Adhyaya 3

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रणम्य भूयः स वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । ययौ तत्र सुतास्तस्य यत्र ते शतसंख्यकाः

॥ ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು ॥ ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರ ಶತಸಂಖ್ಯಾತ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 2

तानपि प्राह नत्वा स तमेवार्थं नराधिपः । वसिष्ठवचनं कृत्स्नं तस्य तैरपि शंसितम्

ಅವರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ರಾಜನು ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ವಸಿಷ್ಠರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಅವರೂ ಸಹ ಸಮರ್ಥಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು।

Verse 3

ततस्तान्स पुनः प्राह युष्माकं जनकोऽधुना । अशक्तो मा दिवं नेतुं सशरीरं विसर्जितः

ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು—“ನಿಮ್ಮ ತಂದೆ ಈಗ ಈ ದೇಹದೊಡನೆ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಅಶಕ್ತನಾಗಿ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಬಿಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ।”

Verse 4

तस्माद्यदि न मां यूयं याजयिष्यथ सांप्रतम् । परित्यज्य करिष्यामि शीघ्रमन्यं पुरोहितम्

“ಆದುದರಿಂದ ನೀವು ಈಗಲೇ ನನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಾನು ಶೀಘ್ರವೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ನೇಮಿಸುವೆನು।”

Verse 5

यो मां यज्ञप्रभावेन नयिष्यति सुरालयम् । अनेनैव शरीरेण सहितं गुरुपुत्रकाः

“ಹೇ ಗುರುಪುತ್ರಕರೇ! ಯಜ್ಞಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ದೇಹದೊಡನೆ ನನ್ನನ್ನು ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವವನು ಯಾರು, ನಾನು ಅವನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುವೆನು।”

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते मुनिसत्तमाः । परं कोपं समाविष्टास्तमूचुः परुषाक्षरैः

ಅವನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೆಲ್ಲರೂ ಪರಮ ಕೋಪದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟರಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಕಠೋರ ವಚನಗಳಿಂದ ಹೇಳಿದರು.

Verse 7

यस्मात्त्वया गुरुस्त्यक्तो हितकृत्पापवानसि । तस्माद्भवाधुना पाप चंडालो लोकनिंदितः

ನಿನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಗುರುವನ್ನೇ ನೀ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನೀ ಪಾಪಿ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಪಾಪಿ, ಈಗಲೇ ಲೋಕನಿಂದಿತ ಚಾಂಡಾಲನಾಗು.

Verse 8

अथ तद्वचनांते स तत्क्षणात्पृथिवीपतिः । बभूवांत्यजरूपाढ्यो विकृताकारदेहभृत्

ಆ ವಚನಗಳ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆ ಭೂಪತಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಂತ್ಯಜರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಕೃತಾಕಾರದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.

Verse 9

यवमध्यः कृशग्रीवः पिंगाक्षो भुग्ननासिकः । कृष्णांगः शंकुवर्णश्च दुर्गंधेन समावृतः

ಅವನು ಸಣ್ಣ ನಡು, ಕ್ಷೀಣ ಕತ್ತು, ಪಿಂಗಲ ನೇತ್ರಗಳು, ಮುರಿದ ಮೂಗು ಹೊಂದಿದವನಾದನು; ಕಪ್ಪು ಅಂಗಗಳು, ಮಂಕಾದ ವರ್ಣ, ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ಆವೃತನಾದನು.

Verse 10

अथात्मानं समालोक्य विकृतं स नराधिपः । चण्डालधर्मिणं सद्यो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

ನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ವಿಕೃತನಾಗಿ ಕಂಡ ಆ ನರಾಧಿಪನು—ಈಗ ಚಾಂಡಾಲಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನಾಗಿ—ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಕ್ಷಣ ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ನಿಂತನು.

Verse 11

याहियाहीति विप्रैस्तैर्भर्त्स्यमानो मुहुर्मुहुः । सर्वतः सारमेयैश्च क्लिश्यमानो निरर्गलैः । काककोकिलसंकाशो जीर्णवस्त्रावगुंठितः

ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ 'ಹೋಗು! ಹೋಗು!' ಎಂದು ಪದೇ ಪದೇ ಧಿಕ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ನಾಯಿಗಳಿಂದ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿ, ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವನು ಕಾಗೆ ಅಥವಾ ಕೋಗಿಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 12

ततः स चिन्तयामास दुःखेन महता वृतः । किं करोमि क्व गच्छामि कथं शांतिर्भविष्यति

ನಂತರ, ತೀವ್ರ ದುಃಖದಿಂದ ಆವೃತನಾದ ಅವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು: "ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನನಗೆ ಶಾಂತಿ ಹೇಗೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ?"

Verse 13

किं मयैतत्सुमूर्खेण वांछितं दुर्लभं पदम् । तत्प्रभावेन विभ्रष्टः कुलधर्मोऽपि मे स्वकः

"ಮಹಾಮೂರ್ಖನಾದ ನಾನು ಆ ದುರ್ಲಭವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಏಕೆ ಬಯಸಿದೆನು? ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕುಲಧರ್ಮವೂ ಕೂಡ ಭ್ರಷ್ಟವಾಯಿತು."

Verse 14

किं जलं प्रविशाम्यद्य किं वा दीप्तं हुताशनम् । भक्षयामि विषं किं वा कथं स्यान्मृत्युरद्य मे

"ನಾನು ಇಂದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲೆ? ಅಥವಾ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಲೆ? ಅಥವಾ ವಿಷವನ್ನು ಸೇವಿಸಲೆ? ಇಂದು ನನಗೆ ಸಾವು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ?"

Verse 15

अनेन वपुषा दारान्वीक्षयिष्यामि तान्कथम् । तादृशेन शरीरेण याभिः संक्रीडितं मया

"ಅಂತಹ (ಸುಂದರ) ಶರೀರದಿಂದ ನಾನು ಯಾರೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸಿದ್ದೆನೋ, ಆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಈ (ವಿಕೃತ) ಶರೀರದಿಂದ ನಾನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಿ?"

Verse 16

कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान् । वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्

ನಾನು ನನ್ನ ಪುತ್ರರು, ಪೌತ್ರರು, ಸುಹೃದರು, ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಂಧವರನ್ನು—ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಇತರ ಸೇವಕಜನರನ್ನು—ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಎದುರು ನೋಡಬಲ್ಲೆನು?

Verse 17

तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः

ನಾನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದೆನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಅವರು ಇಂದು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಹರ್ಷಿಸುವರು.

Verse 18

ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः । तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः

ನಾನು ದಾನಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ನಾನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇನೆಂದು ಇಂದು ಕೇಳಿ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದುಃಖಿಸುವರು.

Verse 19

तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः । कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्

ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ರತರಾದ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸುಹೃದರು, ನನ್ನನ್ನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವ್ಯಾಕುಲ ದುಃಖಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲುಪುವರು.

Verse 20

भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः । मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति

ನನ್ನ ಭದ್ರಜಾತಿಯ ಆನೆಗಳು—ಮದದಿಂದ ಅಂಧರಾದ, ಅರವತ್ತು ವರ್ಷದವು—ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ, ಇಂದು ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಯಾರು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ನಿಯೋಜಿಸುವರು?

Verse 21

अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः । कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना

ನನ್ನ ಅಶ್ವಗಳು—ತಿತ್ತಿರ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಮಾಷ ವರ್ಣದವು, ಸುಶಿಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದೃಢವಾದ ಸಾದಿಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತ—ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಅವರ ಚಿತ್ರಪದನ್ಯಾಸದಿಂದ ಯಾರು ಅವನ್ನು ವಶಪಡಿಸುವರು?

Verse 22

तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः । मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः

ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಭೃತ್ಯವರ್ಗ—ಕುಲೀನರು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದರ್ಪಿತರು—ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಇಂದು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಯಾರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು?

Verse 23

संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक् । कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः

ನನ್ನ ಕೋಶವೂ—ಬಹು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ—ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗುವುದು; ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಯಾರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಗಸೌಖ್ಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು?

Verse 24

तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत् । भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्

ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಮಹಾ ಸಂಗ್ರಹ—ಧಾನ್ಯ, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಆಡು-ಕುರಿಗಳ ಹಿಂಡು—ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು; ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯಜನರೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸಿದವು ಹೇಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಲಿ?

Verse 25

एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः । जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः

ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತ ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯೇ ನಿಧಾನ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಗರದ ಅಂಚಿನತ್ತ ಹೊರಟನು.

Verse 26

ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम् । द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्

ನಂತರ ಅವನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನವರ್ಜಿತವಾದ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದನು.

Verse 27

कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम् । दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः

ಶಾಪದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸಮಸ್ತ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಅವನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠನ ಪುತ್ರರಿಂದ ಅವನು ದೂರದಲ್ಲೇ ನಿಂತನು.

Verse 28

वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत् । बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः

ಅವನ ವಾಕ್ಯವು ವಜ್ರಪಾತದಂತೆ; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರೂ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮುಖಗಳು ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ, ಶೋಕದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.

Verse 29

हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल । त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः

“ಹಾ ನಾಥ! ಹಾ ಮಹಾರಾಜ! ನೀವು ನಿತ್ಯ ಧರ್ಮವತ್ಸಲರು. ನಿಮ್ಮಿಲ್ಲದೆ ನಾವು ಹೇಗೆ ಬದುಕೋಣ—ಇಂದು ನಾವು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.”

Verse 30

किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम् । शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च

“ಆ ದುರುದ್ದೇಶದ ವಾಸಿಷ್ಠರು ಶಾಪ ನೀಡುವುದು ಹೇಗೆ ಯುಕ್ತ? ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನೀತನಾಗಿ ಅವರ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಿತನಾದವನ ಮೇಲೆ?”

Verse 31

ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम् । अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲಾ! ಗೃಹಾದಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಹೋಗುವೆವು—ಅಂತ್ಯಜಸ್ಥಿತಿಗೂ ಸಹ।

Verse 32

त्रिशंकुरुवाच । भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल । तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्

ತ್ರಿಶಂಕು ಹೇಳಿದರು—ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿರ್ಬಂಧರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಈಗಲೇ ನನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಮಂತ್ರಿತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ನೀಡಿರಿ।

Verse 33

हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः । नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्

ಈ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ನನ್ನ ಸುಪುತ್ರ—ಜ್ಯೇಷ್ಠನು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು. ನೀವು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ನೇಮಿಸಿರಿ।

Verse 34

अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम् । मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्

ನಾನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದುದನ್ನೇ ನೆರವೇರಿಸುವೆನು. ಮರಣವನ್ನು ಸೇರುವೆನು, ಇಲ್ಲವೇ ಈ ದೇಹದೊಡನೆ ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುವೆನು।

Verse 35

एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः । जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಮಹೀಪತಿ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯೇ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಟನು।

Verse 36

तेपि सन्मंत्रिणस्तूर्णं पुत्रं तस्य सुसम्मतम् । राज्ये नियोजयासमासुर्नादवादित्रनिःस्वनैः

ಆ ಸನ್ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಕೂಡ ತಕ್ಷಣವೇ, ನಾದ-ವಾದ್ಯಗಳ ಘೋಷದ ನಡುವೆ, ಅವನಿಗೆ ಸುಸಮ್ಮತವಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯಪದದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದರು.