Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

तस्मान्नैतानहं दीनांस्त्यक्त्वा मीनान्सुदुःखितान् । पदमात्रं तु यास्यामि किं पुनस्त्रिदशालयम्

Transliteration

tasmānnaitānahaṃ dīnāṃstyaktvā mīnānsuduḥkhitān | padamātraṃ tu yāsyāmi kiṃ punastridaśālayam

Translation

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ದೀನ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತ ಮೀನುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇನ್ನೂ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಎಲ್ಲಿ?

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Apadana (Ablative source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गः (m./n.), पञ्चमीविभक्तिः (ablative/5th), एकवचनम् (singular)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• एतान्: these
• एतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया विभक्तिः (accusative/2nd), बहुवचनम् (plural)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम (1st person pronoun), प्रथमा विभक्तिः (nominative/1st), एकवचनम् (singular)

• दीनान्: wretched/poor
• दीनान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया विभक्तिः (accusative/2nd), बहुवचनम् (plural); विशेषणम्—एतान्/मीनान्

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund), पूर्वकालिकक्रिया (prior action)

• मीनान्: fish
• मीनान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया विभक्तिः (accusative/2nd), बहुवचनम् (plural)

• सुदुःखितान्: very miserable
• सुदुःखितान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःखित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया विभक्तिः (accusative/2nd), बहुवचनम् (plural); विशेषणम्—मीनान्; ‘सु’ तीव्रतार्थक-उपपद (intensifier)

• पदमात्रम्: only a step/just a little distance
• पदमात्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया विभक्तिः (accusative/2nd), एकवचनम् (singular); मात्र-तत्पुरुषः (measure-limiting)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक/विरोधार्थक-निपातः (emphatic/contrast particle)

• यास्यामि: I will go
• यास्यामि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्कालः, simple future), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम् (singular)

• किम्: what (then)
• किम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्ययप्रयोगः (interrogative used adverbially)

• पुनः: then, moreover
• पुनः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति/अधिक्यार्थक-अव्ययम् (adverb: again/further/more so)

• त्रिदशालयम्: the abode of the gods (heaven)
• त्रिदशालयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया विभक्तिः (accusative/2nd), एकवचनम् (singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (of the thirty gods)

Speaker

Unnamed ṛṣi (contextual speaker within the narrative; later Śiva speaks at v.24)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-audience (implied)

Visual Art Cues

Scene: A compassionate figure stands at the water’s edge refusing to depart; distressed fish in a drying pool/net are being rescued and released; the path to a shining celestial city is shown but ignored.

Characters & Entities

• tridaśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True dharma values compassionate protection above personal gain—even above heavenly attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra is the contextual pilgrimage landscape where such exemplary compassion is narrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the teaching is an ethical resolve: do not abandon beings in suffering, even for promised rewards.