Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 22

Devanagari script

एतस्मिन्नेव कालं तु विमानं मनसेप्सितम् । देवकन्यासमाकीर्णं सद्यस्तत्र समागतम्

Transliteration

etasminneva kālaṃ tu vimānaṃ manasepsitam | devakanyāsamākīrṇaṃ sadyastatra samāgatam

Translation

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮನಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಮಾನವು ದೇವಕನ್ಯೆಯರಿಂದ ತುಂಬಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿತು.

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (contextual), सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)

• कालम्: time
• कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• तु: but/and
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: समुच्चय/विरोधार्थक-अव्ययम् (but/and)

• विमानम्: a celestial chariot/vehicle
• विमानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• मनसा: by the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• ईप्सितम्: desired
• ईप्सितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईप्सित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आप्/ईप्स् (धातु) इच्छायाम्)
• Form: भूतकृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘विमानम्’ इति विशेषणम्

• देवकन्या-समाकीर्णम्: filled with celestial maidens
• देवकन्या-समाकीर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देवकन्या (प्रातिपदिक) + समाकीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कॄ (धातु) क्षेपणे/पूरणे, उपसर्गः सम्+आ)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (देवकन्याभिः समाकीर्णम् = filled with celestial maidens); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘विमानम्’ इति विशेषणम्

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• समागतम्: arrived
• समागतम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: समागत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) गतौ, उपसर्गः सम्+आ)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘विमानम्’ इति विशेषणम्/विधेयम्

Speaker

Pulastya (narration continues)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Frame listener not specified in excerpt

Visual Art Cues

Scene: A radiant celestial chariot descends suddenly, surrounded by divine maidens; light spills over the hermitage as the couple stands astonished.

Characters & Entities

• Vimāna (celestial chariot)
• Devakanyās (divine maidens)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puṇya bears visible fruit—divine assistance arrives unbidden when dharma ripens.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda-khaṇḍa’s sacred setting, preparing the establishment of Maṇikarṇikā tīrtha-liṅga fame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is stated; the verse depicts the heavenly sign of spiritual merit.