Adhyaya 262

Verse 1

पार्वत्युवाच । ध्यानयोगमहं प्राप्य ज्ञानयोगमवाप्नुयाम् । तथा कुरुष्व देवेश यथाहममरी भव

ಪಾರ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು—ಧ್ಯಾನಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಜ್ಞಾನಯೋಗವನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಿ. ಓ ದೇವೇಶ, ನಾನು ಅಮರಳಾಗುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು.

Verse 2

प्रत्युक्तोऽयं मंत्रराजो द्वादशाक्षरसंज्ञितः । जप्तव्यः सुकुमारांगि वेदसारः सनातनः

ಈ ಮಂತ್ರರಾಜನು ‘ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ’ವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿತನು. ಓ ಸೂಕುಮಾರಾಂಗೀ, ಇದನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು; ಇದು ವೇದಗಳ ಸನಾತನ ಸಾರ.

Verse 3

प्रणवः सर्ववेदाद्यः सर्वब्रह्मांडयाजकः । प्रथमः सर्वकार्येषु सर्वसिद्धिप्रदायकः

ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಆದಿಯೂ, ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನಿ; ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು.

Verse 4

सितवर्णो मधुच्छंदा ऋषिर्ब्रह्मा तु देवता । परमात्मा तु गायत्री नियोगः सर्वकर्मसु

ಇದರ ವರ್ಣ ಶ್ವೇತ; ಛಂದಸ್ಸು ‘ಮಧು’; ಋಷಿ ಬ್ರಹ್ಮ; ದೇವತೆಯೂ ಬ್ರಹ್ಮನೇ. ಪರಮಾತ್ಮನು ಗಾಯತ್ರೀರೂಪ; ಇದರ ವಿನಿಯೋಗ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ.

Verse 5

वेदवेदांग तत्त्वाख्यं सदसदूपमव्ययम्

ಇದು ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳ ‘ತತ್ತ್ವ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಅವ್ಯಯ, ಮತ್ತು ಸತ್-ಅಸತ್ ಎರಡೂ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳದು.

Verse 6

नकारः पीतवर्णस्तु जलबीजः सनातनः । बीजं पृथ्वी मनश्छन्दो विषहा विनियोगतः

‘ನ’ ಅಕ್ಷರವು ಪೀತವರ್ಣದದು, ಜಲತತ್ತ್ವದ ಸನಾತನ ಬೀಜ. ಇದರ ಬೀಜಸಂಬಂಧ ಪೃಥಿವಿಯೊಂದಿಗೆ, ಛಂದಸ್ಸು ‘ಮನಸ್’; ವಿಧಿವಿನಿಯೋಗದಿಂದ ಇದು ‘ವಿಷಹಾ’—ವಿಷ ಹಾಗೂ ಕ್ಲೇಶ ಹರಣಕಾರಕ—ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 7

मोकारः पृथिवी बीजो विश्वामित्रसमन्वितः । रक्तवर्णो महातेजा धनदो विनियोजितः

‘ಮೋ’ ಅಕ್ಷರವು ಪೃಥಿವೀ-ಬೀಜವೆಂದು ಘೋಷಿತ; ಇದು ಋಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ. ರಕ್ತವರ್ಣ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ; ವಿಧಿವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಧನದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 8

भकारः पंचवर्णस्तु जलबीजः सनातनः । मरीचिना समायुक्तः पूजितः सर्वभोगदः

‘ಭ’ ಅಕ್ಷರವು ಪಂಚವರ್ಣಯುಕ್ತ, ಜಲತತ್ತ್ವದ ಸನಾತನ ಬೀಜ. ಋಷಿ ಮರೀಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಸರ್ವಭೋಗ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 9

गकारो हेमरक्ताभो भरद्वाजसमन्वितः । वायुबीजो विनिर्योगं कुर्वतामादिभोगदः

‘ಗ’ ಅಕ್ಷರವು ಹೇಮ-ರಕ್ತಾಭ ವರ್ಣದದು, ಋಷಿ ಭರದ್ವಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ. ಇದು ವಾಯುತತ್ತ್ವದ ಬೀಜ; ವಿಧಿವಿನಿಯೋಗ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಆದಿಭೋಗ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 10

वकारः कुन्दधवलो व्योमबीजो महाबलः । ऋषिमंत्रिपुरस्कृत्य योजितो मोक्षदायकः

‘ವ’ ಅಕ್ಷರವು ಕುಂದಪುಷ್ಪದಂತೆ ಧವಳ, ವ್ಯೋಮ/ಆಕಾಶತತ್ತ್ವದ ಮಹಾಬಲ ಬೀಜ. ಋಷಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ವಿಧಿಯಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದರೆ ಇದು ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 11

तकारो विद्युद्विकारः सोमबीजं महत्स्मृतम् । अंगिरावर्द्धमूलं च वर्जितं कर्मका मिकम् १

‘ತ’ ಅಕ್ಷರವು ವಿದ್ಯುತ್‌ನಂತೆ ಸ್ಫುರಿಸಿ, ಸೋಮದ ಮಹಾಬೀಜವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಆಂಗಿರಸ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದಾದರೂ, ಕೇವಲ ಕರ್ಮಕಾಮದಿಂದ ಚಲಿಸುವವರು ಇದನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.

Verse 13

सुकारश्चाक्षरो नित्यं जपाकुसुम भास्वरः । मनो बीजं दुर्विषह्यं पुलहाश्रितमर्थिदम्

‘ಸು’ ಅಕ್ಷರವು ನಿತ್ಯ ಅವಿನಾಶಿ ನಾದ, ಜಪಾಕುಸುಮದಂತೆ ಭಾಸ್ವರ. ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಬೀಜ—ದುರ್ವಿಷಹ್ಯ—ಪುಲಹಾಶ್ರಿತ, ಮತ್ತು ಬೇಡಿದ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವದು.

Verse 14

सिद्धिबीजं महासत्त्वं क्रतौ क्रतुनियोजितम्

ಇದು ಸಿದ್ಧಿಯ ಬೀಜ, ಮಹಾಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನ; ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವಿಧಿಯಂತೆ, ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.

Verse 15

वाकारो निर्मलो नित्यं यजमानस्तु बीजभृत् । प्रचेताश्रियमाश्रेयं मोक्षे मोक्षप्रदायकम्

‘ವಾ’ ಅಕ್ಷರವು ನಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಲ; ಯಜಮಾನನು ಅದನ್ನು ಬೀಜವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಚೇತಸರ ಶ್ರೀಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೋಕ್ಷಪ್ರದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 16

यकारस्य महाबीजं पिंगवर्णश्च खेचरी । भूचरी च महासिद्धिः सर्वदा भूविचिन्तनम्

‘ಯ’ ಅಕ್ಷರದ ಮಹಾಬೀಜವು ಪಿಂಗವರ್ಣದದು, ಖೇಚರೀಗತಿಯುಳ್ಳದು. ಅದೇ ಭೂಚರಿಯಾಗಿ ಕೂಡ ಮಹಾಸಿದ್ಧಿ—ಸರ್ವದಾ ಭೂತಲ/ಪೃಥ್ವೀತತ್ತ್ವದ ಚಿಂತನೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 17

भृगुयन्त्रे समाश्रांतिनियोगे सर्वकर्मकृत् । गायत्रीछंद एतेषां देहन्यासक्रमो भवेत्

ಭೃಗು-ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತ ವಿನ್ಯಾಸ-ನಿಯೋಗದಂತೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೆ ಇವು ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಗಾಯತ್ರೀ; ದೇಹ-ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 18

ओंकारं सर्वदा न्यस्यन्नकारं पादयोर्द्वयोः । मोकारं गुह्यदेशे तु भकारं नाभिपंकजे

ಯಾವಾಗಲೂ ಓಂಕಾರವನ್ನು ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು; ‘ನ’ಕಾರವನ್ನು ಎರಡೂ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ. ‘ಮೋ’ಕಾರವನ್ನು ಗುಹ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ‘ಭ’ಕಾರವನ್ನು ನಾಭಿ-ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 19

गकारं हृदये न्यस्य वकारः कण्ठ मध्यगः । तेकारं दक्षिणे हस्ते वाकारो वामहस्तगः

‘ಗ’ಕಾರವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು; ‘ವ’ಕಾರವನ್ನು ಕಂಠಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ. ‘ತೇ’ಕಾರವನ್ನು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ, ‘ವಾ’ಕಾರವನ್ನು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 20

सुकारं मुखजिह्वायां देकारः कर्णयोर्द्वयोः । वाकारश्चक्षुषोर्द्वन्द्वे यकारं मस्तके न्यसेत्

‘ಸು’ಕಾರವನ್ನು ಮುಖ-ಜಿಹ್ವೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು; ‘ದೇ’ಕಾರವನ್ನು ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ. ‘ವಾ’ಕಾರವನ್ನು ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ, ‘ಯ’ಕಾರವನ್ನು ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 21

लिंगमुद्रा योनिमुद्रा धेनुमुद्रा तथा त्रयम् । सकलं कृतमेतद्धि मंत्ररूपे बिजाक्षरम्

ಲಿಂಗಮುದ್ರೆ, ಯೋನಿಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಧೇನುಮುದ್ರೆ—ಈ ಮೂರು. ಇವುಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ತ ವಿಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಬೀಜಾಕ್ಷರವು ಮಂತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 22

योजयेत्प्रत्यहं देवि न स पापैः प्रलिप्यते । एतद्द्वादशलिंगारं कूर्मस्थं द्वादशाक्षरम्

ಓ ದೇವಿ, ಯಾರು ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿ/ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಲೇಪಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೂರ್ಮಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ದ್ವಾದಶ-ಲಿಂಗರೂಪ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರ.

Verse 23

शालग्रामशिलाश्चैव द्वादशैव हि पूजिताः । ताभिः सहाकरैरेभिः प्रत्यक्षैः सह संसदि

ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ—ಈ ಸಾಕಾರ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸನ್ನಿಧಿಗಳೊಡನೆ—ಪೂಜಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ (ಆರಾಧನೆ ನಡೆಯಲಿ).

Verse 24

यथावर्णमनुध्यानैर्मुनिबीजसमन्वितैः । विनियोगेन सहितैश्छन्दोभिः समलंकृतैः

ಪ್ರತಿ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಧ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಋಷಿ ಮತ್ತು ಬೀಜದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿ, ವಿನಿಯೋಗ ಸಹಿತ, ಯೋಗ್ಯ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ—ಈ ರೀತಿ (ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು).

Verse 26

अयं हि ध्यानकर्माख्यो योगो दुष्प्राप्य एव हि । ध्यानयोगं पुनर्वच्मि शृणुष्वैकाग्रमानसा

ಈ ‘ಧ್ಯಾನಕರ್ಮ’ ಎಂಬ ಯೋಗವು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನಯೋಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು.

Verse 27

ध्यानयोगेन पापानां क्षयो भवति नान्यथा । जपध्यानमयो योगः कर्मयोगो न संशयः

ಧ್ಯಾನಯೋಗದಿಂದಲೇ ಪಾಪಗಳ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಿಂದಲ್ಲ. ಜಪ-ಧ್ಯಾನಮಯ ಯೋಗವೇ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಕರ್ಮಯೋಗ.

Verse 28

शब्दब्रह्मसमुद्भूतो वेदेन द्वादशाक्षरः । ध्यानेन सर्वमाप्नोति ध्यानेनाप्नोति शुद्धताम्

ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ಆ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರ. ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಧ್ಯಾನದಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 29

ध्यानेन परमं ब्रह्म मूर्त्तौ योगस्तु ध्यानजः । सावलम्बो ध्यानयोगो यन्नारायणदर्शनम्

ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಜನ್ಯ ಯೋಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಆಲಂಬನಯುಕ್ತ ಧ್ಯಾನಯೋಗವು ನಾರಾಯಣದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 30

द्वितीयो निखिलालम्बो ज्ञानयोगेन कीर्तितः । अरूपमप्रमेयं यत्सर्वकायं महः सदा

ಎರಡನೆಯ ಮಾರ್ಗವು ಜ್ಞಾನಯೋಗದಿಂದ ‘ಸರ್ವಾಧಾರ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಶಾಶ್ವತ ಮಹಾಜ್ಯೋತಿ—ಅರೂಪ, ಅಪ್ರಮೇಯ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು.

Verse 31

तडित्कोटिसमप्रख्यं सदोदितमखंडितम् । निष्कलं सकलं वापि निरंजनमयं वियत्

ಅದು ಕೋಟಿ ಮಿಂಚಿನ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ—ಸದಾ ಉದಿತ, ಅಖಂಡ. ಅದನ್ನು ನಿಷ್ಕಲವೆಂದೂ ಸಕಲವೆಂದೂ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು; ನಿರ್ಮಲ ಆಕಾಶವಿಸ್ತಾರದಂತೆ ನಿರಂಜನ.

Verse 32

तत्स्वरूपं भोगरूपं तुर्यातीतमनोपमम् । विभ्रांतकरणं मूर्तं प्रकृतिस्थं च शाश्वतम्

ಆ ತತ್ತ್ವವೇ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪ; ಭೋಗರೂಪವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ತುರ್ಯಾತೀತ ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ; ಆದರೂ ಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ, ಮೂರ್ತ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 33

दृश्यादृश्यमजं चैव वैराजं सततोज्ज्वलम् । बहुलं सर्वजं धर्म्यं निर्विकल्पमनीश्वरम्

ಅದು ದೃಶ್ಯವೂ ಅದೃಶ್ಯವೂ; ಅಜ, ವಿರಾಟ್‌ಸ್ವರೂಪ, ನಿತ್ಯಪ್ರಕಾಶಮಾನ. ಅದು ವಿಶಾಲ, ಸರ್ವಜನಕ, ಧರ್ಮಾಧಾರ—ವಿಕಲ್ಪರಹಿತ, ಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥದ ‘ಈಶ್ವರತ್ವ’ಕ್ಕೆ ಅತೀತ.

Verse 34

अगोत्रं वरणं वापि ब्रह्मांडशतकारणम् । निरीहं निर्ममं बुद्धिशून्यरूपं च निर्मलम्

ಅದು ಗೋತ್ರರಹಿತ, ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ‘ಆವರಣ’ಕ್ಕೆ ಅತೀತ; ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಕಾರಣ. ಅದು ನಿರೀಹ, ನಿರ್ಮಮ, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ರೂಪವುಳ್ಳದು, ಪರಮ ನಿರ್ಮಲ.

Verse 35

तदीशरूपं निर्देहं निर्द्वंद्वं साक्षिमात्रकम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ध्यातृध्येयविवर्जितम् । नोपमेयमगाधं त्वं स्वीकुरुष्व स्वतेजसा

ಆ ಈಶ್ವರತತ್ತ್ವ ದೇಹರಹಿತ, ದ್ವಂದ್ವಾತೀತ, ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿಚೈತನ್ಯ. ಅದು ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ—ಧ್ಯಾತೃ-ಧ್ಯೇಯ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಅನುಪಮ, ಅಗಾಧ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸು.

Verse 36

पार्वत्युवाच । तत्कथं प्राप्यते सम्यग्ज्ञानं योगिस्वरूपिणम् । नारायणममूर्तं च स्थानं तस्य वद प्रभो

ಪಾರ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು—ಯೋಗಿಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಸಮ್ಯಕ್ಜ್ಞಾನವು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ? ಹಾಗೆಯೇ, ಪ್ರಭೋ, ಅಮೂರ್ತ ನಾರಾಯಣನ ‘ಸ್ಥಾನ’ವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿ.

Verse 37

ईश्वर उवाच । शिरः प्रधानं गात्रेषु शिरसा धार्यते महान्

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಿರಸ್ಸೇ ಪ್ರಧಾನ; ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಮಹತ್ತರ ಭಾರ, ಅಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ದೇಹ, ಧಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 38

शिरसा पूजितो देवः पूजितं सकलं जगत् । शिरसा धार्यते योगः शिरसा ध्रियते बलम्

ವಂದಿತ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಗ ಧಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಬಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 39

शिरसा ध्रियते तेजो जीवितं शिरसि स्थितम् । सूर्यः शिरो ह्यमूर्त्तस्य मूर्तस्यापि तथैव च

ಶಿರಸ್ಸು ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಜೀವಿತವೂ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅಮೂರ್ತನಿಗೂ ‘ಶಿರ’, ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರ್ತನಿಗೂ ಶಿರವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 40

उरस्तु पृथिवीलोकः पादश्चैव रसातलम् । अयं ब्रह्मांडरूपे च मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपतः

ಅವನ ಉರಸ್ಥಳವೇ ಪೃಥಿವೀಲೋಕ; ಅವನ ಪಾದಗಳೇ ರಸಾತಲ. ಹೀಗೆ ಅವನು ಮೂರ್ತ-ಅಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡರೂಪನಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 41

विष्णुरेव ब्रह्मरूपो ज्ञानयोगाश्रयः स्वयम् । सृजते सर्वभूतानि पालयत्यपि सर्वशः

ವಿಷ್ಣುವೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪನು; ಆತನೇ ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಆಶ್ರಯ. ಆತನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 42

विनाशयति सर्वं हि सर्वदेवमयो ह्ययम् । सर्वमासेष्वाधिपत्यं यस्य विष्णोः सनातनम्

ಆತನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಆತನು ಸರ್ವದೇವಮಯನು. ಆ ಸನಾತನ ವಿಷ್ಣುವಿಗೇ ಎಲ್ಲ ಮಾಸಗಳ ಮೇಲೂ ನಿತ್ಯ ಅಧಿಪತ್ಯವಿದೆ.

Verse 43

तस्मात्सर्वेषु मासेषु सर्वेषु दिवसेष्वपि । सर्वेषु यामकालेषु संस्मरन्मुच्यते हरिम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಕಾಲದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 44

चातुर्मास्ये विशेषेण ध्यानमात्रात्प्रमुच्यते । अमूर्त्तसेवनं गंगातीर्थध्यानाद्वरं परम्

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಮೂರ್ತನ ಸೇವೆ (ಉಪಾಸನೆ) ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು—ಗಂಗಾತೀರ್ಥಧ್ಯಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

Verse 45

सर्वदानोत्तरं चैव चातुर्मास्ये न संशयः । सर्वमासकृतं पापं चातुर्मास्ये शुभाशुभम्

ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ (ಅದರ ಫಲ) ಸಮಸ್ತ ದಾನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಪಾಪ, ‘ಶುಭ’ ಅಥವಾ ‘ಅಶುಭ’ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 46

अक्षय्यं तद्भवेद्देवि नात्र कार्या विचारणा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ज्ञानयोगो बहूत्तमः

ಹೇ ದೇವಿ, ಅದು ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಜ್ಞಾನಯೋಗವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ.

Verse 48

न कथ्येयं यस्य कस्य सुतस्याप्य परस्य च । अदांतायाथ दुष्टाय चलचित्ताय दांभिके

ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹೇಳಬಾರದು—ಸ್ವಂತ ಮಗನಿಗೂ ಸಹ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಇತರರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ. ಅದಮ್ಯ, ದುಷ್ಟ, ಚಂಚಲಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ದಾಂಭಿಕರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು.

Verse 49

स्ववाक्च्युताय निंद्याय न वाच्या योगजा कथा । नित्यभक्ताय दांताय शमादि गुणिने तथा

ಸ್ವವಾಕ್ಯಭ್ರಷ್ಟನಿಗೂ ನಿಂದ್ಯನಿಗೂ ಯೋಗಜನ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು. ಆದರೆ ನಿತ್ಯಭಕ್ತನಿಗೂ ದಾಂತನಿಗೂ ಶಮಾದಿ ಗುಣಸಂಪನ್ನನಿಗೂ ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 50

विष्णुभक्ताय दातव्या शूद्रायापि द्विजन्मने । अभक्तायाप्यशुचये ब्रह्मस्थानं न कथ्यते

ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು—ಅವನು ಶೂದ್ರನಾದರೂ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ದ್ವಿಜನ್ಮ. ಆದರೆ ಅಭಕ್ತನಾದ ಅಶುಚಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು.

Verse 51

मद्भक्त्या योगसिद्धिं त्वं गृहाणाशु तपोधने । अभूतं ज्ञानगम्यं तं विद्धि नारायणं परम्

ಹೇ ತಪೋಧನ! ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೀನು ಶೀಘ್ರ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಅಭೂತನು, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಗಮ್ಯನಾದ ಆ ಪರಮ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ತಿಳಿ.

Verse 52

नादरूपेण शिरसि तिष्ठंतं सर्वदेहिनाम् । स एव जीवशिरसि वर्त्तते सूर्यबिंबवत्

ನಾದರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇಹಿಗಳ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವ ಆ ತತ್ತ್ವವೇ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವದ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಬಿಂಬದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 53

सदोदितः सूक्ष्मरूपो मूर्त्तो मूर्त्या प्रणीयते । अभ्यासेन सदा देवि प्राप्यते परमात्मकः

ಅವನು ಸದಾ ಉದಿತನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪನೂ; ಮತ್ತು ಮೂರ್ತನಾದವನು ಮೂರ್ತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಉಪಾಸ್ಯ. ಹೇ ದೇವಿ! ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನು ಲಭ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 54

शरीरे सकला देवा योगिनो निवसंति हि । कर्णे तु दक्षिणे नद्यो निवसंति तथाऽपराः

ಈ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸಕಲ ದೇವರುಗಳೂ ಯೋಗಿಗಳೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಬಲ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಗಳೂ ಇತರ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರವಾಹಗಳೂ ನೆಲೆಸಿವೆ.

Verse 55

हृदये चेश्वरः शंभुर्नाभौ ब्रह्मा सनातनः । पृथ्वी पादतलाग्रे जलं सर्वगतं तथा

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ ಶಂಭು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮ. ಪಾದತಳದ ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ, ಮತ್ತು ಜಲವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

Verse 56

तेजो वायुस्तथाऽकाशं विद्यते भालमध्यतः । हस्ते च पंच तीर्थानि दक्षिणे नात्र संशयः

ನಲಾಟದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸು, ವಾಯು ಹಾಗೂ ಆಕಾಶ ಇವೆ. ಮತ್ತು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಪಂಚ ತೀರ್ಥಗಳಿವೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 57

सूर्यो यद्दक्षिणं नेत्रं चन्द्रो वाममुदाहृतम् । भौमश्चैव बुधश्चैव नासिके द्वे उदाहृते

ಸೂರ್ಯನು ಬಲ ಕಣ್ಣು ಎಂದು, ಚಂದ್ರನು ಎಡ ಕಣ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭೌಮ ಮತ್ತು ಬುಧ—ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಮೂಗಿನ ಎರಡು ನಾಸಾರಂಧ್ರಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 58

गुरुश्च दक्षिणे कर्णे वामकर्णे तथा भृगुः । मुखे शनैश्चरः प्रोक्तो गुदे राहुः प्रकीर्तितः

ಬಲ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಗುರು (ಬೃಹಸ್ಪತಿ), ಎಡ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಭೃಗು (ಶುಕ್ರ) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಶನೈಶ್ಚರನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಗುದದಲ್ಲಿ ರಾಹು ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.

Verse 59

केतुरिंद्रियगः प्रोक्तो ग्रहाः सर्वे शरीरगाः । योगिनो देहमासाद्य भुवनानि चतुर्दश

ಕೇತುವು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳೂ ದೇಹದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಯೋಗಿಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಚತುರ್ದಶ ಭುವನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 60

प्रवर्त्तंते सदा देवि तस्माद्योगं सदाभ्यसेत् । चातुर्मास्ये विशेषेण योगी पापं निकृन्तति

ಹೇ ದೇವಿ, ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಪ್ರವಾಹ ಸದಾ ಉದ್ಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಯೋಗವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿ ಪಾಪವನ್ನು ಛೇದಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 61

मुहूर्त्तमपि यो योगी मस्तके धारयेन्मनः । कर्णै पिधाय पापेभ्यो मुच्यतेऽसौ न संशयः

ಯಾವ ಯೋಗಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರವೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮಸ್ತಕಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಬಾಹ್ಯವಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

Verse 62

अंतरं नैव पश्यामि विष्णोर्योगपरस्य वा । एकोऽपि योगी यद्गेहे ग्रासमात्रं भुनक्ति च

ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಯೋಗಪರಾಯಣನಿಗೂ ನಾನು ಯಾವುದೇ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಯೋಗಿಯೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗ್ರಾಸ ಮಾತ್ರ ಭುಂಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮನೆ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 63

कुलानि त्रीणि सोऽवश्यं तारयेदात्मना सह । यदि विप्रो भवेद्योगी सोऽवश्यं दर्शनादपि

ಅವನು ತನ್ನೊಡನೆ ಮೂರು ಕುಲಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ ಅವನು ಖಂಡಿತ ಹಿತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 64

सर्वेषां प्राणिनां देवि पापराशि निषूदकः । सक्रियो ब्रह्मनिरतः सच्छूद्रो योगभाग्यदि

ಹೇ ದೇವಿ, ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪಾಪರಾಶಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾದ ಶೂದ್ರನೂ ಸದಾಚಾರಯುಕ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಯೋಗಭಾಗ್ಯಸಂಪನ್ನನಾದರೆ।

Verse 65

भवेत्सद्गुरुभक्तो वा सोऽप्यमूर्त्तफलं लभेत् । यो योगी नियताहारः परब्रह्म समाधिमान्

ಸದ್ಗುರುಭಕ್ತನಾದವನು ಕೂಡ ಅಮೂರ್ತ (ಅವ್ಯಕ್ತ) ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನಿಯತಾಹಾರಿಯಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಥನಾದ ಯೋಗಿ ಪರಮ ಧನ್ಯನು।

Verse 66

चातुर्मास्ये विशेषेण हरौ स लयभाग्भवेत् । यथा सिद्धकरस्पर्शाल्लोहं भवति कांचनम्

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಲಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸಿದ್ಧಹಸ್ತಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣವು ಚಿನ್ನವಾಗುವಂತೆ।

Verse 67

तथा मूर्त्तं हरिप्रीत्या मनुष्यो लयमाव्रजेत् । यथा मार्गजलं गंगापतितं त्रिदशैरपि

ಹಾಗೆಯೇ ಹರಿಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ದಾರಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀರೂ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಅದನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಮಾನಿಸುವಂತೆ।

Verse 68

सेवितं सर्वफलदं तथा योगी विमुक्तिदः । यथा गोमयमात्रेण वह्निर्दीप्यति सर्वदा

ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅದು ಸರ್ವಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಗೋಮಯ ಇಂಧನದಿಂದಲೂ ಅಗ್ನಿ ಸದಾ ಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ।

Verse 69

देवतानां मुखं तद्धि कीर्त्यते याज्ञिकैः सदा । एवं योगी सदाऽभ्यासाज्जायते मोक्षभाजनम्

ಯಜ್ಞಕರ್ತರು ಅದನ್ನು ಸದಾ ‘ದೇವತೆಗಳ ಮುಖ’ವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಯೋಗಿ ಮೋಕ್ಷಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 70

योगोऽयं सेव्यते देवि ज्ञानासिद्धिप्रदः सदा । सनकादिभिराचार्यैर्मुमुक्षुभिरधीश्वरैः

ಹೇ ದೇವಿ, ಈ ಯೋಗವು ಸದಾ ಸೇವನೀಯ; ಇದು ನಿತ್ಯ ಜ್ಞಾನಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸನಕಾದಿ ಆಚಾರ್ಯರು, ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ಹಾಗೂ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವಂತ ಮಹಾಧೀಶ್ವರರು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 71

प्रथमं ज्ञानसंपत्तिर्जायते योगिनां सदा । तेषां गृहीतमात्रस्तु योगी भवति पार्वति

ಹೇ ಪಾರ್ವತಿ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸದಾ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಿಡಿದವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಯೋಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 72

ततस्तु सिद्धयस्तस्य त्वणिमाद्याः पुरोगताः । भवन्ति तत्रापि मनो न दद्याद्योगिनां वरः

ನಂತರ ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಕೊಡಬಾರದು, ಆಸಕ್ತನಾಗಬಾರದು.

Verse 73

सर्वदानक्रतुभवं पुण्यं भवति योगतः । योगात्सकलकामाप्तिर्न योगाद्भुवि प्राप्यते

ಯೋಗದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳೂ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳೂ ನೀಡುವ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗದಿಂದ ಸಕಲ ಕಾಮ್ಯಗಳ ಸಿದ್ಧಿ; ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗದಿಂದ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 74

योगान्न हृदयग्रंथिर्न योगान्ममता रिपुः । न योगसिद्धस्य मनो हर्त्तुं केनापि शक्यते

ಯೋಗದಿಂದ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿ ಛೇದವಾಗುತ್ತದೆ; ಯೋಗದಿಂದ ‘ಮಮತ್ವ’ವೆಂಬ ಶತ್ರು ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯೋಗಸಿದ್ಧನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯಾವುದೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾರದು.

Verse 75

स एव विमलो योगी यच्चित्तं शिरसि स्थितम् । स्थिरीभूतव्यथं नित्यं दशमद्वारसंपुटे

ಯಾವ ಯೋಗಿಯ ಚಿತ್ತವು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ—‘ದಶಮ ದ್ವಾರ’ದ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ—ನಿತ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ವ್ಯಥಾ-ಚಂಚಲತೆ ಶಮನಗೊಂಡಿದೆಯೋ, ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ವಿಮಲ ಯೋಗಿ.

Verse 76

कणौं पिधाय मर्त्यस्य नादरूपं विचिन्वतः । तदेव प्रणवस्याग्रं तदेव ब्रह्म शाश्वतम्

ಮರ್ತ್ಯನು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ನಾದರೂಪವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ಆ ಅಂತರ್‌ನಾದವೇ ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದ ಅಗ್ರಸಾರ; ಅದೇ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮ.

Verse 77

तदेवानंतरूपाख्यं तदेवामृतमुत्तमम् । घ्राणवायौ प्रघोषोऽयं जठराग्नेर्महत्पदम्

ಅದೇ ‘ಅನಂತರೂಪ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಮೃತ. ಈ ಪ್ರಘೋಷ ನಾದವು ನಾಸಿಕಾಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ಮಹಾಪದ.

Verse 78

पंचभूतं निवासं यज्ज्ञानरूपमिदं पदम् । पदं प्राप्य विमुक्तिः स्याज्जन्मसंसारबंधनात्

ಈ ಪದ—ಇದರ ನಿವಾಸ ಪಂಚಭೂತಗಳು, ಇದರ ಸ್ವರೂಪ ಜ್ಞಾನ—ಇದನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಜನ್ಮ-ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 79

यदाप्तिर्दुलभा लोके योगसिद्धिप्रदायिका

ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದ ಆ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವದು.

Verse 80

एवं ब्रह्ममयं विभाति सकलं विश्वं चरं स्थावरं विज्ञानाख्यमिदं पदं स भगवान्विष्णुः स्वयं व्यापकः । ज्ञात्वा तं शिरसि स्थितं बहुवरं योगेश्वराणां परं प्राणी मुंचति सर्पवज्जगतिजां निर्मोकमायाकृतिम्

ಈ ರೀತಿ ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಬ್ರಹ್ಮಮಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ‘ವಿಜ್ಞಾನ’ವೆಂಬ ಈ ಪದವೇ ಸ್ವಯಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು. ಅವರನ್ನು ಶಿರೋಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮನಾಗಿ, ಯೋಗೇಶ್ವರರಿಗೂ ಪರಮನೆಂದು ತಿಳಿದು ಪ್ರಾಣಿ ಸರ್ಪದಂತೆ ಜಗತ್ಪ್ರಸೂತ, ಮಾಯಾಕೃತ ಆವರಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 112

वाकारो धूम्रवर्णश्च सूर्यबीजं मनोजवम् । पुलस्त्यर्षिसमायुक्तं नियुक्तं सर्वसौख्यदम्

‘ವ’ ಅಕ್ಷರವು ಧೂಮ್ರವರ್ಣದದು; ಅದು ಸೂರ್ಯನ ಬೀಜಮಂತ್ರ, ಮನಸ್ಸಿನಂತೆ ವೇಗವಂತ. ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದರೆ ಅದು ಸರ್ವಸೌಖ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 258

ध्यानैजपैः पूजितैश्च भक्तानां मुनिसत्तम । मोक्षो भवति बन्धेभ्यः कर्मजेभ्यो न संशयः

ಓ ಮುನಿಸತ್ತಮ! ಭಕ್ತರು ಧ್ಯಾನ, ಜಪ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಕರ್ಮಜನ್ಯ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 262

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहरस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये ज्ञानयोगकथनं नाम द्विषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿ-ಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಆರನೆಯ ನಾಗರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಅಂತರಗತ, ಶೇಷಶಾಯೀ ಉಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮ–ನಾರದ ಸಂವಾದ ಹಾಗೂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಜ್ಞಾನಯೋಗಕಥನ’ ಎಂಬ 262ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 407

सेवितो विष्णुरूपेण ब्रह्ममोक्षप्रदायकः । शृणुष्वावहिता भूत्वा मूर्त्तामूर्ते स्थितिं शुभे

ವಿಷ್ಣುರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆತನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುವವನು. ಓ ಶುಭೆ, ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಅವನ ಸಾಕಾರ-ನಿರಾಕಾರ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳು.