Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 139

Devanagari script

ध्वजं चिच्छेद चैकेन ततोऽन्येन हृदि क्षतः । स गात्रविद्धो व्यथितो ध्वजयष्टिं समाश्रितः

Transliteration

dhvajaṃ ciccheda caikena tato'nyena hṛdi kṣataḥ | sa gātraviddho vyathito dhvajayaṣṭiṃ samāśritaḥ

Translation

ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಆಕೆಯು ಅವನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಳು; ಇನ್ನೊಂದರಿಂದ ಅವನ ಎದೆಗೆ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದಳು. ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಗಾಯಗೊಂಡು ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು.

Word by Word

• ध्वजम्: banner/standard
• ध्वजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चिच्छेद: cut (off)
• चिच्छेद: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• एकेन: with one (arrow)
• एकेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; (शरेण इत्यध्याहारः)

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनन्तर-कालवाचक

• अन्येन: with another (arrow)
• अन्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; (शरेण इत्यध्याहारः)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• क्षतः: wounded
• क्षतः: Visheshya (Predicate adjective/विशेष्य-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (कृदन्त-प्रायः: √क्षद्/क्षत् ‘to wound’ से निष्पन्न)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गात्रविद्धः: pierced in the limbs
• गात्रविद्धः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गात्र (प्रातिपदिक) + विद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, √व्यध्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः (गात्रे विद्धः)

• व्यथितः: pained, distressed
• व्यथितः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्यथित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √व्यथ्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• ध्वजयष्टिम्: the flagstaff
• ध्वजयष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक) + यष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ध्वजस्य यष्टिः)

• समाश्रितः: having taken refuge/leaning on
• समाश्रितः: Karta (Agent as participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आत्मनेपद-प्रयोगार्थः

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: An arrow slices the enemy banner; a second arrow strikes his chest/heart. The wounded warrior, limbs pierced, leans and clutches the banner-pole for support as it tilts.

Characters & Entities

• Devī
• Dānava (implied)
• Dhvaja (banner)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The ‘banner’ of ego and conquest falls first; inner injury follows when pride confronts dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.