗಳಾದ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಸನ್ನ್ಯಾಸ/ಯತಿ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾನಪ್ರಸ್ಥವನ್ನು ಮೂರನೇ ಜೀವನ ಹಂತವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪ್ರವೇಶ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಪತ್ನಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬರಲಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವಳ ಪಾಲನೆ‑ರಕ್ಷಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಅರಣ್ಯವಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಅರಣ್ಯ ತಪಸ್ಸುಗಳು, ನಿರ್ಭಯತೆ‑ಜಾಗರೂಕತೆ, ಸರಳ ಆಶ್ರಯ, ಋತುಚರ್ಯೆಗಳು (ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪತಪ, ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಶೀತಸಹನ, ಮಳೆಯ ಕಾಲದ ನಿಯಮಗಳು), ತೊಗಟೆ/ಚರ್ಮ/ಎಲೆಗಳ ವಸ್ತ್ರ, ಅರಣ್ಯ ಫಲ‑ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಜೀವನ, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ‑ಅಡುಗೆ ಸಮಯ ನಿಯಮಗಳು, ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ಅನ್ನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮಿತಿಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ದಂಡ‑ಕಮಂಡಲು ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅಲ್ಪ ಅಲಂಕಾರ, ಭೂಮಿಶಯನ, ದೇಶ‑ಕಾಲ‑ದೇಹಬಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾನಪ್ರಸ್ಥರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳು—ಫೇನಪ, ಔದುಂಬರ, ವಾಲಖಿಲ್ಯ, ವೈಖಾನಸ—ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ, ಎಷ್ಟು ಕಾಲದ ನಂತರ ಸನ್ನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ತೀವ್ರ ವೈರಾಗ್ಯವಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣ ಸನ್ನ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಅನುಮತಿ ಇದೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಯತಿಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ವಸ್ತ್ರ, ನಿಯತ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ, ರಸಾಸಕ್ತಿಯ ತ್ಯಾಗ, ಶೌಚ ನಿಯಮಗಳು, ನಿತ್ಯ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ, ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ/ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಜಪ, ಸುಳ್ಳು ಮಾತು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಥನ ತ್ಯಜನೆ, ಬಂಧ‑ಮೋಕ್ಷ ವಿಷಯಕ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನ, ಅಪರಿಗ್ರಹ (ಮಠವನ್ನೂ ಸ್ವತ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸದಿರುವುದು), ಹಾಗೂ ಅಹಂಕಾರ‑ಮಮಕಾರ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಸಂಗ, ಧನ, ಅಲಂಕಾರ, ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿ, ಕಾಮ, ಲೋಭ, ರಸಾಸ್ವಾದ, ಸ್ನೇಹ, ಮಾನ, ಕ್ರೋಧ—ಈ ಆರು ದೋಷಗಳು ಸಂಸಾರಕಾರಣವೆಂದು ತ್ಯಜ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರು ದೇಹಾಂತದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.