
ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಅಚಲೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೂ ಆತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ (ಹಾಗೂ ಆಶ್ವಿನ/ಫಾಲ್ಗುನ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ) ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷಿಣಮುಖವಾಗಿ ಪುಷ್ಪ, ಪತ್ರ, ಫಲಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಫಲ ಸಮಾನ; ಪಂಚಾಮೃತ ತರ್ಪಣದಿಂದ ಶಿವಲೋಕಸಾಮೀಪ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ನಾರದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಗಿಳಿ ಸಹಜವಾಗಿ ತನ್ನ ಗೂಡಿನ ಸುತ್ತ ಮರುಮರು ಸುತ್ತುತ್ತಿತ್ತು; ಮರಣಾನಂತರ ಅದು ಜನ್ಮಸ್ಮೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜ ವೇಣುವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಕಾರಣಬಲವನ್ನು ನೆನೆದು ವೇಣು ಅಚಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದನು. ನಾರದಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಪಣ-ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಅವನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ವೇಣು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳಿ ತೀರ್ಥಕೃಪೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ಈ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ ತಾವೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವೇಣು ಶಂಭುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅಪರೂಪದ, ದೀರ್ಘಸ್ಥಾಯಿ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपुण्यमचलेश्वरम् । यं दृष्ट्वा सिद्धिमाप्नोति नरः श्रद्धासमन्वितः
ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರವಾದ ಅಚಲೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ನರನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 2
तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । आश्विने फाल्गुने वापि स याति परमां गतिम्
ಅಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಯಾರು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ—ಆಶ್ವಿನದಲ್ಲಾಗಲಿ ಫಾಲ್ಗುಣದಲ್ಲಾಗಲಿ—ಅವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 3
यस्तु पूजयते भक्त्या दक्षिणां दिशमास्थितः । पुष्पैः पत्रैः फलैश्चैव सोऽश्वमेधफलं लभेत्
ಮತ್ತೆ ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ನಿಂತು ಪುಷ್ಪ, ಪತ್ರ, ಫಲಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 4
पंचामृतेन यस्तत्र तर्पणं कुरु ते नरः । सोऽपि देवस्य सांनिध्यं शिवलोकमवाप्नुयात्
ಅಲ್ಲಿ ಯಾರು ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ತರ್ಪಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸಹ ದೇವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 5
प्रदक्षिणांते यस्तस्य प्रणामं कुरुते नरः । नश्यंति सर्वपापानि प्रदक्षिणपदेपदे
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 6
तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं तत्त्वं शृणु महामते । मया पूर्वं श्रुतं स्वर्गे नारदाच्छक्रसन्निधौ
ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು; ಓ ಮಹಾಮತೇ, ಅದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಒಮ್ಮೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆ.
Verse 7
तत्र पूर्वं शुको नीडं वृक्षे चैवाकरोद्द्विजः । गतागतेन नीडस्य कुरुते तं प्रदक्षिणाम्
ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶುಕ (ಗಿಳಿ) ಮರದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟಿತು. ಗೂಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಅದು ಆ ಗೂಡಿನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಾಡಿತು.
Verse 8
न च भक्त्या महाराज पक्षियोनिसमुद्भवः । अथासौ मृत्युमापन्नः कालेन महता शुकः
ಮಹಾರಾಜ, ಪಕ್ಷಿಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಶುಕನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ (ಆಗ) ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಆ ಶುಕನು ಕಾಲವಶವಾಗಿ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದನು.
Verse 9
संजातः पार्थिवे वंशे राजा वेणुरिति स्मृतः । जातिस्मरो महाराज सर्वशत्रुनिकृन्तनः
ನಂತರ ಅವನು ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ‘ರಾಜಾ ವೇಣು’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಮಹಾರಾಜ, ಜಾತಿಸ್ಮರನಾಗಿ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುವವನು ಆಯಿತನು.
Verse 10
स तं स्मृत्वा प्रभावं हि प्रदक्षिणासमुद्भवम् । अचलेश्वरमासाद्य प्रदक्षिणामथाकरोत्
ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅವನು ಅಚಲೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 11
नक्तं दिनं महाराज नान्यत्किंचित्करोति सः । न तथा तपसे यत्नो न नैवेद्ये कथंचन
ಮಹಾರಾಜ, ಅವನು ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಣವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
न पुष्पे धूपदाने च प्रदक्षिणापरः सदा । केनचित्त्वथ कालेन मुनयोऽत्र समागताः
ಅವನು ಪುಷ್ಪಾರ್ಪಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಧೂಪದಾನದಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗದೆ, ಸದಾ ಕೇವಲ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲೇ ಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದನು. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ಸಮಾಗಮಿಸಿದರು.
Verse 13
नारदः शौनकश्चैव हारीतो देवलस्तथा । गालवः कपिलो नंदः सुहोत्रः कश्यपो नृपः
ನಾರದ, ಶೌನಕ, ಹಾರೀತ ಮತ್ತು ದೇವಲ; ಗಾಲವ, ಕಪಿಲ, ನಂದ, ಸುಹೋತ್ರ, ಕಶ್ಯಪ—ಓ ನೃಪ! (ಈ ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು).
Verse 14
एते चान्ये च बहवो देवव्रतपरायणाः । केचित्स्नानं कारयंति तस्य लिंगस्य भक्तितः
ಇವರೂ ಮತ್ತಿತರ ಅನೇಕ ದೇವವ್ರತಪರಾಯಣ ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 15
अन्ये च विविधां पूजां जपमन्ये समाहिताः । एके नृत्यंति राजेंद्र गायंति च तथा परे
ಕೆಲವರು ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಜಪದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಕೆಲವರು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು, ಇತರರು ಗಾನಮಾಡಿದರು.
Verse 16
बलिमन्ये प्रयच्छंति स्तुतिं कुर्वंति चापरे । अथाश्चर्यं परं दृष्ट्वा प्रदक्षिणापरं नृपम्
ಕೆಲವರು ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಆ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ—ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಾಯಣನಾದ ಆ ನೃಪನನ್ನು—(ಅವರು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು).
Verse 17
परं कौतुकमापन्ना वाक्यमेतदथाब्रुवन् । प्रदक्षिणासमुद्भूतं कारणं ज्ञातुमिच्छवः
ಅತೀವ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ವಿಷಯದ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ।
Verse 18
ऋषय ऊचुः । कस्मात्त्वं पार्थिवश्रेष्ठ प्रदक्षिणापरः सदा । देवस्यास्य विशेषेण सत्यं नो वक्तुमर्हसि
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ಸದಾ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ತತ್ಪರನಾಗಿರುವೆ? ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ದೇವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಕಾರಣವನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು।
Verse 19
न ददासि जलं लिंगे प्रभूतं सुमनोहरम् । पुष्पधूपादिकं वाथ स्तोत्राणि विविधानि च
ನೀನು ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಸಮೃದ್ಧವಾದ, ಮನೋಹರ ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪುಷ್ಪ-ಧೂಪಾದಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವಿವಿಧ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಪಠಣವೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 20
समर्थोऽसि तथान्येषां दानानां त्वं महीपते । एतन्नः कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि
ಓ ಮಹೀಪತೇ! ನೀನು ಇತರ ದಾನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಈ ವಿಷಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸು।
Verse 21
वेणुरुवाच । यदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः । पूर्वदेहांतरे वृत्तं सर्वं सत्यं विशेषतः
ವೇಣು ಹೇಳಿದರು—ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನಾನು ಹೇಳಲಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ; ಹಿಂದಿನ ದೇಹಾಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದೆಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವೇ।
Verse 22
प्रासादेऽस्मिन्पुरा पक्षी शुकोऽहं स्थितवांस्तदा । कृतवांश्च तदा देवं प्रदक्षिणामहर्निशम्
ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಪ್ರಾಸಾದದಲ್ಲಿ ನಾನು ಪಕ್ಷಿ—ಶುಕ (ಗಿಳಿ)—ಆಗಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದೆನು. ಆಗ ಈ ದೇವರಿಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆನು.
Verse 23
कृपयाऽस्य प्रभावाच्च जातो जातिस्मरस्त्वहम् । अधुना परया भक्त्या यत्करोमि प्रदक्षिणाम्
ಅವನ ಕೃಪೆಯೂ ಪ್ರಭಾವವೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ನಾನು ಜಾತಿಸ್ಮರನಾದೆನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗಲೂ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 24
न जाने किं फलं मेऽद्य देवस्यास्य प्रसादतः । एतस्मात्कारणाच्चाहं नान्यत्किंचित्करोमि भोः
ಈ ದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಇಂದು ನನಗೆ ಯಾವ ಫಲ ದೊರೆಯುವುದೋ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ, ಓ ಪೂಜ್ಯರೇ, ನಾನು ಬೇರೆ ಏನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 25
पुलस्त्य उवाच । वेणुवाक्यं ततः श्रुत्वा मुनयः शंसितव्रताः । विस्मयोत्फुल्लनयनाः साधुसाध्विति चाब्रुवन्
ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ವೇಣುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಂಸಿತವ್ರತದ ಮುನಿಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ‘ಸಾಧು! ಸಾಧು!’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 26
ततः प्रदक्षिण पराः सर्वे तत्र महर्षयः । बभूवुर्मुनयः सर्वे श्रद्धया परया युताः
ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣರಾದರು; ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದರು.
Verse 27
सोऽपि राजा महाभागो वेणुः शंभोः प्रसादतः । शाश्वतं स्थानमापन्नो दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि
ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ರಾಜ ವೇಣುವೂ ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅದು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದುದು.